Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2023-2024 Bütünleme

Osmanlı'da eğitim işlerini bir bakanlık çatısı altında toplamak için 1857'de Maarif-i Umumiye Nezareti kuruldu. Bu nezaret, eğitimin devlet eliyle düzenlenmesinin yasal zeminini oluşturdu ve 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi de bu sürecin devamıdır.

II. Dünya Savaşı yıllarında bütçe açığını kapatmak için Saraçoğlu hükûmeti önce 1942'de Varlık Vergisi'ni, ardından 4 Haziran 1943'te ikinci olağanüstü vergi olarak Toprak Mahsulleri Vergisi'ni çıkardı. Aşar ise 1925'te kaldırılmış bir vergidir.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birleştirilmesi) Kanunu ile tüm eğitim kurumları Maarif Vekâletine bağlandı, medreseler kapatıldı. Eğitimdeki ikilik sona erdiği için laik ve millî eğitimin temeli bu kanunla atılmıştır.

İtalya'nın 1935'te Habeşistan'ı işgal etmesi Akdeniz'de güvenlik kaygısını artırdı. 1936'da İngiltere'nin öncülüğünde Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya ile karşılıklı yardımlaşmaya dayanan Akdeniz Paktı oluşturuldu. Sadabat (1937) ise Ortadoğu ülkeleriyle yapılan bir paktır.

II. TBMM Ağustos 1923'te açıldıktan sonra Rauf Orbay'ın istifasıyla İcra Vekilleri Heyeti Reisliği'ne Ali Fethi Okyar seçildi. Cumhuriyet'in ilanından sonra ilk başbakan İsmet İnönü olmuştur; bu nedenle E şıkkı çeldiricidir.

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 1963'te kurulmuş ve bilimsel araştırmaları destekleme, koordine etme görevini üstlenmiştir. ODTÜ bir üniversite (1956), TİKA ise 1992'de kurulan bir işbirliği ajansıdır.

Türkiye, İsrail'i 1949'da tanıyan ilk Müslüman ülke oldu. Bu karar Arap devletlerinin tepkisine yol açtı ve Türkiye'nin Arap dünyasıyla ilişkileri olumsuz etkilendi. Batı ile ilişkiler ise bu dönemde aksine güçleniyordu.

Mustafa Kemal, 8 Nisan 1923'te Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanı olarak seçim beyannamesi niteliğinde Dokuz Umde'yi yayımladı. Bu ilkeler, kurulacak Halk Fırkası'nın programının temelini oluşturdu.

28 Şubat 1953'te Ankara'da Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında imzalanan dostluk ve işbirliği antlaşması Balkan Paktı'dır; Sovyet tehdidine karşı yapılmıştır. 1934'teki Balkan Antantı ile karıştırılmamalıdır. Bağdat Paktı ise 1955'te kurulmuştur.

Türk milliyetçiliği 'Türkçülük' adıyla II. Meşrutiyet döneminde (1908 sonrası) güçlü bir akım hâline geldi. Ziya Gökalp, Yusuf Akçura gibi aydınlar, Türk Ocakları ve Türk Yurdu dergisi bu dönemde öne çıktı.

1946'da hazırlanan İvedili Sanayi Planı, ağırlıklı olarak sanayileşmeyi devlet eliyle gerçekleştirmeyi hedefleyen, devletçi politikanın devamı niteliğindeki bir plandır. Ancak çok partili döneme geçiş ve liberal eğilimler nedeniyle tam olarak uygulanamamıştır.

Atatürk'ün ölümünden sonra Aralık 1938'de toplanan CHP Olağanüstü Kurultayı'nda Atatürk 'Ebedî Şef', İsmet İnönü ise 'Değişmez Genel Başkan' ve 'Millî Şef' ilan edildi. Bu yüzden B ve C şıkları İnönü'ye verilen sıfatlardır.

Kaynakta Türk-Sovyet ilişkilerinin 1923-1930 arasını kapsayan ilk evresi 'Geçici Barış Dönemi' olarak adlandırılır. Bu dönemde iki ülke arasında 1925 Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması imzalanmış ve ilişkiler genel olarak olumlu seyretmiştir.

Şapka Kanunu (25 Kasım 1925), Şeyh Sait İsyanı üzerine çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu'nun yürürlükte olduğu dönemde uygulandı. Hükûmet kanuna karşı tepkileri bastırmak için bu kanunun olağanüstü yetkilerini ve İstiklal Mahkemelerini kullandı.

Kaynağa göre 25 Kasım 1918'de kurulan Köycüler Cemiyeti'nin reisi Halide Edip Adıvar, fiilî öncüsü ise Reşit Galip'tir. Cemiyet, Mütareke döneminde köylünün kalkınmasını ve köycülük fikrini yaymayı amaçlamıştır.

1954 seçimlerinde Kırşehir'in iktidardaki Demokrat Parti yerine Cumhuriyetçi Millet Partisi'ne oy vermesi üzerine Kırşehir'in il statüsü kaldırılarak ilçeye çevrildi ve Nevşehir il yapıldı. Kırşehir 1957'de yeniden il olmuştur.

23 Aralık 1930'da Menemen'de Derviş Mehmet kendisini mehdi ilan ederek ayaklandı ve yedek subay öğretmen Kubilay'ı şehit etti. Seyit Rıza Dersim olayıyla (1937), Şeyh Sait ise 1925 isyanıyla ilgilidir.

Özel sanayiyi devlet desteğiyle geliştirmeyi amaçlayan Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de kabul edildi. Kanun, 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde alınan karar doğrultusunda girişimcilere arazi, vergi muafiyeti gibi kolaylıklar sağlıyordu.

Hasan Âli Yücel, 1938-1946 yılları arasında Maarif Vekili olarak Köy Enstitüleri'nin yaygınlaşması, dünya klasiklerinin tercüme ettirilmesi ve Tercüme Bürosu gibi önemli çalışmalara imza atmıştır. Mustafa Necati ise 1920'lerde görev yapmış bir Maarif Vekilidir.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'ndan sonra özel sektörün yetersizliği görülünce devlet ekonomiye doğrudan girdi. 1932'de Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası'nın kurulması devletçilik politikasının başlangıcı sayılır; 1933'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmıştır.