Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2025-2026 Bütünleme Soruları
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2025-2026 Bütünleme Soruları
Bu belge, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini oluşturan Atatürk ilkelerini ve erken Cumhuriyet döneminden yakın tarihe kadar uzanan siyasi, ekonomik ve dış politika gelişmelerini kapsamaktadır. Laiklik ilkesinin devlet yönetimine entegre edilmesi, hukuki alanda Medeni Kanun’un kabulü, eğitimde Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun uygulanması ve Şapka Kanunu gibi inkılapların Takrir-i Sükûn gibi olağanüstü yasalarla desteklenmesi dönemin temel özelliklerindendir. Ekonomi alanında Türkiye İş Bankası’nın kuruluşu, Sanayi ve Maadin Bankası ile özel sektöre destek verilmesi ve II. Dünya Savaşı koşullarında çıkarılan Toprak Mahsulleri Vergisi gibi uygulamalar öne çıkmaktadır.
Siyasi Tarih ve Dış Politika
İç siyasette çok partili hayata geçiş denemeleri çerçevesinde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın Şeyh Sait İsyanı sonrası kapatılması, Atatürk’ün vefatının ardından İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı seçilmesi ve CHP kongrelerinde Atatürk’e “Ebedi Şef” unvanı verilmesi gibi önemli kilometre taşları bulunmaktadır. Dış politikada ise Atatürk dönemi dış politikasının barışçı ve statükocu yapısı vurgulanırken, Türkiye-Sovyet ilişkilerinde “Geçici Barış Dönemi” (1923-1930), Soğuk Savaş yıllarında Yunanistan ve Yugoslavya ile imzalanan 1953 Balkan Paktı ve 1980 sonrasında Yunanistan ile Ege’de yaşanan kıta sahanlığı, FIR hattı gibi sorunlar detaylandırılmaktadır.
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi siyasal sistemde din işleri ile devlet işlerinin birbirinden ayrı olmaları esasını savunmak anlamına gelen ve Atatürk İlkeleri arasında yer alan ilkedir?
DDoğru cevap
Açıklama
Siyasal ve hukuki sistemin dini kurallara değil, akıl, bilim ve toplumun güncel ihtiyaçlarına dayandırılmasını ifade eden, devlet işleri ile din işlerinin kesin çizgilerle birbirinden ayrılmasını ve inanç özgürlüğünü güvence altına alan temel Atatürk ilkesi “Laiklik”tir. Bu ilke, modern Türkiye Cumhuriyeti’nin demokratikleşme ve çağdaşlaşma sürecindeki en kritik yasal ve zihinsel dönüşümlerinden birini temsil etmektedir.
Soru 2
Türk-Sovyet ilişkilerinin birinci yılı olarak adlandırılan ve 1923-1930 yıllarını kapsayan dönemin adı aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Milli Mücadele yıllarında karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma temelinde gelişen Türk-Sovyet ilişkileri, Cumhuriyet’in ilanı ve Lozan sonrası dönemde yeni bir evreye girmiştir. 1923 ile 1930 yılları arasındaki bu süreç, iki ülkenin kendi iç meselelerine odaklandığı ve ilişkilerin tarafsızlık/saldırmazlık anlaşmalarıyla stabilize edildiği ancak tam bir stratejik müttefikliğin ötesinde karşılıklı güven inşasının devam ettiği “Geçici Barış Dönemi” olarak adlandırılmaktadır.
Soru 3
Şapka Kanunu’nun uygulamasında aşağıdaki kanunlardan hangisinin verdiği olağanüstü yetkiler kullanılmıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
1925 yılında Şeyh Sait İsyanı’nın bastırılması ve ülkede asayişin yeniden sağlanması amacıyla TBMM tarafından kabul edilen Takrir-i Sükûn Kanunu, hükümete rejimi korumak için geniş ve olağanüstü yetkiler vermiştir. İnkılapların (özellikle Şapka Kanunu, Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması gibi radikal sosyal dönüşümlerin) topluma benimsetilmesi ve karşıt eylemlerin engellenmesi sürecinde, İstiklal Mahkemeleri ile birlikte bu kanunun sağladığı yetkiler aktif olarak kullanılmıştır.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi 1980 yılı ve sonrasında Türkiye ile Yunanistan arasındaki temel sorunlar arasında gösterilemez?
DDoğru cevap
Açıklama
Türkiye ile Yunanistan arasında 1950’lerden itibaren gerilmeye başlayan ve 1980 sonrasında kronikleşen başlıca sorunlar; Kıbrıs meselesi, Ege Denizi’ndeki kıta sahanlığı anlaşmazlığı, hava sahası uçuş bilgi bölgesi (FIR Hattı) krizleri ve Ege adalarının uluslararası antlaşmalara aykırı şekilde Yunanistan tarafından silahlandırılmasıdır. “Balkan Antantı” ise 1934 yılında bölgesel barışı korumak amacıyla her iki ülkenin de katılımıyla imzalanmış barışçıl bir işbirliği paktıdır, bir sorun alanı değildir.
Soru 5
Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın, 8 Nisan 1923’te Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanı olarak yayımladığı umdenin adı aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Birinci TBMM’nin yenilenmesi kararı alındıktan sonra, yaklaşan seçimler öncesinde Mustafa Kemal Paşa, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası olacak teşkilat) adına izlenecek politikaları ve hedefleri belirten bir seçim bildirgesi yayımlamıştır. Bu manifesto niteliğindeki bildiri, içerdiği dokuz temel madde nedeniyle siyasi tarihimizde “Dokuz Umde” (Dokuz İlke) olarak bilinmektedir.
Soru 6
Atatürk’ün vefatının ardından Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı makamına kim seçilmiştir?
ADoğru cevap
Açıklama
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de ebediyete intikal etmesinin hemen ertesi günü, 11 Kasım 1938’de toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Milli Mücadele’nin kahraman komutanı ve eski Başbakan İsmet İnönü’yü oy birliğiyle Türkiye’nin İkinci Cumhurbaşkanı olarak seçmiştir.
Soru 7
Aralık 1938’de toplanan CHP kongresinde Atatürk’e verilen sıfat aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının ardından, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 26 Aralık 1938 tarihinde olağanüstü toplanan Birinci Kurultayında parti tüzüğünde değişikliğe gidilmiş ve partinin kurucusu olan Atatürk’e onursal ve daimi bir saygı nişanesi olarak resmen “Ebedi Şef” unvanı verilmiştir. Aynı kurultayda İsmet İnönü’ye ise “Milli Şef” sıfatı layık görülmüştür.
Soru 8
Darülfünun bünyesinde İlahiyat Fakültesinin açılması aşağıdaki kanunlardan hangisi ile gerçekleşmiştir?
CDoğru cevap
Açıklama
3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği Kanunu) ile tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanarak eğitimde ikilik ortadan kaldırılmıştır. Aynı yasanın 4. maddesi gereğince, yüksek din uzmanları yetiştirmek üzere Darülfünun (bugünkü İstanbul Üniversitesi) bünyesinde bir İlahiyat Fakültesi kurulması kararlaştırılmış ve hayata geçirilmiştir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan Türkiye İş Bankasının ilk genel müdürüdür?
ADoğru cevap
Açıklama
Milli ekonomiyi geliştirmek, yerli sermayeyi desteklemek ve ulusal tüccar sınıfı yaratmak amacıyla bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün direktifiyle 26 Ağustos 1924’te kurulan ilk milli özel bankamız olan Türkiye İş Bankası’nın kurucu ve ilk genel müdürü, dönemin İmar ve İskan Bakanı olan Celal Bayar’dır.
Soru 10
1946 yılında İvedili Sanayi Planı adıyla oluşturulan plan çerçevesinde hedeflenen politika aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
İkinci Dünya Savaşı sonrasında, savaş nedeniyle askıya alınan kalkınma hamlelerini yeniden canlandırmak için 1946 yılında “İvedili Sanayi Planı” hazırlanmıştır. Bu plan, Cumhuriyet’in temel kinh ekonomi doktrini olan “devletçilik” çizgisinden sapmadan, dev yatırımlar yoluyla ağır sanayileşmeyi hedefleyen devlet müdahaleci bir ekonomi politikasını savunmuştur. Liberal ekonomi politikalarına dönüş ise ilerleyen yıllarda tartışılacaktır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi 1925 yılında özel sektöre kredi sağlayıp onlarla ortaklık yapmak, Osmanlı’dan devralınan işletmeleri geçici olarak yönetip bunları özel kesime devretmek ve her türlü bankacılık işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla kurulmuştur?
CDoğru cevap
Açıklama
Genç Cumhuriyet, Osmanlı döneminden devralınan mevcut sanayi tesislerini ve maden ocaklarını verimli biçimde işletmek, modernize edildikten sonra bunları özel sektöre devretmek ve özel teşebbüse sınai kredi sağlamak amacıyla 1925 yılında Türkiye Sanayi ve Maadin (Maden) Bankası’nı kurmuştur. Bu kurum devlet eliyle sanayileşmenin erken adımlarından biridir.
Soru 12
1851 yılında kaleme alınan “Kavâid-i Osmaniye” adı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Encümen-i Daniş (Osmanlı Bilim Akademisi) üyelerinden olan Ahmet Cevdet Paşa (Keçecizade Fuat Paşa ile birlikte), Türk dilinin kurallarını bilimsel bir yaklaşımla sistemleştirmek amacıyla ilk modern Osmanlıca dilbilgisi kitabı sayılan “Kavâid-i Osmaniye” adlı eseri 1851 yılında kaleme almıştır.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi TBMM tarafından 17 Şubat 1926’da kabul edilen 934 maddelik Medeni Kanun’un bölümlerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan ve Türk toplumunun çağdaş, laik bir hukuk sistemine kavuşmasını sağlayan 1926 tarihli Türk Medeni Kanunu; Şahıs Hukuku (Kişiler Hukuku), Aile Hukuku, Miras Hukuku ve Eşya Hukuku (Aynî Haklar) olmak üzere dört ana bölümden (kitaptan) oluşmaktadır. “Spor” hukuku diye bir bölüm Medeni Kanun kapsamında yer almamaktadır.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi Atatürk devri Türk dış politikasının özelliklerinden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Atatürk dönemi Türk dış politikası “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” ilkesine dayanan, mevcut sınırları korumaya yönelik (statükocu), akılcı ve gerçekçi (maceracılıktan uzak), uluslararası eşitliğe saygı duyan barışçıl bir niteliğe sahiptir. Başka devletlerin topraklarında gözü olan ve antlaşmaları zorla değiştirmeye çalışan “Revizyonist” (Yayılmacı/Saldırgan) politika, Atatürk dönemi diplomasisinin kesinlikle reddettiği bir anlayıştır.
Soru 15
İnönü döneminde 1938-1946 yılları arasında Maarif Vekili olan ve görev süresince eğitim alanında önemli işlere imza atan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanlığı döneminde, 1938’den 1946’ya kadar kesintisiz Milli Eğitim Bakanlığı (Maarif Vekili) yapan Hasan Ali Yücel, Türk aydınlanmasının mimarlarından biridir. Kendi görev döneminde Köy Enstitüleri’nin kurulması, dünya klasiklerinin Türkçeye çevrilmesi ve Devlet Konservatuvarı’nın tam kapasite hayata geçirilmesi gibi Cumhuriyet tarihinin en büyük eğitim atılımlarını gerçekleştirmiştir.
Soru 16
Hint Hilafet Komitesi üyeleri Emir Ali Han ile Ağa Han Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa’ya hilafetin korunması için birer mektup göndermiştir.
Aşağıdakilerden hangisi bu mektupların yayımlandığı gazetelerden biridir?
EDoğru cevap
Açıklama
1923 yılı sonlarında İsmaili mezhebinin lideri Ağa Han ve Emir Ali Han, Halifelik makamının korunması gerektiğini savunan bir mektup kaleme alarak Türk hükümetine yollamışlardır. Ancak bu diplomatik ve hassas mektup henüz devlet yetkililerinin eline geçmeden İstanbul basınına sızdırılmış ve muhalif “Tanin”, “İkdam” ve “Tevhid-i Efkâr” gazetelerinde yayımlanmıştır. Bu durum, hükümetin tepkisini çekmiş ve İstiklal Mahkemelerinin kurulmasına giden süreci hızlandırmıştır.
Soru 17
Şükrü Saraçoğlu hükümeti döneminde savaş masraflarını karşılamak üzere yeni bir vergi olarak 4 Haziran 1943’te kabul edilen vergi aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye savaşa girmemiş olsa da ordusunu sürekli teyakkuzda tuttuğu için devasa askeri harcamalarla yüzleşmiştir. Şükrü Saraçoğlu hükümeti, Varlık Vergisi’nden beklenen sonucun tam alınamaması ve enflasyonla mücadele amacıyla 1943 yılında tarımsal üretimden aynî (ürün olarak) veya nakdî alınan “Toprak Mahsulleri Vergisi”ni yasalaştırmıştır.
Soru 18
17 Kasım 1924 tarihinde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının 3 Haziran 1925 tarihinde kapatılmasına yol açan olay aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy gibi Milli Mücadele komutanlarının öncülüğünde kurulan ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, parti tüzüğündeki “dini inançlara saygılıdır” maddesi nedeniyle rejime muhalif gerici kesimlerin sığınağı haline gelmekle suçlanmıştır. 1925 yılında Doğu’da laik Cumhuriyet’i yıkmaya yönelik başlayan gerici “Şeyh Sait İsyanı”nda partinin bazı yöneticilerinin parmağı olduğu gerekçesiyle, Takrir-i Sükûn Kanunu’na dayanılarak parti kapatılmıştır.
Soru 19
28 Şubat 1953 tarihinde Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında imzalanan pakt aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Soğuk Savaş yıllarında, SSCB’nin Balkanlar üzerindeki tehdidine ve yayılmacı politikalarına karşı koymak amacıyla ortak bir güvenlik çemberi oluşturmak isteyen Türkiye, Yunanistan ve komünist olmasına rağmen Sovyetlerden bağımsız hareket eden Yugoslavya, 1953 yılında “Balkan Paktı”nı imzalamışlardır. Bu pakt ilerleyen yıllarda Kıbrıs sorunu nedeniyle zayıflayarak işlevini yitirmiştir.
Soru 20
1963 yılında kurulan ve Türkiye’de bilimsel ve teknolojik araştırmalar için öncü rol oynayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Türkiye’nin bilimsel politikalarını yönlendirmek, araştırma-geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerini desteklemek ve teknolojik kalkınmaya ivme kazandırmak amacıyla 1963 yılında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) kurulmuştur. Kurum, günümüze kadar Türkiye’deki teknolojik yatırımların ve bilimsel projelerin ana finansörü ve düzenleyicisi olarak öncü rolünü sürdürmektedir.