Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2022-2023 Ara Sınav (Vize)

Fransız İhtilali (1789) milliyetçilik, hürriyet, eşitlik, adalet ve liberalizm gibi kavramları yaymıştır. Sosyalizm ise daha sonra, Sanayi İnkılabı'nın ortaya çıkardığı işçi sınıfı sorunlarına tepki olarak 19. yüzyılda gelişmiş bir akımdır. Bu yüzden Fransız İhtilali ile ortaya çıkan kavramlardan biri değildir.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu, tüm eğitim kurumlarını Maarif Vekâleti'ne bağlamış ve medreseleri kaldırmıştır. Kanun, din adamı yetiştirmek amacıyla Darülfünun bünyesinde bir İlahiyat Fakültesi açılmasını ve imam-hatip okulları kurulmasını da öngörmüştür.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu, halifeliğin kaldırılması ve Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılmasıyla aynı gün, 3 Mart 1924'te kabul edilmiştir. Bu tarih, birçok önemli inkılabın birlikte gerçekleştiği gün olarak akılda tutulmalıdır.

Harf İnkılabı (1 Kasım 1928) ile yeni Türk harfleri kanunen kabul edilince, halka bu harfleri hızla öğretmek için 1 Ocak 1929'da Millet Mektepleri açıldı. Amaç, okuma yazma bilmeyen yetişkinlerin yeni alfabeyi öğrenmesini sağlamaktı. Halkevleri (1932) ve Türk Tarih Kurumu ise daha sonra farklı amaçlarla kurulmuştur.

Türk İnkılabı çağdaşlık, akılcılık, millî hâkimiyet ve bağımsızlık esaslarına dayanır. Adem-i merkeziyetçilik (yerinden yönetim) ise Osmanlı'nın son döneminde Prens Sabahattin'in savunduğu bir fikirdir; Cumhuriyet merkezi, üniter bir devlet yapısını benimsemiştir. Bu yüzden D şıkkı inkılabın nitelikleri arasında yer almaz.

Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasındaki ortaklık ilişkisi 12 Eylül 1963'te imzalanan Ankara Antlaşması ile başlamıştır. Bu antlaşma Türkiye'nin AB üyelik sürecinin hukuki temelidir; diğer şıklardaki antlaşmaların AB süreciyle ilgisi yoktur.

13 Şubat 1925'te Genç'in Piran köyünde başlayan Şeyh Sait İsyanı, Doğu Anadolu'da Cumhuriyet ve laiklik karşıtı bir ayaklanmadır. İsyan üzerine Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmış ve İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. Anzavur, Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe olayları Millî Mücadele dönemine, Derviş Mehmet ise 1930 Menemen olayına aittir.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Adnan Adıvar gibi Millî Mücadele komutan ve liderlerince kuruldu. Fevzi Çakmak ise Genelkurmay Başkanı olarak siyasetin dışında kalmış, bu partide yer almamıştır.

Mustafa Kemal 1902'de Mekteb-i Harbiye'den (Harp Okulu) teğmen olarak mezun oldu, ardından Harp Akademisi'ni (Erkân-ı Harbiye) 1905'te kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. Soru bu askerî eğitim kurumunu Mekteb-i Harbiye olarak vermektedir; Tıbbiye veya Mühendishaneler ise onun eğitim aldığı okullar değildir.

Sıralama: Şeyh Sait İsyanı (13 Şubat 1925) → Takrir-i Sükûn Kanunu (4 Mart 1925, isyan üzerine çıkarıldı) → İzmir Suikastı girişimi (Haziran 1926) → Menemen Olayı (23 Aralık 1930). Dolayısıyla doğru sıra I-IV-II-III'tür.

1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılınca İstanbul'daki Osmanlı hükûmetinin hukuki dayanağı ortadan kalktı. Son sadrazam Tevfik Paşa, 4 Kasım 1922'de istifa ederek mühürleri teslim etti ve böylece Osmanlı hükûmeti sona erdi.

II. TBMM Ağustos 1923'te açıldıktan sonra Rauf Orbay'ın istifasıyla İcra Vekilleri Heyeti Reisliği'ne Ali Fethi Okyar seçildi. Cumhuriyet ilan edildikten (29 Ekim 1923) sonra ise ilk başbakan İsmet İnönü olmuştur; bu yüzden E şıkkı çeldiricidir.

3 Mart 1924'te Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu. 429 sayılı Kanun'a göre cami, mescit, tekke ve zaviyelerin idaresi ile görevlilerin tayin ve azli Diyanet İşleri Başkanlığı'na bırakıldı.

Uluslararası takvim, saat ve ölçülerle uyum sağlamak amacıyla 26 Aralık 1925'te çıkarılan kanunla miladi takvim kabul edildi ve 1 Ocak 1926'dan itibaren uygulanmaya başlandı. Aynı gün uluslararası saat sistemi de kabul edilmiştir.

Şapka Kanunu (25 Kasım 1925), Şeyh Sait İsyanı üzerine çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu'nun yürürlükte olduğu dönemde uygulandı. Hükûmet, kanuna karşı çıkan tepkileri bastırmak için bu kanunun verdiği olağanüstü yetkileri ve İstiklal Mahkemelerini kullandı.

1928'de İstanbul Darülfünunu İlahiyat Fakültesi'nde Fuat Köprülü başkanlığındaki heyet, ibadetin Türkçe yapılması, camilere sıra konması gibi öneriler içeren Dinî Islah Beyannamesi'ni hazırladı. Ancak bu öneriler uygulamaya konmamıştır. Dörtlü Takrir ise 1945'te DP kurucularının verdiği önergedir.

15 Temmuz 1921'de, Sakarya Savaşı öncesinin kritik günlerinde Ankara'da Maarif Kongresi toplandı. Mustafa Kemal'in de katıldığı bu kongrede millî bir eğitim sistemi kurulması hedeflendi; bu durum eğitime verilen önemi gösterir.

Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te TBMM'de kabul edildi. Ardından 24 Kasım 1934'te çıkarılan kanunla Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadı verildi. Diğer tarihler bu kanunla ilgili değildir.

Ziya Gökalp, Türkçülük akımının fikir babası, Türk sosyolojisinin kurucusu ve Cumhuriyet'in ideoloğu kabul edilir; 'Türkçülüğün Esasları' en bilinen eseridir. Yusuf Akçura 'Üç Tarz-ı Siyaset', Gaspıralı ise 'Dilde, fikirde, işte birlik' ile tanınır.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birleştirilmesi) Kanunu ile bütün eğitim kurumları Maarif Vekâletine bağlandı ve medreseler kapatıldı. Böylece eğitimde ikilik sona erdi; laik ve millî eğitimin temeli atıldı. Diğer kanunlar ekonomi veya asayişle ilgilidir.

Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edildi ve 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girdi; İsviçre Medeni Kanunu örnek alınmıştı. Ceza Kanunu İtalya'dan, Ticaret Kanunu ise Almanya'dan uyarlanmıştır; bu eşleştirme sık sorulur.

23 Aralık 1930'da Menemen'de Derviş Mehmet, kendisini mehdi ilan ederek ayaklandı ve olayı bastırmaya gelen yedek subay öğretmen Kubilay'ı şehit etti. Seyit Rıza Dersim (1937), Şeyh Sait ise 1925 isyanıyla ilgilidir.

'Kavâid-i Osmaniye' 1851'de Ahmet Cevdet Paşa'nın Fuat Paşa ile birlikte yazdığı bir Osmanlı Türkçesi dil bilgisi kitabıdır. Türkçenin dil bilgisi kurallarını sistemli olarak ortaya koyan ilk önemli eserlerden biridir.

5 Kasım 1925'te Ankara'da Atatürk'ün katıldığı törenle Ankara Hukuk Mektebi açıldı. Amaç, yeni hukuk düzenini uygulayacak hukukçular yetiştirmekti. Bu okul daha sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi olmuştur.