Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2022-2023 Bütünleme

Osmanlıcılık, farklı din ve milletlerden tebaayı 'Osmanlı' üst kimliği etrafında birleştirmeyi amaçlayan fikir akımıdır ve Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi gibi Yeni Osmanlılar tarafından savunulmuştur. Ziya Gökalp ise Türkçülük akımının en önemli temsilcisidir.

16. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı'da merkezi otoritenin zayıflaması, Celali isyanları, ekonomik sıkıntılar ve askeri yenilgilerle başlayan süreç Buhran Dönemi olarak adlandırılır. Bu kavram genel olarak devletin duraklama ve gerileme dönemini ifade eder; yükseliş dönemiyle karıştırılmamalıdır.

Osmanlı'nın aldığı dış borçlar çoğunlukla verimli yatırımlara değil; savaş giderleri, bütçe açıkları, saray harcamaları ve eski borçların faizlerinin ödenmesi gibi yatırım dışı alanlara harcanmıştır. Bu durum borçların geri ödenmesini zorlaştırmış ve 1875'te moratoryuma, 1881'de Düyun-ı Umumiye'ye yol açmıştır.

Mondros Mütarekesi'nin 15. maddesine göre tüm demiryolları İtilaf devletleri memurlarının denetimine bırakılmıştır. Ayrıca haberleşme araçları ve limanlar da İtilaf kontrolüne verilmiş, böylece Osmanlı'nın ulaşım ve iletişim imkânları ellerinden alınmıştır.

II. Mahmut, 1826'da Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdıktan sonra yerine Batı tarzında eğitilmiş Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunu kurmuştur. Sekban-ı Cedit II. Mahmut'un daha önceki denemesi, Nizam-ı Cedit ise III. Selim'in ordusudur.

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım bağımsız hâle getirilmiş, 1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi ile bu durum Osmanlı tarafından yeniden onaylanmıştır. Böylece Kırım üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti fiilen sona ermiş, Rusya 1783'te Kırım'ı ilhak etmiştir. Diğer şıklardaki topraklar bu dönemde kaybedilmemiştir.

Milli Mücadele (1919-1922) yıllarında Osmanlı tahtında son padişah VI. Mehmet Vahdeddin bulunuyordu. 1918'de V. Mehmet Reşad'ın ölümü üzerine tahta çıkmış, saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasıyla yurt dışına gitmiştir.

I. Dünya Savaşı sırasında Doğu Anadolu'daki Ermeni isyanları üzerine 24 Nisan 1915'te İstanbul'da faaliyet gösteren Ermeni ihtilalci komiteleri kapatılmış ve önde gelen yöneticileri tutuklanmıştır. Ardından 27 Mayıs 1915'te Tehcir Kanunu çıkarılmıştır.

Milli Mücadele'de Anadolu'ya silah ve cephane yardımı Samsun, Trabzon, Zonguldak ve özellikle İnebolu gibi Karadeniz limanlarından aktarılmıştır. İzmir ise 15 Mayıs 1919'dan itibaren Yunan işgali altında olduğu için yardım limanı olarak kullanılamazdı.

İstanbul Hükûmeti'nin desteklediği isyanlara karşı Ankara Hükûmeti Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkarmış, İstiklal Mahkemelerini kurmuş, Ankara Müftüsü Rifat Börekçi'ye karşı fetva yayımlatmış, nasihat heyetleri göndermiş ve Merkez Ordusu'nu kurmuştur. Kuva-yı İnzibatiye ise İstanbul Hükûmeti'nin Milli Mücadele'ye karşı kurduğu ordudur.

Berlin Antlaşması (1878) öncesinde Ermeni cemiyetleri daha çok eğitim, yardım ve kültür amaçlı sosyal kuruluşlardı; Hayırsever Cemiyeti de bu nitelikteydi. Kara Haç, Ana Vatan Müdafileri, Armenakan ve Hınçak ise Berlin sonrasında ortaya çıkan, silahlı ve siyasi amaçlı komitelerdir.

Osmanlı Devleti Kasım 1914'te I. Dünya Savaşı'na girdiğinde tahtta V. Mehmet Reşat bulunuyordu. 1918'de vefat edince yerine VI. Mehmet Vahdeddin geçmiştir; II. Abdülhamit ise 1909'da tahttan indirilmişti.

Kilikyalılar Cemiyeti, Fransız ve Ermeni tehdidine karşı Çukurova (Kilikya) bölgesini korumak ve bölge halkının Osmanlı'ya bağlılığını göstermek amacıyla kurulmuştur. Antalya-Mersin veya Isparta-Burdur bölgeleri bu cemiyetin konusu değildir.

29 Ekim 1923'te Teşkilat-ı Esasiye'de yapılan değişiklikle devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu, dininin İslam, resmi dilinin Türkçe olduğu, cumhurbaşkanının meclis tarafından seçileceği ve başbakanı cumhurbaşkanının meclis üyeleri arasından atayacağı belirtilmiştir. TBMM'nin seçim süresinin 4 yıl olması ise 1924 Anayasası ile getirilmiştir.

Sivas Kongresi'nde (Eylül 1919) yurdun çeşitli bölgelerindeki tüm milli cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında birleştirilmiştir. Böylece Milli Mücadele tek çatı altında toplanmış ve Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil eder hâle gelmiştir.

Balıkesir ve Alaşehir kongreleri, Yunan işgaline karşı Batı Anadolu'da direnişi örgütlemek ve Kuva-yı Milliye'yi desteklemek amacıyla toplanmıştır. Bu kongreler bölgesel nitelikte olup işgalin hemen ardından Batı Anadolu halkının tepkisini yansıtır.