Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2023-2024 Final

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Adnan Adıvar gibi isimlerce kuruldu. Fevzi Çakmak ise Genelkurmay Başkanı olarak siyasetin dışında kalmış ve bu partide yer almamıştır.

Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te TBMM'de kabul edildi. Ardından 24 Kasım 1934'te çıkarılan kanunla Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadı verildi.

1964'te ABD Başkanı Lyndon Johnson, İnönü'ye gönderdiği mektupta Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale etmesi hâlinde ABD silahlarının kullanılamayacağını ve NATO desteğinin sorgulanabileceğini bildirdi. Bu Johnson Mektubu Kıbrıs Sorunu ile ilgilidir ve Türk-Amerikan ilişkilerini uzun süre etkilemiştir.

Atatürk dönemi dış politikası barışçı, gerçekçi, Batıcı ve mevcut sınırları koruyan statükocu bir çizgideydi; 'Yurtta sulh, cihanda sulh' bunu özetler. Revizyonist (yayılmacı) politika ise sınırları değiştirmeyi hedeflediği için bu özelliklere ters düşer.

Köy Enstitüleri 1940'ta Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel döneminde kanunla kuruldu ve yaygınlaştırıldı; İsmail Hakkı Tonguç da bu süreçte önemli rol oynadı. Mustafa Necati ve Reşit Galip daha önceki dönemlerin bakanlarıdır.

Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devletin bütün inançlara eşit mesafede durması ilkesidir. Devletçilik ekonomiyle, halkçılık toplumsal eşitlikle, cumhuriyetçilik ise yönetim biçimiyle ilgilidir.

Cumhuriyet Halk Fırkası 1931 Kurultayı'nda cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık ilkelerini (altı ok) programına aldı. Devletçilik böylece resmî ilke olarak kabul edildi; 1937'de ise bu ilkeler Anayasaya girdi.

Saffet Arıkan, CHP iktidarı döneminde 1935-1938 yılları arasında Maarif Vekilliği yapmıştır; Demokrat Parti dönemiyle (1950-1960) ilgisi yoktur. Atıf Benderlioğlu, Tevfik İleri, Rıfkı Selim Burçak ve Celal Yardımcı ise DP döneminde eğitim bakanlığı yapmıştır.

II. Dünya Savaşı başlayınca Türkiye savaşa girmese de ekonomiyi olağanüstü koşullara hazırlamak için 18 Ocak 1940'ta Millî Korunma Kanunu'nu çıkardı. Bu kanunla hükûmete fiyatları belirleme, üretime ve ticarete müdahale etme yetkisi verildi.

1925'te kurulan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası, özel sanayiye kredi vermek, ortaklıklar kurmak ve Osmanlı'dan devralınan fabrikaları işletip özel sektöre devretmek amacı taşıyordu. İş Bankası (1924) ticari bir bankadır; Merkez Bankası ise 1930'da kurulmuştur.

Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından kuruldu. Bu dört isim 1945'te Dörtlü Takrir'i vermişti. Parti 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanarak iktidara geldi.

Türk Medeni Kanunu 1926'da kabul edilmiş ve İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanmıştır. Ceza Kanunu İtalya'dan, Ticaret Kanunu Almanya'dan alınmıştır; bu eşleştirmeleri karıştırmamak gerekir.

I. Dünya Savaşı sonrası Paris Barış Konferansı'nda ABD Başkanı Wilson'ın ilkeleri doğrultusunda, barışı korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu (1920). NATO 1949'da, Varşova Paktı ise 1955'te II. Dünya Savaşı sonrasında kurulmuştur.

Kaynağa göre Maarif Vekâleti, Harf İnkılabı sonrası halkın okuma alışkanlığını desteklemek amacıyla 11 Şubat 1929'dan itibaren haftalık 'Halk' dergisini çıkarmıştır. Dergi, Millet Mektepleri faaliyetleriyle bağlantılı bir yayındı.

13 Şubat 1925'te Doğu Anadolu'da başlayan Şeyh Sait İsyanı, Cumhuriyet ve laiklik karşıtı bir ayaklanmadır; üzerine Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmıştır. Anzavur, Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe olayları Millî Mücadele dönemine, Derviş Mehmet ise 1930 Menemen olayına aittir.

5 Kasım 1925'te Ankara'da Atatürk'ün katıldığı törenle Ankara Hukuk Mektebi açıldı. Amaç, yeni hukuk sistemini uygulayacak hukukçuları yetiştirmekti; okul sonradan Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi olmuştur.

1980 sonrası Türk-Yunan sorunları arasında Ege'deki kıta sahanlığı, FIR hattı, adaların silahsızlandırılması ve Kıbrıs sorunu yer alır. Balkan Antantı ise 1934'te iki ülkenin de içinde bulunduğu bir işbirliği paktıdır; bir sorun değildir.

Türkiye İş Bankası 1924'te Atatürk'ün desteğiyle kuruldu ve ilk genel müdürü Celal Bayar oldu. Bayar daha sonra İktisat Vekili, başbakan ve 1950'de cumhurbaşkanı olmuştur.

4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları, DP'nin ekonomik krizi aşmak için IMF ile birlikte hazırladığı programdır: devalüasyon yapılmış, bütçe denkliği hedeflenmiş, kredi sistemi düzenlenmiş ve dış ticaret kısmen serbestleştirilmiştir. Devletçilik modelinin benimsenmesi ise bu liberal yönelimli kararlarla bağdaşmaz.

24 Ocak 1980 Kararları, ithal ikameci ve korumacı modelden dışa açık, serbest piyasa ekonomisine geçişi hedefleyen bir istikrar programıdır. Kararlar, o dönem Başbakanlık Müsteşarı ve DPT Müsteşarı olan Turgut Özal tarafından hazırlanmıştır; hükûmetin başında ise Süleyman Demirel vardı. Bu yüzden B şıkkı çeldiricidir.