Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2022-2023 Ara Sınav (Vize)

1856 Islahat Fermanı, Kırım Savaşı sonrasında Avrupalı devletlerin baskısıyla hazırlanmış ve özellikle gayrimüslim tebaaya yönelik haklar içermiştir. Temel amacı Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında hukuki eşitliği sağlamak, böylece Avrupa'nın iç işlerine müdahale bahanesini ortadan kaldırmaktı. Gümrük, silah alımı veya öğrenci değişimi fermanın konusu değildir.

1795'te III. Selim döneminde kurulan Mühendishane-i Berri-i Hümayun, kara ordusuna yönelik (topçu, istihkam, harita vb.) mühendis yetiştirmek amacıyla açılmıştır. Deniz mühendisi yetiştiren okul ise daha önce kurulan Mühendishane-i Bahri-i Hümayun'dur.

II. Mahmut döneminde Divan-ı Hümayun eski işlevini yitirmiş, devlet işlerinin merkezi sadrazamın makamı olan Babıâli olmuştur. Babıâli zamanla nezaretlerin (bakanlıkların) toplandığı modern bürokrasinin merkezi hâline geldi. Hariciye Nezareti ise Babıâli bünyesindeki bakanlıklardan yalnızca biridir.

1912'de askerin siyasetten uzak tutulması gerektiğini savunarak kurulan Halaskar Zabitan (Kurtarıcı Subaylar) grubu, İttihat ve Terakki'ye karşıydı. Tehdit mektupları ve muhtıralarla baskı kurarak İttihatçıların çoğunlukta olduğu meclisin feshedilmesini sağladı. Hürriyet ve İtilaf bir parti iken Halaskar Zabitan bir subay örgütüdür.

Mustafa Kemal, 1905'te Harbiye'den kurmay yüzbaşı olarak mezun olup Şam'a atandıktan sonra 1906'da arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurmuştur. Cemiyet daha sonra İttihat ve Terakki ile birleşmiştir. Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti ise Prens Sabahattin'e aittir.

1876'da I. Meşrutiyet'in ilanıyla yürürlüğe giren Kanun-i Esasi, tarihte bilinen ilk Türk anayasasıdır. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921) ise Cumhuriyet döneminin ilk anayasasıdır, bu yüzden en çok karıştırılan şık odur.

19. yüzyılda başta 1838 Balta Limanı olmak üzere birçok ülkeyle yapılan ticaret sözleşmeleri Osmanlı ekonomisini serbest ticarete açmış, dış ticaret açığına yol açmış ve gümrük bağımsızlığını zayıflatmıştır. Ancak bu sözleşmeler kapitülasyonları kaldırmamış, aksine yabancıların ayrıcalıklarını pekiştirmiştir. Kapitülasyonlar ancak 1914'te tek taraflı kaldırılmıştır.

II. Mahmut 1831'de mahalle ve köylerde muhtarlık teşkilatını kurmuştur. Muhtarların temel görevi, bulundukları köy veya mahallede halk ile devlet arasındaki ilişkiyi sağlamak, nüfus kaydı ve yerel düzen gibi işlerde devletin temsilcisi olmaktı. Muhtarlık, daha önce bu işleri yürüten imamların yerel yönetimdeki rolünü azaltmıştır.

İngiltere ve Fransa, Boğazları geçip Rusya'ya yardım ulaştırmak ve İstanbul'u ele geçirerek Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak amacıyla 1915'te Çanakkale Cephesi'ni açmıştır. Kafkas Cephesi ise Osmanlı'nın Ruslara karşı savaştığı cephedir; İtilaf devletlerinin açtığı cephe değildir.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924'te, yani Cumhuriyet döneminde kurulan ilk muhalefet partisidir. Hürriyet ve İtilaf, Ahrar, İttihat ve Terakki ve Osmanlı Sosyalist Fırkası ise II. Meşrutiyet (1908-1918) döneminde faaliyet gösteren partilerdir.

İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Avrupa'daki (özellikle Paris'teki) lideri Ahmet Rıza Bey'dir. Paris'te çıkardığı Meşveret gazetesiyle cemiyetin fikirlerini yaymıştır. Enver ve Talat Beyler ise cemiyetin yurt içindeki ve sonraki dönemdeki önde gelen isimleridir.

Osmanlıcılık, ülkedeki tüm din ve milletlerden insanların kendilerini Osmanlı üst kimliği altında eşit vatandaşlar olarak görmesi gerektiğini savunan fikir akımıdır. Türkçülük ve İslamcılık ise belirli bir milli veya dini kimliği temel alır.

Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nda İstanbul'da bir kilise yapma hakkına dayanarak kendisini Osmanlı'daki tüm Ortodoks Hristiyanların hamisi olarak göstermiştir. Bu iddia Rusya'ya Osmanlı'nın iç işlerine karışma bahanesi vermiş, Kırım Savaşı'nın da nedenlerinden biri olmuştur.

Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır. Bu sırada Talat Paşa hükümeti istifa etmiş, yerine kurulan Ahmet İzzet Paşa Hükümeti iktidardaydı ve mütarekeyi Bahriye Nazırı Rauf Bey imzalamıştır. Ferit Paşa hükümetleri ise mütarekeden sonraki döneme aittir.

1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan 1829 Edirne Antlaşması ile Osmanlı, Yunanistan'a özerklik tanımayı kabul etmiş; bu süreç 1830 Londra Protokolü ile bağımsız Yunan devletinin kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Bağımsızlığın önünü açan antlaşma bu nedenle Edirne'dir.

III. Selim döneminde Londra, Viyana, Paris ve Berlin'e daimi elçiler gönderilmesiyle Osmanlı, geçici elçiler yerine sürekli elçilikler üzerinden yürütülen sürekli (daimi) diplomasiye geçmiştir. Konferans veya zirve diplomasisi belirli toplantılara dayalı diplomasi türleridir.

Osmanlı Devleti ilk dış borcunu 1854'te Kırım Savaşı sırasında, savaş giderlerini karşılamak için İngiltere ve Fransa'dan almıştır. Bu borçlanma zincirinin sonunda ödeme güçlüğü doğmuş ve 1881'de Düyun-ı Umumiye kurulmuştur.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında iaşe (yiyecek) sorunu, yüksek enflasyon, 1916 yeni gümrük tarifesi ve Milli İktisat politikasıyla yerli şirketlerin desteklenmesi görülmüştür. Ancak savaş koşulları, iş gücünün cepheye gitmesi ve hammadde sıkıntısı nedeniyle sanayi üretimi artmamış, aksine gerilemiştir.

Millet Sistemi'nde toplum din esasına göre örgütlenmiş, gayrimüslimler zımmî statüsünde kabul edilmiştir. Zımmîler kendi cemaat ve dini hukuklarına dayanan zımmî hukukundan yararlanır, ibadet ve kişisel hukuk işlerinde cemaat yöneticilerine bağlı olurlardı. Şer'î hukuk Müslümanlar için esas alınan hukuktu.

Nizam-ı Cedit ıslahatları III. Selim döneminde (1789-1807) uygulanmıştır. Bu dönemde Batı tarzında Nizam-ı Cedit ordusu kurulmuş, mühendishaneler açılmış ve daimi elçilikler oluşturulmuştur. Islahatlar 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.