Borcun Kaynakları ve Sona Erme Halleri | Sözleşmelerde İfa ve Temerrüt | Haksız Fiil ve Tazminat Hukuku | Temsil ve Alacağın Devri
Borcun Kaynakları ve Sona Erme Halleri
Borçlar hukukunda borç; sözleşme, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden doğar. Sebepsiz zenginleşme; “gerçekleşmemiş sebebe dayanan” (gelecekte olması beklenen ama olmayan) gibi hallerde iadeyi gerektirir. İbra; alacaklının alacağından vazgeçerek borcu ifa etmeksizin sona erdirmesidir. Halefiyet (Subrogasyon); borcu haklı bir sebeple ödeyen üçüncü kişinin, kanun gereği alacaklının haklarını (ve teminatlarını) devralarak onun yerine geçmesidir. İfa İmkânsızlığı; borçlunun kusuru olmaksızın borcun yerine getirilemez hale gelmesi (örn: kamulaştırma) durumudur ve borcu sona erdirir.
Sözleşmelerde İfa, Temerrüt ve İfa Güçsüzlüğü
Sözleşmelerde vade, kural olarak borçlunun yararınadır; borçlu vadesinden önce ödeme yapabilir (erken ifa). Ödemezlik Def’i; karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde karşı tarafın borcunu ödememesi üzerine, borçlunun ifadan kaçınma hakkıdır. İfa Güçsüzlüğü Def’i ise tarafın mali durumunun bozulması halinde, teminat gösterilene kadar ifadan kaçınma hakkıdır. Borçlunun temerrüdünde seçimlik hakların kullanılması için alacaklının uygun bir süre (mehil) vermesi şarttır.
Haksız Fiil ve Tazminat Hukuku
Haksız fiil sorumluluğunun unsurları; fiil, kusur, zarar ve nedensellik bağıdır. Fiili zarar; malvarlığındaki aktif azalma veya pasif artıştır. Manevi zarar; kişilik hakkı ihlali sonucu oluşan acı/elem duygusudur. Yansıma zarar; haksız fiilin, doğrudan muhatap olmayan üçüncü kişilerin (örn: mekan sahibi) ekonomik menfaatlerini dolaylı etkilemesidir. Hâkim, tazminata karar verirken failin yoksulluğa düşmemesi adına hakkaniyet indirimi yapabilir (failin kusuru hafifse). Ceza zamanaşımı, Borçlar Kanunu’ndaki genel süreden uzunsa uzamış ceza zamanaşımı geçerlidir.
Temsil, Alacağın Devri ve Genel İşlem Koşulları
Doğrudan Temsil; temsilcinin “adına ve hesabına” işlem yapmasıyla hak ve borçların doğrudan temsil olunana geçmesidir. Alacağın devrinde (temlik); borçlu, yazılı borç ikrarına (senet) güvenen iyiniyetli üçüncü kişiye karşı muvazaa def’ini ileri süremez. Genel İşlem Koşulları; düzenleyenin, çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere tek yanlı hazırladığı matbu sözleşme hükümleridir.
Borçlar Hukuku 2025-2026 Bütünleme Soruları (Güz)
Borçlar Hukuku 2025-2026 Bütünleme Soruları (Güz)
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
(D), Haziran ayında bilgi yarışmasına katılacak olan yeğeni (Y)’ye birinci olması halinde son model cep telefonu hediye etmeyi taahhüt eder. (Y)’ye son derece güvenen ve onun birinci olmasına kesin gözüyle bakan (D), Nisan ayında son model cep telefonunu alıp (Y)’ye hediye eder. Yarışmanın yapılacağı gün çok heyecanlanan (Y), yarışmaya katılmaktan vazgeçer.
Yukarıdaki olayda hangi tür sebepsiz zenginleşme gerçekleşmiştir?
ADoğru cevap
Açıklama
Sebepsiz zenginleşme, bir kişinin malvarlığının haklı bir sebep olmaksızın diğerinin malvarlığı aleyhine çoğalmasıdır. Olayda (D), yeğeni (Y)’ye cep telefonunu “birinci olması halinde” yani “gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir amaca/sebebe” dayanarak önceden vermiştir. Ancak (Y) yarışmaya hiç katılmamış ve birinci olma şartı (sebep) gerçekleşmemiştir. Gelecekte gerçekleşmesi beklenen ancak gerçekleşmeyen bir hukuksal sebebe dayanılarak önceden yapılan kazandırmalara (condictio ob causam futuram) “Gerçekleşmemiş sebebe dayanan kazandırma” denir ve iade talebi bu temele dayanır.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi alacağın devrinin hüküm ve sonuçlarından birisi değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
Alacağın temliki (devri) kurumunda, borçluyu koruyan ve devralanı koruyan özel hükümler vardır. Türk Borçlar Kanunu’na göre (m. 167), borçlu, temlik işlemi yapılmadan önce eski alacaklıya karşı sahip olduğu savunmaları (zamanaşımı, takas gibi def’ileri) yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir. ANCAK, çok önemli bir istisna vardır: Eğer borçlu kendi imzasını taşıyan “yazılı bir borç ikrarı (senedi)” düzenlemişse ve iyi niyetli üçüncü bir kişi bu senetteki borca güvenerek alacağı devralmışsa; borçlu artık bu yeni iyi niyetli devralana karşı “bu alacak aslında eski alacaklımla aramızda muvazaalıydı (danışıklı/sahteydi)” savunmasını (def’ini) İLERİ SÜREMEZ. Yazılı senede güvenen iyiniyetli üçüncü kişi korunur. Bu nedenle B şıkkında borçlunun savunmada bulunabileceği ifadesi yanlıştır.
Soru 3
Üçüncü kişi yararına sözleşme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Üçüncü kişi yararına sözleşme (örneğin hayat sigortası), sözleşmenin tarafı olmayan bir üçüncü kişiye (örneğin eşinize) fayda (alacak hakkı) sağlayan bir anlaşmadır. Bu sözleşme yalnızca alacaklı ile borçlu arasında yapılır, üçüncü kişinin imzası gerekmez (A yanlıştır). Şekil şartına veya bağımsız bir tipe tabi değildir, bir yan sözleşmedir (C ve D yanlıştır). Üçüncü kişinin davranışta bulunacağı taahhüdü ise “üçüncü kişinin fiilini taahhüt” kurumudur, üçüncü kişi yararına sözleşme değildir (E yanlıştır). Bu sözleşme literatürde, ifanın doğrudan üçüncü kişiye yapılması konusunda sadece alacaklının talep hakkı varsa “Eksik (Tam olmayan)”; ifayı bizzat üçüncü kişinin kendisi de borçludan talep edebiliyorsa “Tam” üçüncü kişi yararına sözleşme olmak üzere iki türe ayrılır, bu ifade doğrudur.
Soru 4
Üçüncü kişinin ifasına rağmen borcun sona ermeyip alacak hakkının kanun gereği ifayı yapan üçüncü kişiye intikal etmesi hukuken ………. olarak adlandırılır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Normal şartlarda bir borç ifa edildiğinde (ödendiğinde) borç tamamen sona erer. Ancak, bir başkasının borcunu haklı bir sebeple ödeyen üçüncü kişi (örneğin müşterek borçlulardan birinin borcun tamamını ödemesi veya rehinli malını kurtarmak için ödeme yapan üçüncü şahıs), kanun gereği eski alacaklının haklarını kendi üzerine geçirerek “eski alacaklının yerine geçer”. Bu durumda borç asıl borçlu için sona ermez, sadece alacaklı değişir. Hukukta, bir kimsenin yaptığı ödeme veya işlem nedeniyle kanun gereği (kendiliğinden) başkasının hakkını (alacağını ve teminatlarını) aynen devralıp onun yerine geçmesi durumuna “Halefiyet (Subrogasyon)” denir.
Soru 5
Müteahhidin üzerinde alışveriş merkezi inşa etme borcunu üstlendiği arazinin sözleşme kurulduktan sonra kamulaştırılması halinde aşağıdakilerden hangisi söz konusu olur?
CDoğru cevap
Açıklama
Bir sözleşme kurulduğu anda geçerli ve ifası mümkün iken, daha sonra meydana gelen ve borçlunun kusuruna dayanmayan hukuki veya fiili bir olay (örneğin arazinin devlet tarafından kamulaştırılması, binanın yanması, ithalat yasağı gelmesi) sebebiyle borcun ifa edilmesi artık mutlak olarak “imkansız” hale gelirse, burada “İfa İmkansızlığı” (Sonraki objektif imkansızlık) hükümleri devreye girer. Kamulaştırılan arazide özel bir AVM inşa etmek hukuken ve fiilen artık mümkün olmadığı için borç kusursuz imkansızlık nedeniyle sona erer.
Soru 6
Borca katılma ile ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
EDoğru cevap
Açıklama
Borca katılma (kümülatif borç üstlenilmesi), yeni bir kişinin asıl borçlunun yanında mevcut bir borca ortak olarak katılmasıdır. Bu işlem borçluya fayda sağladığı için asıl borçlunun izni gerekmez (A doğru). Katılan kişi asıl borçlu ile birlikte müteselsilen (zincirleme) sorumlu olur (C doğru). Alacaklı ile katılan arasında yapılır (D doğru). Ancak E şıkkındaki “hiçbir geçerlilik şartına tabi değildir” ifadesi yanlıştır. Türk Borçlar Kanunu’na göre, kefalet sözleşmesini koruyan bazı sıkı şekil şartları (örneğin yazılı şekil, eş rızası gibi koruyucu hükümler), niteliğine uygun düştüğü ölçüde “Borca Katılma” sözleşmelerinde de uygulanmak zorundadır (TBK m. 201 ve m. 603). Yani kanuni geçerlilik şartlarına tabidir.
Soru 7
I. Haksız fiillerde kusur sorumluluğu esastır, fakat kusursuz sorumluluk halleri de mevcuttur.
II. Haksız fiil davasında hükmedilecek tazminat davalıyı güç duruma düşürecek ise bu durum tazminatım tenkisine yol açabilir, ancak bu hususta failin kusurunun hafif olup olmaması etkili değildir.
III. Olumsuz davranışın bir hukuka aykırı fiil teşkil etmesi ve sorumluluğa yol açabilmesi için failin o davranışta bulunması gerekirken hareketsiz kalmış olması gerekir.
IV. Fiilin hukuka aykırılığına rağmen herhangi bir zarar meydana gelmemiş olsa dahı haksız fiil sorumluluğu doğar.
Haksız fiil sorumluluğuna ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Haksız fiil hukukunda, tazminat borcu yüzünden failin yoksulluğa düşecek olması, tazminattan indirim (tenkis) yapılması için bir nedendir (TBK m.51 Hakim hakkaniyet indirimi). ANCAK kanun, bu indirimin yapılabilmesi için açıkça failin kusurunun “hafif (taksir)” olmasını şart koşar; yani fail kasten veya ağır kusurla zarar verdiyse yoksulluğa düşecek bile olsa indirim yapılamaz. Bu nedenle kusurun hafif olmasının “etkili olmadığı” iddiası (II. öncül) kesinlikle yanlıştır. Ayrıca, haksız fiil sorumluluğunun doğması için fiil hukuka aykırı olsa bile mutlaka ama mutlaka “Zarar” (maddi veya manevi) meydana gelmiş olmalıdır. Zarar yoksa haksız fiil sorumluluğu doğmaz. Bu nedenle zarar gelmese de sorumluluk doğar iddiası (IV. öncül) yanlıştır. Bu yüzden II ve IV. öncüller hatalıdır.
Soru 8
(B) ile aralarında bir satış sözleşmesi bulunan (A)’nın, (B)’nin temerrüdü halinde, kendisine kanunen tanınan seçimlik haklardan yararlanabilmesi için aşağıdakilerden hangisini yapması gerekir?
ADoğru cevap
Açıklama
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde (örneğin satım sözleşmesi), eğer borçlu (B) borcunu ifa etmekte direnirse (temerrüde düşerse), alacaklının (A); aynen ifadan vazgeçip müspet zararını istemek veya sözleşmeden dönüp menfi zararını talep etmek gibi “seçimlik haklarını” kullanabilmesi için kanunun getirdiği zorunlu bir ön şart vardır: Alacaklı, borçlunun borcunu yerine getirebilmesi için ona uygun bir ek süre (mehil) tayin etmek zorundadır. Borçluya bu mehil verilip sonuçsuz kalmadıkça (kesin vade istisnaları hariç) dönme/fesih gibi seçimlik haklar kullanılamaz.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi borç ilişkilerine ilişkin hükümler içeren ya da borçlar hukukunun bazı alanlarını düzenleyen bir kanun değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
Borçlar Hukuku özel hukukun bir dalıdır ve kişiler arasındaki alacak-borç (sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme) ilişkilerini düzenler. Tüketicinin Korunması (satış sözleşmeleri), Türk Ticaret Kanunu (ticari senetler, haksız rekabet), Karayolları Trafik Kanunu (motorlu araçların haksız fiil/tehlike sorumluluğu) ve Elektronik İmza (sözleşmelerin şekli) kanunları özel hukuka ve borç ilişkilerine dair tamamlayıcı ve özel hükümler içerir. Ancak “Türk Ceza Kanunu” kamu hukukunun bir dalıdır; suç ve cezaları, devletin cezalandırma yetkisini düzenler. Bir kişi suç işlediğinde (haksız fiil), bunun tazminat boyutu borçlar hukukuna tabi olsa da, Ceza Kanunu’nun kendisi borç ilişkilerini (sözleşmeleri) düzenleyen bir özel hukuk metni değildir.
Soru 10
I. Haksız fiilden doğan sorumlulukta maddi zararın varlığını ve miktarını zarar gören kişi ispat etmelidir.
II. Haksız fiilden doğan sorumluluğun söz konusu olabilmesi için failin kusurunun kast derecesinde olması gereklidir.
III. Haksız fiil faili tazminat ödemesi durumunda ekonomik olarak zor duruma düşecek ise, hâkim hakkaniyete göre tazminatta indirim yapabilir; hâkimin söz konusu indirim kararı açısından failin kusurunun derecesi önemli değildir.
IV. Sorumluluk hukukunda amaç faili cezalandırmak olduğundan, hukuka aykırı fiil sonucunda bir zarar meydana gelmemiş olsa bile, haksız fiil sorumluluğu söz konusu olur.
Haksız fiilden doğan sorumluluğa ilişkin olarak yukarıdaki bilgilerden hangisi veya hangileri tümüyle doğrudur?
CDoğru cevap
Açıklama
Haksız fiil davalarında temel kural şudur (TBK m.50): “Zarar gören, zararını (varlığını ve miktarını) ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.” Bu nedenle I. öncül kesinlikle doğrudur. Diğer öncüller ise tamamen yanlıştır; çünkü sorumluluk için kast şart değildir, ihmal/taksir de yeterlidir (II yanlış). Hâkimin indirim (tenkis) yapabilmesi için failin kusurunun ağır olmaması (hafif olması) şarttır, yani kusur derecesi çok önemlidir (III yanlış). Sorumluluk hukukunun amacı faili cezalandırmak değil (bu ceza hukukunun işidir), mağdurun “zararını gidermektir”; zarar yoksa tazminat/sorumluluk da olmaz (IV yanlış). Doğru olan yalnızca I’dir.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi ifa yerine istenebilecek ceza koşulu türüdür?
ADoğru cevap
Açıklama
Ceza koşulu (Cezai Şart) iki temel türe ayrılır: “İfaya ekli (gecikme) ceza koşulu” ve “İfa yerine geçen (seçimlik) ceza koşulu”. B, C ve D şıkları dikkatle incelendiğinde; borcun zamanında (gecikilen her gün/ay) veya doğru yerde yapılmaması üzerine “gecikme cezası” olarak öngörülen, yani alacaklının hem işin asıl ifasını (evi boyamayı) hem de gecikilen günler için belirlenen cezayı “birlikte (ekli olarak)” talep edebileceği örneklerdir. Ancak A şıkkında borçlu işi (boyayı) “hiç yapmazsa” (ifa etmezse) doğrudan 25.000 TL ödeyecektir şeklindeki şart, alacaklının ya asıl işin ifasını ya da “bunun yerine” cezayı talep edebildiği “ifa yerine istenen” ceza koşulunun tipik örneğidir. (E şıkkı ise cayma parasıdır).
Soru 12
(A), kendisine 30.000 TL’ye kadar bir bilgisayar satın alması için arkadaşı (B)’ye temsil yetkisi vermiştir. (B) de (A) adına ve hesabına bir bilgisayarı (C)’den satın ve devir alımıştır.
Yukarıdaki parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Bir kişinin “başkası adına ve hesabına (onu temsil ederek)” hukuki işlem yapması “Doğrudan Temsil” ilişkisidir (A yanlıştır). Doğrudan temsilde en temel özellik, temsilcinin (B’nin) karşı tarafla (C ile) yaptığı sözleşmenin (satım sözleşmesinin) tüm haklarının ve borçlarının yasal olarak bir “sıçrama/yansıma” ile sanki bizzat o yapmış gibi “doğrudan doğruya Temsil Olunan (A) üzerinde” doğmasıdır (B şıkkı doğrudur). Olayda sözleşmenin asıl tarafları (A) ve (C)’dir (E yanlıştır). Temsil yetkisi kural olarak sözlü bile verilebilir, yazılı şekil şartı yoktur (D yanlıştır). Yetki aşıldığında ise (C şıkkı), işlem temsil olunanı bağlamaz ve “yetkisiz temsil” olur, “iptal hakkı” değil, işleme onay verme (icazet) veya reddetme durumu (askıda geçersizlik) söz konusu olur.
Soru 13
I. Sebepsiz zenginleşmeden doğan borç nispi bir hakka dayanır.
II. Sebepsiz zenginleşme sonucu iade borcunun söz konusu olması için sebepsiz zenginleşme alacaklısı ya da borçlusunun fiil ehliyetinin bulunması gerekmez.
III. Sebepsiz zenginleşmeden doğan borç sebepsiz olarak zenginleşene ve onun külli ya da cüz’i haleflerine karşı ileri sürülebilir.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri sebepsiz zenginleşmenin özelliklerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sebepsiz zenginleşme bir borç kaynağıdır. Borç ilişkilerinden doğan haklar eşya üzerindeki ayni (mutlak) haklardan farklı olarak daima “nispi hak (kişisel hak)” niteliğindedir (I doğrudur). Sebepsiz zenginleşme hukuki bir işlem değil, fiili bir durum (olay) olduğu için tarafların tam fiil ehliyetine sahip olması şart değildir; bir akıl hastası bile yanlışlıkla hesabına yatan parayı sebepsiz zenginleşme ile iade etmekle yükümlüdür (II doğrudur). Ancak, nispi hakların doğası gereği, sebepsiz zenginleşme davası (iade talebi) sadece ve doğrudan “haksız yere zenginleşen kişinin kendisine” (veya ölümü halinde külli halefleri olan mirasçılarına) karşı açılabilir. Malı iyi niyetle satın alan üçüncü kişilere (cüz’i haleflere) karşı ileri sürülemez (takip edilemez). Bu nedenle III. öncüldeki “cüz’i haleflere karşı ileri sürülebilir” ibaresi yanlıştır. Soru “değildir” (yanlış olanı) sorduğu için cevap yalnız III’tür.
Soru 14
I. (A)’ya borçlu olan (B), (A) ile evlenmiştir.
II. (A)’ya borçlu olan (B), (A)’ya borcunun faizini ödemiştir.
III. (A)’ya borçlu olan (B), (A)’ya borcunun yarısını ödemiştir.
IV. (A) ya borçlu olan (B), borcu için taşınmazı üzerinde (A) lehine rehin hakkı tesis etmiştir.
Yukarıdaki ihtimallerden hangisinde ya da hangilerinde alacak için zaman aşımını durduran bir sebep söz konusudur?
ADoğru cevap
Açıklama
Borçlar Kanununda zamanaşımının “Durması” (işlememesi) ile “Kesilmesi” (süfırlanıp baştan başlaması) tamamen farklı kurumlardır. Borçlunun borcu tanıması (ikrar etmesi) anlamına gelen; borcu kısmen ödemesi, faizini ödemesi veya borç için teminat (rehin veya kefil) vermesi gibi eylemler (II, III ve IV nolu öncüller) zamanaşımını KESEN sebeplerdir. Ancak eşler arasında dava açılması aile huzurunu bozacağı için, alacaklı ile borçlu birbiriyle evlendiğinde (eş olduklarında) kanun gereği evlilik süresince zamanaşımı işlemez, yani “DURUR”. Bu nedenle I. öncüldeki evlilik durumu, sorunun aradığı “durduran” yegane sebeptir.
Soru 15
(B), (A)’ya satış sözleşmesinden dolayı 10 bin TL borçludur. Taraflar aralarında yaptıkları anlaşma ile (B)’nin borcunu ifa etmeden borcun sona ereceğini kararlaştırmışlardır.
(A) ve (B) arasındaki sözleşmenin hukuki niteliği aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Borçlar hukukunda, bir alacaklının kendi hür iradesiyle borçluyu affederek (borcunu silerek) alacağından vazgeçtiği ve borcun “ifa edilmeden (ödenmeden)” dahi sona ermesini sağlayan karşılıklı anlaşmaya “İbra (Borçtan kurtarma) Sözleşmesi” adı verilir. Olayda (A)’nın, (B)’nin borcunu ödemeden (ifa etmeden) sona ereceğini kabul etmesi tipik bir ibra (aklaşma/helalleşme) işlemidir.
Soru 16
Bir sözleşme yapılırken, düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Günümüzün modern ve seri ekonomik yaşantısında (örneğin banka sözleşmeleri, sigorta poliçeleri, kargo fişleri), güçlü olan tarafın (düzenleyenin), ilerideki tüm müşterileriyle (çok sayıda benzer sözleşmede) kullanmak üzere, önceden ve “tek yanlı (matbu/basılı) olarak” hazırlayıp karşı tarafa tartışma şansı bırakmadan sunduğu standart sözleşme kurallarına ve hükümlerine Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK m.20) “Genel İşlem Koşulları” adı verilmektedir.
Soru 17
Aşağıdaki ihtimallerden hangisinde sözleşmenin kurulduğu kabul edilebilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Borçlar Kanununa göre sözleşmenin kurulması için tarafların irade beyanlarının (öneri ve kabul) birbirine tamamen ve koşulsuz uyması (örtüşmesi) gerekir. A şıkkında, öneri muhataba ulaşmadan veya ulaştığı anda geri alındığı (vazgeçildiği) için öneri hiç yapılmamış sayılır, sözleşme kurulmaz. B ve D şıklarında, muhatap siparişteki şartları (fiyatı veya miktarı) değiştirerek cevap vermiştir; kanuna göre “şartları değiştirilen bir kabul beyanı” kabul değil, reddedilmiş ve “yeni bir öneri (icap)” sayılır, henüz birleşme yoktur. C şıkkında ise salt sessizlik kural olarak kabul anlamına gelmez. Ancak E şıkkında, mağazadaki fiyat etiketi “herkese açık bir öneri (icap)”, müşterinin kasaya gidip o ürüne itirazsız ödeme yapması ise irade uyumu sağlayan kesin bir “kabul”dür. Satım sözleşmesi fiilen orada kusursuz bir şekilde kurulmuş olur.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi haksız fiil sorumluluğunun doğması için gerçekleşmesi gereken şartlardan biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Klasik anlamda bir haksız fiil tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için kanunda aranan (TBK m.49) dört temel unsur (şart) vardır: 1- Hukuka Aykırı Bir Fiil (Eylem), 2- Kusur (Kast veya ihmal), 3- Zarar (Maddi veya manevi), 4- İlliyet (Uygun Nedensellik) Bağı. Olayda failin fiiliyle zararın doğrudan bağlantılı olması gerekir. Ancak “Zenginleşme”, haksız fiilin değil, tamamen farklı bir borç kaynağı olan “Sebepsiz Zenginleşme” kurumunun şartlarından (unsurlarından) biridir. Haksız fiilde failin illa zenginleşmesi gerekmez, sadece mağdura zarar vermesi yeterlidir.
Soru 19
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflardan birinin ifa güçsüzlüğüne düşmesi halinde bu tarafın “Karşı edim güvence altına alınıncaya kadar ben de borcumu ödemem.” demesi hukuken aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde (örneğin satım sözleşmesi), eğer taraflardan birinin mali durumu sonradan bozulur, iflas eder veya açıkça ödeme/ifa güçlüğüne düşerse, kanun diğer tarafı korur (TBK m.98). Borcunu önce ifa etmek zorunda olan taraf (örneğin malı teslim edecek olan), ifa güçlüğüne düşen tarafın (parayı ödeyecek olanın) kendisine yeterli bir teminat (güvence) gösterene kadar, kendi edimini yerine getirmekten (malı teslim etmekten) kaçınabilir. Bu yasal savunma ve kaçınma hakkına “İfa Güçsüzlüğü Def’i (veya Güvensizlik Def’i)” denir. (Not: Karşı tarafın borcu muaccel olduğunda sen ödemezsen ben de ödemem denilmesine “Ödemezlik defi” denir, ifa güçsüzlüğüne düşüldüğü özel durumla karıştırılmamalıdır).
Soru 20
Ünlü ses sanatçısı (S), trafikte tartıştığı (A) tarafından ağır bir şekilde yaralanır. (S) bir hafta yoğun bakımda kaldıktan sonra tedavi gördüğü hastanede vefat eder. (S)’nin sahne aldığı yerin sahibi (M) artık (S)’nin sahne almaması nedeniyle gelir kaybına uğrar.
Söz konusu olayda (M)’nin uğradığı zarar aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Haksız fiillerde kural olarak sadece eylemin doğrudan yöneldiği ve bedensel veya malvarlıksal bütünlüğü bozulan kişi (Mağdur/S) “Doğrudan (Asli) Zarar” görür. Ancak olayda, haksız eylem S’ye karşı işlenmiş olmasına rağmen, S ile arasındaki bir sözleşme, akrabalık veya bakım ilişkisi (örneğin mekan sahibi M’nin iptal olan konserler yüzünden para kaybetmesi) nedeniyle haksız fiilin sekip çarparak üçüncü bir kişiyi (M’yi) de dolaylı olarak ekonomik açıdan zarara uğratmasına hukukta “Yansıma Zarar” adı verilir. (Kural olarak yansıma zararlar, destekten yoksun kalma istisnaları dışında failden talep edilemez).