Final 2025-2026 20 soru

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Final

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/12/29/ataturk-ilkeleri-ve-inkilap-tarihi-1-2025-2026-final-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Final Soruları

1. Osmanlı Devleti’nin Son Dönemi: Reformlar ve Ekonomik Çıkmaz

Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme çabaları, II. Mahmut döneminde Babıâli’nin bürokrasinin merkezi haline gelmesiyle ivme kazanmıştır. Bu dönemde Divan-ı Hümayun’un yerini nazırlıklar (bakanlıklar) almış ve devlet yönetimi modern bir yapıya bürünmüştür. Anayasal düzene geçişin ilk adımı ise 1876 yılında ilan edilen, Türk tarihinin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi ile atılmıştır. Ancak bu idari reformlar ekonomik sorunları çözmeye yetmemiştir. 1854’te başlayan dış borçlanma sürecinde alınan kaynaklar, üretim yerine saray harcamaları ve savaş giderleri gibi yatırım dışı alanlarda kullanılmış; bu da devletin mali bağımsızlığını yitirmesine yol açmıştır. Siyasi alanda ise 1860’larda etkili olan Genç Osmanlılar, halk hakimiyeti ve meşrutiyet için mücadele etmiştir (Unutulmamalıdır ki 1889 yılı, Genç Osmanlıların değil, İttihat ve Terakki’nin kuruluş yılıdır).

2. Birinci Dünya Savaşı ve Diplomatik Kırılmalar

Büyük güçlerin Osmanlı üzerindeki emelleri, diplomatik hamlelerle şekillenmiştir. Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı bahane ederek Osmanlı’daki Ortodoks tebaanın hamiliğini üstlendiğini iddia etmiş ve iç işlerine müdahale etmiştir. Birinci Dünya Savaşı devam ederken Rusya’da yaşanan ihtilal sonrası imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması (1918) ile Rusya savaştan çekilmiş; Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum) sancaklarını Osmanlı’ya geri vermiştir. Ancak savaşın sonunda imzalanan Mondros Mütarekesi ile Anadolu işgallere açık hale gelmiş; örneğin Maraş, önce 22 Şubat 1919’da İngilizler, ardından Fransızlar tarafından işgal edilmiştir. İtilaf Devletleri, Osmanlı’ya dayatacakları barış şartlarını (Sevr taslağını) ise 1920’deki San Remo Konferansı’nda netleştirmişlerdir.

3. Milli Mücadele’nin Örgütlenme Süreci

İşgallere karşı Türk halkı, aidat ve bağışlar ile finanse edilen bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini kurmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde Amasya Genelgesi ile başlayan süreç, Erzurum Kongresi ve ardından tüm cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildiği Sivas Kongresi ile devam etmiştir. 16 Mart 1920’de İstanbul’un resmen işgali üzerine Mustafa Kemal, Anadolu’daki gelir kaynaklarına el konulması talimatını vererek Milli Mücadele’nin mali temelini koruma altına almıştır. Bu süreçte Osmanlı tahtında son padişah Sultan Vahdeddin bulunmaktaydı.

4. TBMM Dönemi, Savaş ve Hukuk

23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla milli egemenlik kurumsallaşmıştır. İlk anayasa olan 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, yasama ve yürütme yetkisini (ve dini hükümlerin yerine getirilmesini) Meclis’e vermiştir. Ancak Meclis, İstanbul hükümetinin kışkırtmaları ve Kuva-yı Milliye liderlerinin disipline girmek istememesi gibi nedenlerle çıkan iç ayaklanmalarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Cephede ise düzenli ordunun I. İnönü Muharebesi’ndeki başarısı, Albay İsmet Bey’in tuğgeneralliğe terfi etmesini sağlamıştır. Siyasi baskılara rağmen Ankara hükümeti Sevr’i tanımamış; İstanbul’da toplanan Saltanat Şurası’nın (22 Temmuz 1920) antlaşmayı imzalama kararı ise milli irade tarafından yok sayılmıştır.

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025-2026 Final Soruları

Soru 1

Rusya, Doğu Anadolu’da Birinci Dünya Savaşı’nda işgal ettiği bölgelerden çekilmeyi aşağıdaki antlaşmaların hangisi ile kabul etmiştir?

EDoğru cevap

Açıklama

3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Bolşevik Rusya, Birinci Dünya Savaşı’ndan resmen çekilmiş ve işgal ettiği Doğu Anadolu topraklarını (özellikle Kars, Ardahan ve Batum) Osmanlı Devleti’ne geri vermeyi kabul etmiştir. Bu antlaşma, Kafkas cephesindeki savaşı hukuken sona erdirmiştir.

Soru 2

Milli Mücadele devrinde tahtta olan Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Milli Mücadele yılları (1919-1922) boyunca Osmanlı tahtında bulunan son padişah Sultan VI. Mehmet Vahdeddin’dir. 1918 yılında ağabeyi V. Mehmet Reşad’ın ölümü üzerine tahta çıkmış ve saltanatın kaldırıldığı 1 Kasım 1922 tarihine kadar bu makamda kalmıştır.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin dış borçlanmasına yönelik doğru bir bilgidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı Devleti 1854’te başlayan dış borçlanma sürecinde aldığı paraları genellikle demiryolu, fabrika gibi üretken yatırımlarda kullanmak yerine; saray harcamaları, savaş maliyetleri ve mevcut borçların faizlerini ödemek gibi tüketim ve yatırım dışı alanlara harcamıştır. Bu durum devletin mali çöküşünü hızlandırmıştır.

Soru 4

Genç Osmanlılarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

DDoğru cevap

Açıklama

Genç Osmanlılar (Jön Türklerin ilk kuşağı), 1860’lı yıllarda etkili olmuş bir gruptur. 1889 yılı, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin öncüsü olan İttihad-ı Osmani Cemiyeti’nin kuruluş tarihidir. Genç Osmanlılar daha çok 1876 Kanun-i Esasi’nin ilanını sağlayan kadroyu temsil eder.

Soru 5

Mustafa Kemal Paşa, aşağıdaki gelişmelerin hangisinden sonra Anadolu’daki gelir kaynaklarına el konulması yönünde bir genelge yayımlamıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

16 Mart 1920’de İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa, İstanbul ile tüm haberleşmeyi kesmiş ve İstanbul hükümetinin Anadolu üzerindeki mali otoritesini kırmak amacıyla, tüm gelir kaynaklarına ve değerli eşya sevkiyatına Anadolu lehine el konulması talimatını vermiştir.

Soru 6

Elviye-i Selase hangi şehirlerden meydana gelmektedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Elviye-i Selase kelime anlamı olarak “Üç Liva/Sancak” demektir. 1878 Berlin Antlaşması ile Rusya’ya bırakılan, ancak 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile geri alınan Kars, Ardahan ve Batum sancaklarını tanımlamak için kullanılan tarihi bir terimdir.

Soru 7

Mustafa Kemal Paşa, Amasya Genelgesi’ni yayımladıktan sonra hangi kongreye katılmıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

Haziran 1919’da yayımlanan Amasya Genelgesi’nden sonra Mustafa Kemal, Temmuz ayında Erzurum’a geçmiş ve burada düzenlenen Erzurum Kongresi’ne (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) katılarak kongre başkanı seçilmiştir. Bu süreçte askerlik görevinden de istifa etmiştir.

Soru 8

Sevr Antlaşması’nın imzalanmasından önce İstanbul’da hangi tarihte, hangi geniş katılımlı toplantı yapılmıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

Sevr Antlaşması şartlarının kabul edilip edilmeyeceğini kararlaştırmak üzere Sultan Vahdeddin başkanlığında 22 Temmuz 1920’de Yıldız Sarayı’nda toplanan meclise “Saltanat Şurası” denir. Bu şura, antlaşmanın imzalanmasına karar vermiş; Topçu Feriki Rıza Paşa dışındaki tüm üyeler kabul yönünde oy kullanmıştır.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM’nin açılması sonrası çıkan ayaklanmaların sebepleri arasında gösterilemez?

BDoğru cevap

Açıklama

TBMM’ye karşı çıkan ayaklanmaların temelinde İstanbul hükümetinin kışkırtmaları, dini hassasiyetlerin kullanılması, azınlık faaliyetleri ve Kuva-yı Milliye liderlerinin düzenli orduya girmek istememesi gibi nedenler yatar. Ankara hükümeti ise milli birliği sağlamaya çalışmıştır; “uzlaşmaz tutum” ayaklanmaların bir sebebi olarak kabul edilmez.

Soru 10

Sivas Kongresi’nden sonra hangi cemiyetler birleştirilmiştir?

EDoğru cevap

Açıklama

Eylül 1919’da toplanan Sivas Kongresi’nin en önemli sonuçlarından biri, vatanın kurtuluşu için ayrı ayrı faaliyet gösteren tüm bölgesel cemiyetlerin “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” (ARMHC) adı altında tek bir çatı altında birleştirilmesidir.

Soru 11

1921 Teşkilat-ı Esasi’ye Kanunu’nun 7. maddesi TBMM’nin görevleri ile ilgilidir. Kanunun 7. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi TBMM’nin görevleri arasında yer almaz?

BDoğru cevap

Açıklama

1921 Anayasası’nın 7. maddesi; savaş ilanı, barış yapılması, yasama yetkisi ve dini hükümlerin (ahkam-ı şer’iyyenin) yerine getirilmesi gibi görevleri TBMM’ye vermiştir. Ancak milletvekillerinin yargılanması bu maddenin temel içeriğinde yer alan genel görevlerden biri değildir.

Soru 12

1895-1896 yıllarında yaşanan Ermeni isyanları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

DDoğru cevap

Açıklama

1895-96 Ermeni isyanları büyük bir karmaşaya ve can kaybına yol açmış olsa da, Ermeni komiteleri bu dönemde hedefledikleri bağımsızlığı veya bekledikleri ölçekte büyük bir Batılı devlet müdahalesini elde edememişlerdir; dolayısıyla amaçlarına ulaştıkları söylenemez.

Soru 13

Mondros Mütarekesi’nden sonra Maraş, İngilizler tarafından hangi tarihte işgal edilmiştir?

ADoğru cevap

Açıklama

Mondros Mütarekesi’nin ardından İngilizler 22 Şubat 1919 tarihinde Maraş’ı işgal etmişlerdir. Daha sonra İngiltere ve Fransa arasındaki “Suriye İtilafnamesi” gereği, İngilizler bölgeyi terk etmiş ve Maraş 29 Ekim 1919’da Fransızlara devredilmiştir.

Soru 14

Rusya, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı kasıtlı ve yanlış yorumlayarak Osmanlıya baskı kurarken aşağıdaki gayrimüslim zümrelerden hangisinin himayesi iddiasında bulunmaktaydı?

ADoğru cevap

Açıklama

Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması’ndaki dini serbestlik maddelerini genişleterek, Osmanlı sınırları içinde yaşayan tüm Ortodoks Hristiyanların koruyucusu (hamisi) olduğunu iddia etmiş ve bu yolla Osmanlı Devleti’nin iç işlerine müdahale etme hakkı aramıştır.

Soru 15

Mondros Mütarekesi’nden sonra yurt çapında kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin temel gelir kaynakları nelerdir?

BDoğru cevap

Açıklama

Bölgesel direniş cemiyetleri, halkın kendi içinden doğan gönüllü oluşumlardır. Bu cemiyetlerin faaliyetlerini yürütebilmek için ihtiyaç duydukları mali kaynaklar, üyelerden toplanan aidatlar ve vatansever halkın yaptığı bağışlardan oluşmaktaydı.

Soru 16

San Remo Konferansı’nın önemi aşağıdakilerden hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

18-26 Nisan 1920 tarihlerinde toplanan San Remo Konferansı’nda, İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti ile yapılacak barış antlaşmasının (Sevr) taslağını ve şartlarını son haline getirmişlerdir. Ayrıca Orta Doğu’daki manda yönetimlerinin sınırları da burada belirlenmiştir.

Soru 17

Sultan II. Mahmut, Avrupa’da olduğu gibi verimli işleyen bir hükümet sisteminin yanı sıra kendine has bürokrasinin oluşumunu sağlamıştır. Bu amaçla asırık Divan-ı Hümayun işlevini yitirince yerine aşağıdaki kurumlardan hangisi öne çıkmıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

II. Mahmut döneminde, klasik dönemin en önemli karar organı olan Divan-ı Hümayun kaldırılmış veya sembolik hale getirilmiştir. Bunun yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kurulmuş ve sadrazam konağı olan “Babıâli”, modern bürokrasinin ve hükümetin yönetim merkezi haline gelmiştir.

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Berlin Antlaşması öncesi kurulan sosyal mahiyetli Ermeni cemiyetlerindendir?

EDoğru cevap

Açıklama

1878 Berlin Antlaşması’ndan önce kurulan ve başlangıçta siyasi değil, sosyal ve kültürel yardımlaşma amacı güden Ermeni cemiyetlerinin en eskilerinden biri 1860’ta kurulan Hayırsever Cemiyeti’dir. Siyasi komiteler (Hınçak, Taşnak vb.) genellikle bu antlaşmadan sonra kurulmuştur.

Soru 19

Albay İsmet Bey, hangi muharebeden sonra tuğgeneralliğe yükseltilmiştir?

BDoğru cevap

Açıklama

6-11 Ocak 1921 tarihleri arasında gerçekleşen Birinci İnönü Muharebesi’ndeki başarısı üzerine Albay İsmet Bey, TBMM tarafından Generallik (Mirliva/Tuğgeneral) rütbesine terfi ettirilmiştir.

Soru 20

Tarihte bilinen ilk Türk Anayasası aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

23 Aralık 1876 tarihinde Sultan II. Abdülhamid döneminde ilan edilen Kanun-i Esasi, Türk tarihinin anayasal düzene geçişini sağlayan ilk anayasadır. Bu anayasa ile meşrutiyet rejimine geçilmiş ve ilk Osmanlı meclisi açılmıştır.