Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2023 Final

II. Meşrutiyet döneminde Teali-i Nisvan Cemiyeti, Osmanlı Hanımlar Cemiyeti, Cemiyet-i İmdadiye ve İttihat ve Terakki Kadınlar Şubesi gibi kadın dernekleri kuruldu. Cemiyet-i Akvam ise 'Milletler Cemiyeti'nin Osmanlıca adıdır; I. Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası bir örgüttür, kadın cemiyeti değildir.

Osmanlı'da eğitim işlerini bir bakanlık çatısı altında toplamak için 1857'de Maarif-i Umumiye Nezareti kuruldu. Bu nezaret, eğitimin devlet eliyle düzenlenmesinin yasal zeminini oluşturdu ve 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi de bu sürecin devamıdır.

Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de çıkarıldı. Bu kararname ile kadına belirli şartlarda boşanma hakkı tanındı ve gayrimüslim cemaat mahkemelerinin aile hukukuna ilişkin yargı yetkisi kaldırıldı. Osmanlı'da aile hukukunu düzenleyen ilk kanunlaştırma çalışmasıdır.

Şapka Kanunu 25 Kasım 1925'te TBMM'de görüşülürken kanuna açıkça karşı çıkan tek milletvekili Bursa mebusu Nurettin Paşa (Sakallı) oldu. Nurettin Paşa, kanunun anayasaya ve kişi özgürlüğüne aykırı olduğunu savunmuştu.

Saltanatın kaldırılmasının ardından TBMM, Refet Paşa'yı (Bele) İstanbul'a göndererek şehrin yönetimini devralmasını sağladı. Refet Paşa Ekim 1922'de İstanbul'a gelmiş ve Doğu Trakya'nın teslim alınmasında da görev yapmıştı.

Atatürk dönemi dış politikası barışçı, gerçekçi, Batıcı ve mevcut sınırları koruyan statükocu bir çizgideydi; 'Yurtta sulh, cihanda sulh' bunu özetler. Revizyonist (yayılmacı) politika ise sınırları değiştirmeyi hedeflediği için bu özelliklere ters düşer.

1964'te ABD Başkanı Lyndon Johnson, İnönü'ye gönderdiği mektupta Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale etmesi hâlinde ABD silahlarının kullanılamayacağını ve NATO desteğinin sorgulanabileceğini bildirdi. Bu Johnson Mektubu Kıbrıs Sorunu ile ilgilidir ve Türk-Amerikan ilişkilerini uzun süre etkilemiştir.

Cumhuriyet Halk Fırkası 1931 Kurultayı'nda cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık ilkelerini (altı ok) programına aldı. Devletçilik böylece resmî ilke olarak kabul edildi; 1937'de ise bu ilkeler Anayasaya girdi.

I. Dünya Savaşı sonrası Paris Barış Konferansı'nda ABD Başkanı Wilson'ın ilkeleri doğrultusunda, barışı korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu (1920). NATO 1949'da, Varşova Paktı ise 1955'te II. Dünya Savaşı sonrasında kurulmuştur.

1980 sonrası Türk-Yunan sorunları arasında Ege'deki kıta sahanlığı, FIR hattı, adaların silahsızlandırılması ve Kıbrıs sorunu yer alır. Balkan Antantı ise 1934'te iki ülkenin de içinde bulunduğu bir işbirliği paktıdır; bir sorun değildir.

Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devletin bütün inançlara eşit mesafede durması ilkesidir. Devletçilik ekonomiyle, halkçılık toplumsal eşitlikle, cumhuriyetçilik ise yönetim biçimiyle ilgilidir.

Köy Enstitüleri 1940'ta Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel döneminde kanunla kuruldu ve yaygınlaştırıldı; İsmail Hakkı Tonguç da bu süreçte önemli rol oynadı. Mustafa Necati ve Reşit Galip daha önceki dönemlerin bakanlarıdır.

16 Mart 1921'de TBMM hükûmeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması, iki ülkenin Batılı emperyalist devletlere karşı işbirliğinin ürünüdür. Bu antlaşmayla Sovyetler Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük devlet oldu; Batum Gürcistan'a bırakılırken Kars ve Ardahan Türkiye'de kaldı.

Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından kuruldu. Bu dört isim 1945'te Dörtlü Takrir'i vermişti. Parti 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanarak iktidara geldi.

Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat etti ve 11 Kasım 1938'de TBMM, İsmet İnönü'yü ikinci cumhurbaşkanı olarak seçti. Celal Bayar ise 1950'de DP iktidarıyla üçüncü cumhurbaşkanı olmuştur.

II. Dünya Savaşı başlayınca Türkiye savaşa girmese de ekonomiyi olağanüstü koşullara hazırlamak için 18 Ocak 1940'ta Millî Korunma Kanunu'nu çıkardı. Bu kanunla hükûmete fiyatları belirleme, üretime ve ticarete müdahale etme yetkisi verildi.

Türkiye İş Bankası 1924'te Atatürk'ün desteğiyle kuruldu ve ilk genel müdürü Celal Bayar oldu. Bayar daha sonra İktisat Vekili, başbakan ve 1950'de cumhurbaşkanı olmuştur.

İstanbul Üniversitesi 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun'un yerine kurulmuştur, yani DP döneminden (1950-1960) öncedir. Ege ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (1955), ODTÜ (1956) ve Atatürk Üniversitesi (1957) ise DP döneminde kurulmuştur.

1945'te çıkarılan Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, topraksız veya az topraklı çiftçiyi toprak sahibi yapmayı, toprağı işleyenin sahiplenmesini ve toprakların sürekli işletilmesini amaçlıyordu. Bunun için büyük arazilerin bir kısmının dağıtılması öngörüldüğünden, büyük arazi sahiplerini çoğaltmak kanunun amacına terstir.

1925'te kurulan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası, özel sanayiye kredi vermek, ortaklıklar kurmak ve Osmanlı'dan devralınan fabrikaları işletip özel sektöre devretmek amacı taşıyordu. İş Bankası (1924) ticari bir bankadır; Merkez Bankası ise 1930'da kurulmuştur.

4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları, DP'nin ekonomik krizi aşmak için IMF ile birlikte hazırladığı programdır: devalüasyon yapılmış, bütçe denkliği hedeflenmiş, kredi sistemi düzenlenmiş ve dış ticaret kısmen serbestleştirilmiştir. Devletçilik modelinin benimsenmesi ise bu liberal yönelimli kararlarla bağdaşmaz.

1957 Roma Antlaşması ile kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu sonraki süreçte Avrupa Topluluğu adını aldı; 1992'de imzalanan Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği kuruldu. Ortak para birimi ve ortak dış politika gibi hedefler de bu antlaşmayla belirlendi.

24 Ocak 1980 Kararları, ithal ikameci ve korumacı modelden dışa açık, serbest piyasa ekonomisine geçişi hedefleyen bir istikrar programıdır. Kararlar, o dönem Başbakanlık Müsteşarı ve DPT Müsteşarı olan Turgut Özal tarafından hazırlanmıştır; hükûmetin başında ise Süleyman Demirel vardı. Bu yüzden B şıkkı çeldiricidir.