Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2023-2024 Final

III. Selim döneminde Londra, Viyana, Paris ve Berlin'e daimi elçiler gönderilmesiyle Osmanlı, geçici elçiler yerine sürekli elçilikler üzerinden yürütülen sürekli (daimi) diplomasiye geçmiştir. Konferans veya zirve diplomasisi belirli toplantılara dayalı diplomasi türleridir.

7 Ekim 1808'de II. Mahmut döneminde, Alemdar Mustafa Paşa'nın girişimiyle saray ile âyanlar arasında imzalanan belge Senet-i İttifak'tır. Âyanların varlığını devlet tarafından resmen tanıyan bu belge, padişah otoritesinin sınırlanması açısından da önemlidir. Kanun-i Esasi ise 1876 anayasasıdır.

I. TBMM'de Müdafaa-i Hukuk Grubu, Tesanüt, İstiklal ve Halk Zümresi gibi gruplar bulunmuştur. İttihat ve Terakki ise Mondros sonrasında kendini feshetmiş bir parti olduğundan I. TBMM'de grup olarak yer almamıştır.

Güney Cephesi'nde 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa işgal ettiği yerlerden çekilmeyi kabul etmiştir. Bu antlaşma sonucunda Fransızlar Adana'yı boşaltmış ve şehir 5 Ocak 1922'de kurtulmuştur. 20 Ekim 1921 antlaşma tarihidir, kurtuluş tarihi değildir.

1838 Balta Limanı Ticaret Sözleşmesi Osmanlı ile İngiltere arasında imzalanmıştır. İngiltere, Mısır meselesinde Osmanlı'ya destek karşılığında geniş ticari ayrıcalıklar elde etmiş; sözleşme Osmanlı pazarını serbest ticarete açmış ve yerli üretimi olumsuz etkilemiştir.

II. Meşrutiyet Temmuz 1908'de ilan edilmiş, hemen ardından 5 Ekim 1908'de Bulgaristan bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı'dan kopmuştur. Tunus (1881), Mısır (1882), Kıbrıs (1878) ve Romanya (1878) ise daha önce kaybedilmiş yerlerdir.

Mondros Mütarekesi'nin 15. maddesine göre tüm demiryolları İtilaf devletleri memurlarının denetimine bırakılmıştır. Ayrıca haberleşme araçları ve limanlar da İtilaf kontrolüne verilmiş, böylece Osmanlı'nın ulaşım ve iletişim imkânları ellerinden alınmıştır.

I. TBMM döneminde milletvekilleri meclis salonunda sigara içilmemesi, kumar ve dilenciliğin yasaklanması, kadın oynatanların cezalandırılması gibi ahlaki ve sosyal içerikli önergeler vermiştir. Şapka ile ilgili düzenleme ise 1925 Şapka Kanunu ile Cumhuriyet döneminde yapılmıştır; I. TBMM önergeleri arasında yer almaz.

Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır. Bu sırada Talat Paşa hükümeti istifa etmiş, yerine kurulan Ahmet İzzet Paşa Hükümeti iktidardaydı ve mütarekeyi Bahriye Nazırı Rauf Bey imzalamıştır. Ferit Paşa hükümetleri ise mütarekeden sonraki döneme aittir.

Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri halkın kendi öz kaynaklarıyla kurduğu yerel örgütlerdi. Bu nedenle temel gelirleri üyelerin ödediği aidatlar ve halkın yaptığı bağışlardı. İstanbul Hükûmeti bu cemiyetleri desteklemediği gibi yabancı devlet yardımı da söz konusu değildi.

I. Dünya Savaşı'nın ilk gizli anlaşması olan 1915 İstanbul Anlaşması İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanmıştır. Bu anlaşmayla İstanbul ve Boğazlar savaş sonunda Rusya'ya bırakılacaktı. İtalya savaşa daha sonra (Londra Anlaşması, 1915) dahil olmuştur.

1916 Sykes-Picot gizli anlaşması, adını İngiliz diplomat Mark Sykes ile Fransız diplomat François Georges-Picot'tan alır ve İngiltere ile Fransa arasında imzalanmıştır. Rusya'nın onayı alınmış olsa da anlaşmanın asıl tarafları bu iki devlettir.

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonra Havza'ya geçmiş ve 28 Mayıs 1919'da Havza Genelgesi'ni yayımlamıştır. Genelgede işgallerin protesto mitingleriyle kınanması istenmiştir. 22 Haziran 1919 ise Amasya Genelgesi'nin tarihidir.

Ermeni adı ilk kez uluslararası bir antlaşma metninde 1878 Berlin Antlaşması'nda geçmiştir. Antlaşmanın 61. maddesiyle Osmanlı, Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat yapmayı taahhüt etmiş; böylece Ermeni meselesi uluslararası bir sorun hâline gelmiştir.

Amasya Genelgesi'nin hazırlandığı sırada Mustafa Kemal'in yanında Rauf (Orbay) Bey, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ve Refet (Bele) Bey bulunuyordu. Kazım Karabekir ve Cemal Paşa genelgeyi telgrafla onaylamış, ancak Amasya'da fiilen bulunmamışlardır.

Berlin Antlaşması (1878) öncesinde Ermeni cemiyetleri daha çok eğitim, yardım ve kültür amaçlı sosyal kuruluşlardı; Hayırsever Cemiyeti de bu nitelikteydi. Kara Haç, Ana Vatan Müdafileri, Armenakan ve Hınçak ise Berlin sonrasında ortaya çıkan, silahlı ve siyasi amaçlı komitelerdir.

Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesine dayanılarak Güney Anadolu'da işgaller başlamış, Maraş 22 Şubat 1919'da İngilizler tarafından işgal edilmiştir. İngilizler daha sonra Suriye konusunda Fransa ile anlaşarak bölgeyi Fransızlara devretmiştir.

Genç (Yeni) Osmanlılar Cemiyeti 1865'te kurulmuştur; 1889 ise İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kuruluş tarihidir. Genç Osmanlılar Islahat Fermanı'nı eleştirmiş, halk egemenliği konusunda farklı görüşler taşımış ve Türkçülük ile İslamcılık akımlarıyla da ilgilenmiştir.

Sykes-Picot Anlaşması (1916) ile İngiltere ve Fransa, Osmanlı'nın Orta Doğu topraklarını (Suriye, Irak, Lübnan, Filistin gibi Arap bölgelerini) aralarında paylaşmayı kararlaştırmıştır. Anadolu ve Rumeli'nin paylaşılması diğer gizli anlaşmaların konusudur.

Bulgaristan, Makedonya cephesindeki yenilginin ardından 29 Eylül 1918'de imzalanan Selanik Mütarekesi ile I. Dünya Savaşı'ndan çekilmiştir. Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi Osmanlı ile Almanya arasındaki kara bağlantısını kestiği için Osmanlı'nın da mütareke istemesini hızlandırmıştır.