Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/11/10/ataturk-ilkeleri-ve-inkilap-tarihi-1-2025-2026-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Osmanlı İmparatorluğu’nun son iki yüzyılı, devletin çöküşünü durdurmak amacıyla girişilen radikal reformlar, iç ve dış tehditler ve fikir akımlarıyla şekillenmiştir. 16. yüzyılın sonlarında başlayan ve “Duraklama ve Gerileme Dönemi” olarak da bilinen buhran dönemi, 19. yüzyılda geri dönülemez bir hal almıştır. Bu makalede, II. Mahmut ve II. Meşrutiyet dönemlerindeki temel ıslahatlar, fikir akımları ve devleti çöküşe götüren dış olaylar incelenecektir.

II. Mahmut Dönemi Islahatları (1808-1839)

Sultan II. Mahmut, merkezi otoriteyi yeniden tesis etmeyi amaçlayan köklü reformlara imza atmıştır. Tahta çıktığında, kendisini destekleyen ayanlarla “Sened-i İttifak” (1808) belgesini imzalayarak ayanların varlığını tanımak zorunda kalmıştır. Daha sonra merkezi otoriteyi güçlendirmek için köklü adımlar atmıştır:

Osmanlı Fikir Akımları

Çöküşü durdurmak için çeşitli fikir akımları ortaya çıkmıştır. İlk ortaya çıkan fikir akımı “Osmanlıcılık” iken, Milli Mücadele’ye de temel oluşturan son akım “Türkçülük”tür. Genç Osmanlılar (Namık Kemal, Şinasi, Ziya Paşa vb.) Osmanlıcılık fikrini savunmuşlardır; “Ziya Gökalp” ise Türkçülük akımının en önemli teorisyenidir. 1865’te kurulan Genç Osmanlılar Cemiyeti, Islahat Fermanı’na karşı çıkmış ve kanunların Batı’dan aynen alınmasını eleştirmiştir.

Ekonomik Çöküş: Borçlar ve Ticaret Sözleşmeleri

19. yüzyıl, Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hale geldiği bir dönemdir. 1854 Kırım Savaşı sırasında başlayan dış borçlanma, verimsiz alanlarda (saray harcamaları, savaş finansmanı) kullanıldığı için kısa sürede devleti iflasa sürüklemiştir. 1838 Balta Limanı gibi ticaret sözleşmeleri, “kapitülasyonları ortadan kaldırmamış”, aksine pekiştirerek gümrük bağımsızlığını yok etmiştir. 1881’de ilan edilen Muharrem Kararnamesi ile alacaklı devletler “Düyun-ı Umumiye İdaresi”ni kurmuş ve bu idare, borç tahsilatı için daha önce kurulan “Rüsum-ı Sitte İdaresi”nin yerine geçmiştir.

II. Meşrutiyet Dönemi (1908-1918)

II. Meşrutiyet’in ilanı (1908), siyasi çalkantıları da beraberinde getirmiştir.

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda İttifak Devletleri safında yer almıştır. Savaşta mücadele edilen cepheler arasında Çanakkale, Kanal, Suriye-Filistin ve Rusya’ya karşı savaşılan “Kafkas Cephesi” yer alır. “Batı Anadolu Cephesi” ise I. Dünya Savaşı’nda değil, Kurtuluş Savaşı’nda açılan bir cephedir.

Sonuç

Avrupa’da 1648 “Vestfalya Antlaşması” ile başlayan modern ulus-devlet sistemi, Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukların aleyhine işlemiştir. Rusya’nın 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı kullanarak “Ortodoksların” himayesini iddia etmesi, bu sürecin bir parçasıdır. Osmanlı Millet Sistemi’nde gayrimüslimlerin tabi olduğu “Zımmi Hukuku”, 19. yüzyılda bu tür dış müdahalelere zemin hazırlamıştır.

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Vize Soruları

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin savaştığı cephelerden biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

“Batı Anadolu cephesi” (veya Batı Cephesi), I. Dünya Savaşı’nda değil, 1919-1922 yılları arasındaki Türk Kurtuluş Savaşı’nda Yunanistan’a karşı savaşılan cephenin adıdır. Diğer şıklar (Kafkas, Suriye-Filistin, Kanal, Çanakkale) Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki cepheleridir.

Soru 2

Klasik dönem boyunca Osmanlı toplum örgütlenmesini ifade etmekte kullanılan Millet Sistemi’nde gayrimüslim azınlıklar hangi hukuktan yararlanırdı?

CDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı Millet Sistemi’nde gayrimüslim tebaa (zımmîler), İslam hukukunun (Şer’î hukuk) kendilerine tanıdığı özel bir statü olan “Zımmi hukuku”na tabi idi. Bu hukuk, onların kendi dinî liderleri aracılığıyla kendi cemaat hukuklarını (evlenme, boşanma, miras vb.) uygulamalarına izin veriyordu.

Soru 3

Osmanlıcılık fikrini savunanlar arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

DDoğru cevap

Açıklama

Şinasi, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Namık Kemal gibi Genç Osmanlılar, dil, din, ırk ayrımı gözetmeksizin tüm tebaayı eşit vatandaş olarak gören Osmanlıcılık fikrini savunmuşlardır. Ziya Gökalp ise bu fikrin çöküşünden sonra yükselen Türkçülük akımının en önemli teorisyenidir.

Soru 4

Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda imzaladığı ticaret sözleşmelerine ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi vanlıştır?

DDoğru cevap

Açıklama

19. yüzyılda imzalanan (özellikle 1838 Balta Limanı Antlaşması gibi) serbest ticaret sözleşmeleri, kapitülasyonları ortadan kaldırmamış, aksine kapitülasyonların sağladığı ayrıcalıkları daha da genişleterek ve pekiştirerek Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlılığını artırmıştır.

Soru 5

Muharrem Kararnamesi’ne yönelik aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

Muharrem Kararnamesi (1881) ile Düyun-ı Umumiye (Genel Borçlar) İdaresi kurulmuştur. Bu yeni idare, daha önce borç tahsilatı için kurulmuş olan Rüsum-ı Sitte (Altı Vergi) İdaresi’ni içine alarak onun yerine geçmiş ve yetkilerini devralmıştır. İkisi aynı anda çalışmaya devam etmemiştir.

Soru 6

II. Mahmut’un ülke yönetimine dair attığı çok önemli adımlardan biri muhtarlık teşkilatının kurulmasıdır (1831). Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde muhtarların görevi olarak belirlenmiştir?

DDoğru cevap

Açıklama

II. Mahmut’un muhtarlık teşkilatını kurmasının temel amacı, ayanların ve yerel güç odaklarının otoritesini kırarak, köy ve mahallelerde merkezi devletin temsilcisi olacak bir birim oluşturmaktır. Muhtar, halk ile devlet (merkezi idare) arasındaki temel bağlantı noktası olarak görevlendirilmiştir.

Soru 7

Demokrasi tarihimizde güvensizlik oyuyla düşürülen ilk kabine aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

II. Meşrutiyet döneminde, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin muhalifi olan Sadrazam Kamil Paşa’nın kabinesi, 13 Şubat 1909’da Meclis-i Mebusan’da yapılan oylama sonucunda güvensizlik oyu (adem-i itimat) alarak düşürülmüştür. Bu, Türk parlamento tarihindeki ilk güvensizlik oyuyla düşürülen hükümettir.

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet’in ilanı sonrası kaybedilen yerlerden biridir?

ADoğru cevap

Açıklama

II. Meşrutiyet’in ilanından (23 Temmuz 1908) hemen sonra ortaya çıkan otorite boşluğundan yararlanan Bulgaristan, 5 Ekim 1908’de tam bağımsızlığını ilan etmiştir. Aynı dönemde Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek’i ilhak etmiş, Girit de Yunanistan’a katılmıştır.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin dış borçlanmasına yönelik doğru bir bilgidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda aldığı dış borçlar (ilk borçlanma 1854 Kırım Savaşı sırasındadır), sanayi ve altyapı yatırımlarından çok, mevcut bütçe açıklarını kapatmak, saray harcamaları, savaş finansmanı ve eski borçların faizlerini ödemek gibi yatırım dışı (verimsiz) alanlarda kullanılmıştır.

Soru 10

Genç Osmanlılarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi vanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

Genç Osmanlılar (Yeni Osmanlılar) Cemiyeti 1865 yılında kurulmuştur. 1889 yılında kurulan cemiyet ise Genç Türklerin (Jön Türkler) öncüsü olan İttihad-ı Osmanî Cemiyeti’dir (daha sonra İttihat ve Terakki).

Soru 11

31 Mart Vakası’nın miladi takvimle karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

31 Mart Vakası, Rumi takvime göre 31 Mart 1325 tarihinde başlamıştır. Bu tarihin Miladi takvimdeki karşılığı 13 Nisan 1909’dur.

Soru 12

Osmanlı İmparatorluğu’nda 16. yüzyılın sonlarında başlayan Buhran Dönemi, genel olarak hangi durumu ifade etmek için kullanılır?

CDoğru cevap

Açıklama

16. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti’nde yaşanan askeri, siyasi, ekonomik ve toplumsal bozulmaların tümü tarihçiler tarafından “Buhran Dönemi” olarak adlandırılır. Bu dönem, klasik tarih anlatımındaki “Duraklama ve Gerileme Dönemi”ne karşılık gelmektedir.

Soru 13

Avrupa’da yeni siyasi dengelerin oluşmasına zemin hazırlayan Otuz Yıl Savaşları’nı sona erdiren ve uzun vadede Avrupa’da oluşan ittifaklar nedeniyle Osmanlı’yı da olumsuz etkileyen 1648 tarihli antlaşma hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

1648 tarihli Vestfalya (Westphalia) Antlaşması, Otuz Yıl Savaşları’nı bitirmiş ve modern Avrupa’daki ulus-devlet sisteminin temellerini atmıştır. Bu antlaşma sonrası Avrupa devletleri kendi aralarındaki sorunları çözüp güçlenmiş ve bu durum uzun vadede Osmanlı Devleti’nin aleyhine olmuştur.

Soru 14

Osmanlı Devleti’nde görülen ilk ve son fikir akımı aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

EDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı Devleti’ni kurtarmak için ortaya atılan fikir akımlarından ilki, 19. yüzyılın ortalarında (Tanzimat dönemi) ortaya çıkan ve tüm tebaayı birleştirmeyi amaçlayan Osmanlıcılık’tır. En sonuncusu ve Milli Mücadele’nin de temel ideolojisi olan akım ise Türkçülük’tür.

Soru 15

II. Mahmut, devlet idaresinde önceliği merkezî otoritenin güçlendirilmesine verdi. İlk olarak tahtını borçlu olduğu Rusçuk Âyanı Alemdar Mustafa Paşa’yı sadrazamlığa getirdi. Ardından Nizam-ı Cedit’e destek vermiş olan âyanları yanına alarak, merkezî otoriteyi zayıflatan yerel unsurları denetim altında tutmaya çalıştı. İstanbul’a davet ettiği bazı âyan temsilcileri ile mutabakat sağladı. Böylece saray ile âyanlar arasında ….. adıyla bilinen bir belge ortaya çıkmış oldu (7 Ekim 1808).
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

EDoğru cevap

Açıklama

II. Mahmut döneminde, Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa’nın girişimiyle merkezi otorite (Padişah) ile taşradaki güçlü yerel yöneticiler (âyanlar) arasında 1808 yılında imzalanan ve karşılıklı yetkileri belirleyen belgeye “Sened-i İttifak” denir.

Soru 16

1. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti aşağıdaki cephelerden hangisinde Rusya’ya karşı savaşmıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda Doğu Anadolu’da (Erzurum, Kars, Sarıkamış) Rus İmparatorluğu’na karşı savaşmıştır. Bu cephe “Kafkas Cephesi” olarak bilinir. (Ayrıca müttefiklere yardım için gidilen Galiçya cephesinde de Ruslara karşı savaşılmıştır, ancak asıl cephe Kafkas’tır).

Soru 17

Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı kasıtlı ve yanlış yorumlayarak Osmanlıya baskı kurarken aşağıdaki gayrimüslim zümrelerden hangisinin himayesi iddiasında bulunmaktaydı?

BDoğru cevap

Açıklama

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya, Osmanlı topraklarındaki Ortodoks Hristiyanların koruyuculuğu (himayesi) hakkını elde ettiğini iddia etmiş ve bu hakkı kullanarak sürekli Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etmiştir.

Soru 18

Sultan II. Mahmut, Avrupa’da olduğu gibi verimli işleyen bir hükümet sisteminin yanı sıra kendine has bürokrasinin oluşumunu sağlamıştır. Bu amaçla asırlık Divan-ı Hümayun işlevini yitirince yerine aşağıdaki kurumlardan hangisi öne çıkmıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

II. Mahmut döneminde Divan-ı Hümayun kaldırılarak modern bakanlıklar (Nezaretler) kurulmuştur. Bu yeni bakanlıkların toplandığı ve Sadrazamın yönetim merkezi olan yapıya “Babıâli” (Yüce Kapı / Hükümet Konağı) denmiş ve Babıâli, devletin yürütme merkezi haline gelmiştir.

Soru 19

1821 Rum İsyanı esnasında Doğu sınırında Osmanlı’ya savaş açarak Osmanlı askerinin iki cephede mücadele etmesine sebep olan İran ile 1823 tarihinde hangi antlaşma yapılarak savaş hâline son verilmiştir?

BDoğru cevap

Açıklama

1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı, Osmanlı Devleti’nin Rum İsyanı ile uğraştığı bir dönemde çıkmıştır. Bu savaş, 1823 yılında imzalanan Erzurum Antlaşması ile sona ermiş ve 1639’daki Kasr-ı Şirin Antlaşması sınırları esas alınmıştır.

Soru 20

Sultan II. Mahmut, modern dönem Türk dış politika tarihinin en önemli kurumu olan Hariciye Nezareti’ni 11 Mart 1836’da kurdu. Nezaretin oluşumu sonrasında 1838’de alınan bir kararla Osmanlı elçilikleri arasındaki diplomatik yazışmaların aşağıdaki dillerin hangisiyle yapılması kararlaştırıldı?

BDoğru cevap

Açıklama

19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında Fransızca, tüm dünyada “diplomasi dili” olarak kabul edilmekteydi. Osmanlı Devleti de modern Hariciye Nezareti’ni kurduğunda, uluslararası teamüllere uyarak elçilikleri arasındaki yazışmalarda Fransızcayı kullanma kararı almıştır.