Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2023-2024 Ara Sınav (Vize)

Birinci Dünya Savaşı yıllarında iaşe (yiyecek) sorunu, yüksek enflasyon, 1916 yeni gümrük tarifesi ve Milli İktisat politikasıyla yerli şirketlerin desteklenmesi görülmüştür. Ancak savaş koşulları, iş gücünün cepheye gitmesi ve hammadde sıkıntısı nedeniyle sanayi üretimi artmamış, aksine gerilemiştir.

1856 Islahat Fermanı, Kırım Savaşı sonrasında Avrupalı devletlerin baskısıyla hazırlanmış ve özellikle gayrimüslim tebaaya yönelik haklar içermiştir. Temel amacı Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasında hukuki eşitliği sağlamak, böylece Avrupa'nın iç işlerine müdahale bahanesini ortadan kaldırmaktı. Gümrük, silah alımı veya öğrenci değişimi fermanın konusu değildir.

Millet Sistemi'nde toplum din esasına göre örgütlenmiş, gayrimüslimler zımmî statüsünde kabul edilmiştir. Zımmîler kendi cemaat ve dini hukuklarına dayanan zımmî hukukundan yararlanır, ibadet ve kişisel hukuk işlerinde cemaat yöneticilerine bağlı olurlardı. Şer'î hukuk Müslümanlar için esas alınan hukuktu.

16. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı'da merkezi otoritenin zayıflaması, Celali isyanları, ekonomik sıkıntılar ve askeri yenilgilerle başlayan süreç Buhran Dönemi olarak adlandırılır. Bu kavram genel olarak devletin duraklama ve gerileme dönemini ifade eder; yükseliş dönemiyle karıştırılmamalıdır.

II. Mahmut, 1826'da Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdıktan sonra yerine Batı tarzında eğitilmiş Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunu kurmuştur. Sekban-ı Cedit II. Mahmut'un daha önceki denemesi, Nizam-ı Cedit ise III. Selim'in ordusudur.

II. Mahmut döneminde Divan-ı Hümayun eski işlevini yitirmiş, devlet işlerinin merkezi sadrazamın makamı olan Babıâli olmuştur. Babıâli zamanla nezaretlerin (bakanlıkların) toplandığı modern bürokrasinin merkezi hâline geldi. Hariciye Nezareti ise Babıâli bünyesindeki bakanlıklardan yalnızca biridir.

1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan 1829 Edirne Antlaşması ile Osmanlı, Yunanistan'a özerklik tanımayı kabul etmiş; bu süreç 1830 Londra Protokolü ile bağımsız Yunan devletinin kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Bağımsızlığın önünü açan antlaşma bu nedenle Edirne'dir.

1876'da I. Meşrutiyet'in ilanıyla yürürlüğe giren Kanun-i Esasi, tarihte bilinen ilk Türk anayasasıdır. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921) ise Cumhuriyet döneminin ilk anayasasıdır, bu yüzden en çok karıştırılan şık odur.

Osmanlı Devleti ilk dış borcunu 1854'te Kırım Savaşı sırasında, savaş giderlerini karşılamak için İngiltere ve Fransa'dan almıştır. Bu borçlanma zincirinin sonunda ödeme güçlüğü doğmuş ve 1881'de Düyun-ı Umumiye kurulmuştur.

Nizam-ı Cedit ıslahatları III. Selim döneminde (1789-1807) uygulanmıştır. Bu dönemde Batı tarzında Nizam-ı Cedit ordusu kurulmuş, mühendishaneler açılmış ve daimi elçilikler oluşturulmuştur. Islahatlar 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.

İstanbul, Londra, Sykes-Picot ve Saint Jean de Maurienne anlaşmaları İtilaf devletlerinin Osmanlı topraklarını paylaşmak için yaptığı gizli anlaşmalardır. Aralık 1917 Erzincan Ateşkesi ise Rusya'da devrim sonrası Osmanlı ile Rusya arasında imzalanmış bir ateşkestir; İtilaf devletlerinin gizli paylaşım anlaşmalarından biri değildir.

İttihat ve Terakki Cemiyeti 1889'da Askeri Tıbbiye öğrencileri İbrahim Temo, Abdullah Cevdet, İshak Sükuti, Mehmet Reşit ve Hüseyinzade Ali tarafından kurulmuştur. Namık Kemal Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin önde gelen ismidir ve 1888'de vefat ettiği için İttihat ve Terakki'nin kurucuları arasında yer almaz.

Mustafa Kemal, 1905'te Harbiye'den kurmay yüzbaşı olarak mezun olup Şam'a atandıktan sonra 1906'da arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurmuştur. Cemiyet daha sonra İttihat ve Terakki ile birleşmiştir. Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti ise Prens Sabahattin'e aittir.

Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nda İstanbul'da bir kilise yapma hakkına dayanarak kendisini Osmanlı'daki tüm Ortodoks Hristiyanların hamisi olarak göstermiştir. Bu iddia Rusya'ya Osmanlı'nın iç işlerine karışma bahanesi vermiş, Kırım Savaşı'nın da nedenlerinden biri olmuştur.

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım bağımsız hâle getirilmiş, 1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi ile bu durum Osmanlı tarafından yeniden onaylanmıştır. Böylece Kırım üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti fiilen sona ermiş, Rusya 1783'te Kırım'ı ilhak etmiştir. Diğer şıklardaki topraklar bu dönemde kaybedilmemiştir.

1912'de askerin siyasetten uzak tutulması gerektiğini savunarak kurulan Halaskar Zabitan (Kurtarıcı Subaylar) grubu, İttihat ve Terakki'ye karşıydı. Tehdit mektupları ve muhtıralarla baskı kurarak İttihatçıların çoğunlukta olduğu meclisin feshedilmesini sağladı. Hürriyet ve İtilaf bir parti iken Halaskar Zabitan bir subay örgütüdür.

Osmanlıcılık, farklı din ve milletlerden tebaayı 'Osmanlı' üst kimliği etrafında birleştirmeyi amaçlayan fikir akımıdır ve Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi gibi Yeni Osmanlılar tarafından savunulmuştur. Ziya Gökalp ise Türkçülük akımının en önemli temsilcisidir.

İngiltere ve Fransa, Boğazları geçip Rusya'ya yardım ulaştırmak ve İstanbul'u ele geçirerek Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak amacıyla 1915'te Çanakkale Cephesi'ni açmıştır. Kafkas Cephesi ise Osmanlı'nın Ruslara karşı savaştığı cephedir; İtilaf devletlerinin açtığı cephe değildir.

1879'da kurulan Rüsum-ı Sitte İdaresi, Osmanlı'nın iç borçlarını ödeyebilmek için Galata bankerleriyle yapılan anlaşma sonucu oluşturulmuştur. Tuz, tütün, ispirto, pul, ipek ve balık gibi altı vergi kaleminin (rüsum-ı sitte) geliri bu bankerlere bırakılmıştır.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924'te, yani Cumhuriyet döneminde kurulan ilk muhalefet partisidir. Hürriyet ve İtilaf, Ahrar, İttihat ve Terakki ve Osmanlı Sosyalist Fırkası ise II. Meşrutiyet (1908-1918) döneminde faaliyet gösteren partilerdir.