Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2 Final Deneme Sınavı 3

Varlık Vergisi, II. Dünya Savaşı yıllarında (1942) bütçe açığını kapatmak ve karaborsayla mücadele etmek amacıyla bir defaya mahsus olmak üzere alınan olağanüstü bir servet vergisidir. Savaşta fiyatlar hızla artmış, tarım üretimi düşmüş ve devletçilik sürmüştür; bu yüzden diğer şıklar yanlıştır.

Millî Korunma Kanunu 18 Ocak 1940'ta, II. Dünya Savaşı'nın başında Refik Saydam hükûmeti döneminde çıkarıldı. Şükrü Saraçoğlu ise 1942'de başbakan olmuş; Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi onun döneminde çıkarılmıştır.

II. Dünya Savaşı'nın son yılı olan 1945'te gündeme gelen Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, büyük arazilerin bir kısmının topraksız köylüye dağıtılmasını öngörüyordu. Bu nedenle Adnan Menderes gibi büyük toprak sahibi milletvekillerinin tepkisini çekti ve bu muhalefet Demokrat Parti'nin kuruluşuna giden sürecin parçası oldu.

II. Dünya Savaşı sonrası Sovyet tehdidi karşısında Türkiye Batı bloğuna yöneldi; Truman Doktrini (1947) ve Marshall Planı (1948) ile özellikle ABD'den ekonomik ve askerî yardım aldı. Bu yüzden ekonomik yakınlaşma ağırlıklı olarak ABD ile olmuştur.

Çok partili hayata geçiş sürecinde (1945-1950) 7 Eylül 1946 devalüasyonu, Marshall Planı ve Türkiye İktisadi Kalkınma Planı gibi gelişmeler yaşandı. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ise 1963'te, planlı kalkınma döneminde uygulamaya konmuştur; bu nedenle o dönemle ilgili değildir.

1946'da kurulan Demokrat Parti, devletçiliğe karşı daha liberal bir ekonomi anlayışı savundu. Ana muhalefet partisi olarak CHP hükûmetinin ekonomi politikalarını etkiledi ve 1950'de iktidara geldi. Terakkiperver ve Serbest Cumhuriyet Fırkaları ise Atatürk dönemi partileridir.

DP'nin ilk döneminde (1950-1953) Marshall yardımları, tarımda makineleşme (traktör sayısının artışı), ekim alanlarının genişlemesi ve uygun iklim koşulları sayesinde büyüme tarım sektörü öncülüğünde gerçekleşti.

1954'ten sonra dış ticaret açığı, enflasyon ve döviz darlığı nedeniyle ekonomik kriz başladı. DP hükûmeti fiyat artışları ve karaborsayla mücadele için 1956'da Millî Korunma Kanunu'nu yeniden yürürlüğe koydu; bu, başlangıçtaki liberal politikadan geri adım anlamına geliyordu.

1960 sonrası planlı kalkınma döneminde ithal ikameci politika uygulandı; yani ithal edilen malların yurt içinde üretilmesi hedeflenerek sanayi sektörüne ağırlık verildi. Beş yıllık kalkınma planları bu anlayışla hazırlandı.

1970'lerin sonundaki ekonomik krize çözüm olarak Süleyman Demirel hükûmeti 24 Ocak 1980 Kararları'nı aldı. Kararlar, Turgut Özal tarafından hazırlanmış ve ithal ikameciliğinden dışa açık serbest piyasa ekonomisine geçişi hedeflemiştir.