Borçlar Hukuku dersi; borç ilişkisinin kaynaklarını, türlerini, sona ermesini ve sorumluluk hukukunu ele alır. Ders; haksız fiil, sözleşme, sebepsiz zenginleşme, ifa, temerrüt, tazminat ve borç ilişkisinde taraf değişikliği gibi temel konuları kapsar.
Borç Kaynakları ve Sorumluluk
Borçlar; haksız fiil, sözleşme ve sebepsiz zenginleşmeden doğar. Haksız fiil sorumluluğunda kusur, zarar ve illiyet bağı aranır. Sorumsuzluk anlaşmaları ağır kusur için geçerli değildir. Vücut bütünlüğü ihlalinde tedavi gideri, çalışamama zararı, manevi tazminat gibi kalemler talep edilebilir.
Zarar Türleri
Fiili zarar malvarlığındaki fiili azalmadır; normatif zarar ise fiili azalma olmasa da (boş zamanın kaybı gibi) kabul edilen zarardır ve Türk hukukunda ilk kez paket tur sözleşmesinde kabul edilmiştir. Yansıma ve dolaylı zarar diğer türlerdir.
Sözleşme ve İfa
Üçüncü kişi yararına sözleşme, üçüncü kişiye doğrudan talep hakkı verir. Aldatma (hile) sözleşmenin iptalini sağlar. Asli, yan ve tali edim yükümlülükleri vardır. Borçlu temerrüdü, muaccel borcun ihtara rağmen ifa edilmemesidir; ifa imkânsızlığı ise edimin yerine getirilemez hale gelmesidir.
Borcun Sona Ermesi ve Taraf Değişikliği
Takas, karşılıklı alacakların tek taraflı beyanla sona erdirilmesidir. İbra, alacaklının alacaktan vazgeçmesidir. Alacağın devri, borcun nakli, sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma taraf değişikliği biçimleridir. Cayma parası, sözleşmeyi sona erdirme hakkı verir.
25 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
I. Alacaklı anaparanın tamamı için çekince belirtmeksizin borçluya makbuz vermişse, faizlerini de almış olduğu kabul edilir.
II. Alacaklının senedi borçluya iade etmiş olması halinde dahi borcu ödediğini iddia eden borçlunun bu iddiasını ispat etmesi gerekir.
III. Alacaklı, faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için, herhangi bir çekince belirtilmeksizin makbuz vermiş ise önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.
IV. Alacaklıya ödeme yapmak isteyen borçlu, alacaklıdan makbuz isteyebilir ve alacaklı makbuz vermekten kaçınır ise borçlu da ifadan kaçınabilir.
Borcun ifasının ispatına ilişkin yukarıdaki bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
ADoğru cevap
Açıklama
I, III ve IV doğrudur: anapara için çekincesiz makbuz faizin de alındığı karinesini doğurur (I); dönemsel edimde çekincesiz makbuz önceki dönemlerin de ifa edildiği karinesini doğurur (III); makbuz vermekten kaçınan alacaklıya karşı borçlu ifadan kaçınabilir (IV). II ise YANLIŞTIR: alacaklı senedi borçluya iade etmişse borcun ödendiği karine olarak kabul edilir, ispat yükü borçluda değildir. Bu nedenle II’yi dışarıda bırakan, I-III-IV’ü içeren A doğrudur. Doğru cevap A’dır.
Soru 2
(A), eline aldığı bir taşı çok kıskandığı arkadaşı (B)’nin arabasının camına fırlatmış ve cam kırılmıştır.
(A)’nın şartları gerçekleştiği taktirde bu zararı gidermekle yükümlü olması, hangi hukuki sebebe dayanır?
ADoğru cevap
Açıklama
(A) hukuka aykırı, kusurlu (kasıtlı) bir davranışla (B)’nin malına (camına) zarar vermiştir; aralarında önceden bir sözleşme yoktur. Kusur, hukuka aykırılık, zarar ve illiyet bağı bir araya geldiğinden bu, klasik bir haksız fiil sorumluluğudur. Çeldiricileri ayırt et: sözleşme (C) yoktur; sebepsiz zenginleşme (B) bir malvarlığı kayması gerektirir; iş kazası (D) iş ilişkisi, vekaletsiz iş görme (E) ise başkasının işini görmeyle ilgilidir. Zarar veren kusurlu fiil haksız fiildir. Doğru cevap A’dır.
Soru 3
Sorumsuzluk anlaşmaları bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Verilen anahtara göre A yanlıştır. Borçlar Kanunu’na göre borçlunun KENDİ ağır kusuru için sorumsuzluk anlaşması geçersizdir; ancak yardımcı kişilerin fiillerinden doğan sorumlulukta, uzmanlık gerektiren bir hizmet söz konusu değilse ağır kusur için bile sorumsuzluk anlaşması yapılabildiğinden, A’daki mutlak ifade yanlıştır. Diğer şıklar doğrudur: sorumluluğun sözleşme kaydıyla daraltılabilmesi (B), hafif kusur için geçerlilik (C), tarafların ağır kusuru için geçersizlik (D) ve hizmet sözleşmesi kaynaklı sorumsuzluk anlaşmasının kesin hükümsüzlüğü (E). Doğru cevap A’dır.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi vücut bütünlüğü ihlal edilen bir kişinin talep edebileceği zararlardan değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin ÖLÜMÜ halinde, ölenin desteğinden yoksun kalan yakınlarının (geride kalanların) talep edebileceği bir tazminattır; vücut bütünlüğü ihlal edilen (yaralanan, sağ olan) kişinin kendisinin talep edeceği bir kalem değildir. Diğer şıklar vücut bütünlüğü ihlalinde talep edilebilir: çalışamama zararları (A), manevi tazminat (B), tedavi masrafları (D) ve ekonomik geleceğin sarsılması (E). Ölüme bağlı tazminat olan destekten yoksun kalma, yaralanan kişinin talebi değildir. Doğru cevap C’dir.
Soru 5
Bir kimsenin malvarlığında gerçekte bir azalma söz konusu olmasa dahi, bazı hallerde örneğin tatil sürelerinin ya da boş zamanların bir haksız fiil neticesinde kullanılamaz hale gelmesi durumunda varlığı kabul edilen zarar türü normatif zarardır.
Türk hukukunda normatif zarar ilk defa hangi sözleşme açısından kabul edilmiştir?
CDoğru cevap
Açıklama
Normatif zarar (malvarlığında fiili azalma olmasa da kabul edilen zarar, örneğin tatilin boşa geçmesi), Türk hukukunda ilk kez paket tur sözleşmesi düzenlemesinde kabul edilmiştir; çünkü paket turda tatilin/boş zamanın değerlendirilememesi tipik bir normatif zarar örneğidir (“tatilin zayi olması/boşa geçmesi” zararı). Çeldiricileri ayırt et: eser (A), ölünceye kadar bakma (B), bağışlama (D) ve kira (E) sözleşmeleri normatif zararın ilk kabul edildiği bağlam değildir. Doğru cevap C’dir.
Soru 6
I. Haksız fiilden doğan sorumlulukta maddi zararın varlığını ve miktarını zarar gören kişi ispat etmelidir.
II. Haksız fiilden doğan sorumluluğun söz konusu olabilmesi için failin kusurunun kast derecesinde olması gereklidir.
III. Haksız fiil faili tazminat ödemesi durumunda ekonomik olarak zor duruma düşecek ise, hâkim hakkaniyete göre tazminatta indirim yapabilir; hâkimin söz konusu indirim kararı açısından failin kusurunun derecesi önemli değildir.
IV. Sorumluluk hukukunda amaç faili cezalandırmak olduğundan, hukuka aykırı fiil sonucunda bir zarar meydana gelmemiş olsa bile, haksız fiil sorumluluğu söz konusu olur.
Haksız fiilden doğan sorumluluğa ilişkin olarak yukarıdaki bilgilerden hangisi veya hangileri tümüyle doğrudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Yalnız I doğrudur: haksız fiilde maddi zararın varlığını ve miktarını zarar gören ispat eder (ispat yükü zarar görendedir). II YANLIŞTIR: haksız fiil sorumluluğu için kast şart değildir, ihmal (taksir) de yeterlidir. III YANLIŞTIR: hâkimin hakkaniyet indirimi yaparken failin kusurunun ağır olmaması gerekir, yani kusur derecesi önemlidir (ağır kusurda indirim yapılamaz). IV YANLIŞTIR: sorumluluk hukukunun amacı cezalandırmak değil zararı gidermektir ve zarar yoksa haksız fiil sorumluluğu doğmaz. Bu nedenle yalnızca I doğrudur. Doğru cevap B’dir.
Soru 7
Aşağıdaki durumlardan hangisi borç ilişkisinde taraf değişikliği meydana getirmez?
ADoğru cevap
Açıklama
Borcun iç yüklenilmesi, yalnızca borçlu ile üçüncü kişi arasında yapılan, alacaklıya karşı hüküm doğurmayan bir iç ilişkidir; alacaklı açısından borçlu değişmez, yani dışa karşı taraf değişikliği meydana getirmez. Çeldiricileri ayırt et: borca katılma (B), sözleşmenin devri (C), alacağın devri (D) ve borcun dış yüklenilmesi (E) doğrudan alacaklıya karşı hüküm doğurarak borç ilişkisinde taraf değişikliği yaratır. İç yüklenme yalnızca iç ilişkide kaldığından taraf değiştirmez. Doğru cevap A’dır.
Soru 8
I. Borcun konusu parça borcu ise o mal ayıplı da olsa ifanın konusu o parçadır.
II. Borcun konusu çeşit borcu ise kural olarak edimin seçimi alacaklıya aittir.
III. Borcun konusu çeşit borcu ise bu borç açısından ifa imkânsızlığı meydana gelmez.
IV. Çeşit borçlarında edimin seçiminin borçluya ait olduğu hallerde borçlunun seçeceği edim ortalama nitelikten daha düşük olamaz.
Parça ve çeşit borçlarına ilişkin olarak yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri yanlıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Yalnız II yanlıştır: çeşit borcunda edimin seçimi kural olarak ALACAKLIYA değil, BORÇLUYA aittir (aksi kararlaştırılmadıkça). Diğerleri doğrudur: parça borcunda ayıplı da olsa ifanın konusu o belirli parçadır (I doğru); çeşit borcunda cinsin tükenmesi istisnası dışında ifa imkânsızlığı kural olarak doğmaz (“cins yok olmaz”) (III doğru); borçlu seçim yaparken ortalamanın altında nitelikte edim seçemez (IV doğru). Yanlış olan tek ifade II olduğundan “Yalnız II” seçilir. Doğru cevap D’dir.
Soru 9
Bir sigorta şirketi ile sigorta sözleşmesi imzalayan bir kimse, karısını sigortalı yapmıştır. Bu durumda taraflar arasındaki sözleşme ne tür bir sözleşmedir?
DDoğru cevap
Açıklama
Sözleşmenin tarafı olmayan bir üçüncü kişiye (burada eşe) doğrudan bir alacak/edim hakkı sağlayan sözleşme, üçüncü kişi yararına sözleşmedir; hayat sigortasında lehtarın belirlenmesi bunun klasik örneğidir. Çeldiricileri ayırt et: üçüncü kişiyi koruyucu etkili sözleşme (A) üçüncü kişiye talep hakkı değil koruma sağlar; üçüncü kişinin fiilini taahhüt (B) başkasının ediminin garantisidir; alacağın devri (C) ve sözleşmeye katılma (E) ise farklı kurumlardır. Lehtara doğrudan hak sağlayan üçüncü kişi yararına sözleşmedir. Doğru cevap D’dir.
Soru 10
Sözleşmeden doğan birincil yükümlülükler bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
EDoğru cevap
Açıklama
Verilen anahtara göre E yanlıştır. Yan yükümlülükler (koruma, özen, sadakat gibi davranış yükümleri), bağımsız bir edim niteliği taşımadığından bunlar için kural olarak ayrı bir ifa davası açılamaz; ihlalleri ancak tazminat sorumluluğu doğurur. Diğer şıklar doğrudur: asli edim yükümlülüğünün sözleşmenin karakteristiğini belirlemesi (A), yan edim yükümlülüklerinin bağımsız talep edilebilmesi (B), yan edim yükümlülüklerinin sözleşmeden doğabilmesi (C) ve tali edim yükümlülüklerinin asli edim ifa edilmeyince doğması (D). Doğru cevap E’dir.
Soru 11
(A) (B)’nin ikinci el bilgisayarını satın alır. Satış sözleşmesi kurulduğu sırada (Ü), (B)’nin bilgisayarının son derece kullanışlı olduğu ve sorunsuz şekilde çalıştığı konusunda (A)’yı ikna eder. Oysa (Ü) (B)’nin sürekli olarak donması nedeniyle bilgisayardan yeterince verim alamadığı için bilgisayarını sattığını bilmektedir.
Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Aldatma ÜÇÜNCÜ bir kişi (Ü) tarafından yapılmışsa, sözleşmenin aldatma nedeniyle iptal edilebilmesi için sözleşmenin karşı tarafının (B’nin) bu aldatmayı bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir (TBK m.36/2); aksi halde aldatılan taraf sadece üçüncü kişiden tazminat isteyebilir. Bu nedenle D doğrudur. Çeldiricileri ayırt et: A yanlış (tazminat için sözleşmeyle bağlı kalma şartı yoktur); B yanlış (aldatmada esaslı yanılma şartı aranmaz, iptal mümkündür); C yanlış (aldatmada süre, öğrenmeden itibaren bir yıldır, ayrıca beş yıllık üst sınır bu bağlamda hatalı verilmiştir); E yanlış (üçüncü kişinin aldatması, karşı taraf biliyorsa iptale yol açabilir). Doğru cevap D’dir.
Soru 12
Aşağıdaki durumların hangisinde sözleşme kurulmamıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Sözleşmenin kurulması için karşılıklı ve birbirine uygun iki irade beyanı (öneri ve kabul) gerekir. D şıkkında yalnızca fiyat sorulmuş ve cevaplanmıştır; bu sadece bir “öneriye davet” ve bilgi alışverişidir, henüz kabul beyanı (alma iradesi) yoktur, dolayısıyla sözleşme kurulmamıştır. Çeldiricileri ayırt et: A, B, C ve E şıklarında ise hem öneri hem de buna uygun kabul (3 kilo isteme, “doldur”, parayı uzatıp alma, “hadi öyle olsun”) bulunduğundan sözleşme kurulmuştur. Sadece fiyat sorulup cevaplanan D’de sözleşme yoktur. Doğru cevap D’dir.
Soru 13
Kerem, Ahmet’ten bir yıllığına kiraladığı konut niteliğindeki taşınmaza ev arkadaşı olarak Serhat’ı almak istemektedir. Kerem’in bu teklifini kabul etmesi üzerine Kerem, Serhat ve Ahmet arasında yazılı sözleşme yapılır.
Hukuki niteliği itibariyle bu anlaşmaya ne ad verilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Mevcut bir sözleşme ilişkisine (Kerem-Ahmet kira sözleşmesi), önceki taraf çıkmadan yeni bir kişinin (Serhat) taraf olarak EKLENMESİ “sözleşmeye katılma”dır; burada Kerem sözleşmeden çıkmıyor, Serhat onun yanına katılıyor. Çeldiricileri ayırt et: sözleşmenin devri (A) tarafın tamamen değişip çıkmasıdır; borca katılma (B) yalnızca borca eklenmedir (tüm sözleşmeye değil); borcun nakli (C) borçlunun değişmesi, alacağın devri (D) ise alacaklının değişmesidir. Yeni kişinin sözleşmeye eklenmesi sözleşmeye katılmadır. Doğru cevap E’dir.
Soru 14
(A) hatalı sollama yaparak (B)’nin otomobiline çarpmıştır. Kazada sol kolu ve bacağı sıkışan (B), iki hafta hastanede tedavi görmüştür.
Kaza sonucunda (B)’nin hastanede gördüğü tedavi için ödemiş olduğu giderler aşağıdaki zarar kavramlarından hangisi ile ifade edilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Fiili zarar, kişinin malvarlığında halihazırda gerçekleşmiş, somut (fiilî) bir azalmadır. (B)’nin tedavi için cebinden ödediği giderler, malvarlığında doğrudan ve gerçekleşmiş bir azalma yarattığından fiili zarardır. Çeldiricileri ayırt et: manevi zarar (B) acı/elem gibi maddi olmayan zarardır; normatif zarar (C) fiili azalma olmadan kabul edilen zarardır; yansıma (D) ve dolaylı zarar (A) ise zararın üçüncü kişiye veya dolaylı yoldan yansımasıdır. Ödenmiş tedavi gideri fiili zarardır. Doğru cevap E’dir.
Soru 15
“Tarafların birbirlerine karşı olan karşılıklı alacaklarının kanundaki şartların gerçekleşmesi ile tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesi halinde ….. söz konusu olurken, alacaklının elde ettiği menfaatler ya da borçlunun katlandığı bazı külfetler nedeniyle bir alacağın miktarında indirim yapılması halinde ….. söz konusu olur.”
Yukarıdaki cümlede yer alan boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
İlk boşluk: karşılıklı alacakların, kanuni şartlar gerçekleşince tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesi TAKAStır. İkinci boşluk: alacaklının elde ettiği menfaatler veya borçlunun katlandığı külfetler nedeniyle bir alacağın miktarında indirim yapılması MAHSUPtur. Bu nedenle sırasıyla “takas-mahsup” gelir. Çeldiricileri ayırt et: ibra (B) alacaklının alacaktan tümden vazgeçmesi, tazminat (A, C) zararın giderilmesidir; bu kavramlar tanımlara uymaz. Sıralama takas-mahsup olduğundan E doğrudur. Doğru cevap E’dir.
Soru 16
Muaccel ve ifası mümkün bir borcun alacaklının ihtarına rağmen borçlu tarafından iradi olarak yerine getirilmemesine ne ad verilir?
CDoğru cevap
Açıklama
Borçlu temerrüdü; muaccel (vadesi gelmiş) ve ifası mümkün olan bir borcun, alacaklının ihtarına rağmen borçlu tarafından zamanında ifa edilmemesi durumudur. Çeldiricileri ayırt et: alacaklı temerrüdü (A) alacaklının haklı sebep olmadan ifayı kabulden kaçınmasıdır; kötü ifa (B) borcun ayıplı/eksik ifasıdır; ifa imkânsızlığı (D) edimin yerine getirilemez hale gelmesidir; aşırı ifa güçlüğü (E) ise sonradan ortaya çıkan beklenmedik durumdur. İhtara rağmen ifa etmeme borçlu temerrüdüdür. Doğru cevap C’dir.
Soru 17
Borçlunun sözleşmede kararlaştırılan parayı karşı tarafa vererek borçluya sözleşmeyi sona erdirme hakkı veren anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Verilen anahtara göre doğru cevap “dönme cezası”dır; taraflardan birine, kararlaştırılan bir bedeli ödeyerek sözleşmeden dönme (sözleşmeyi sona erdirme) hakkı tanıyan ceza koşulu türüdür. Çeldiricileri ayırt et: bağlanma parası (A) sözleşmenin kurulduğunu ispat için verilen paradır; ifaya ekli ceza koşulu (B) ve ifa ile birlikte istenebilen ceza koşulu (D) ifayı güvence altına alır; cayma parası (E) de benzer işlev görür ancak bu soruda sözleşmeyi sona erdirme bedeli olarak dönme cezası işaretlenmiştir. Doğru cevap C’dir.
Soru 18
Şarkıcı Ş., 15.06.2021’de Harbiye’deki mezuniyet töreninde konser verme borcu üstlenmiş ancak o gün gelememişse bunun hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Konser, belirli bir güne (15.06.2021 mezuniyet törenine) bağlı, o tarihte yapılması gereken “kesin vadeli/nispi” bir edimdir; o gün geçtikten sonra konserin yapılması artık anlamsız ve olanaksız hale gelir. Bu nedenle borç ifa edilemez duruma düştüğünden ifa imkânsızlığı ortaya çıkar. Çeldiricileri ayırt et: borçlu temerrüdü (A) borcun hâlâ ifa edilebilir olduğu gecikmelerde söz konusudur; ancak burada gün geçtiği için ifa artık mümkün değildir. Belirli güne bağlı edimin o gün yapılamaması ifa imkânsızlığıdır. Doğru cevap B’dir.
Soru 19
Borcun sona ermesine ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
B yanlıştır. Taşınmaz rehni (ipotek), borç sona erse bile tapu sicilinden TERKİN edilmedikçe kendiliğinden sona ermez; alacaklı, borç bittiğinde rehnin terkinini istemek zorundadır (tescilin/terkinin kurucu etkisi). Yani taşınmaz rehninde “kendiliğinden sona erme” söz konusu değildir. Diğer şıklar doğrudur: dar anlamda borcun sona ermesi (A), borç bitince yeni faiz işlememesi (C), fer’i hakların kural olarak sona ermesi (D) ve saklı tutulmayan işlemiş faizlerin talep hakkının sona ermesi (E). Doğru cevap B’dir.
Soru 20
Manevi tazminata ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
B yanlıştır. Zarar görenin yakınları, ancak ÖZEL durumlarda (örneğin zarar görenin ağır bedensel zarara uğraması veya ölümü) manevi tazminat talep edebilir; “her bedensel zararda” yakınların manevi tazminat istemesi mümkün değildir, bu çok geniş ve yanlış bir ifadedir. Diğer şıklar doğrudur: manevi tazminatın hem kusurlu hem kusursuz sorumlulukta istenebilmesi (A), hâkimin uygun miktara hükmetmesi (C), karşı tarafça kabul edilirse devredilebilmesi (D) ve kişilik hakkı ihlalinde istenebilmesi (E). Doğru cevap B’dir.
Soru 21
Bir borcun, borçlu tarafından alacaklının rızasıyla, kararlaştırılandan başka bir edimin ifa edilmesi suretiyle sona erdirilmesine ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
İfa yerine edim; borçlunun, alacaklının rızasıyla, borcun konusu olan asıl edim yerine BAŞKA bir edimi ifa ederek borcu sona erdirmesidir (örneğin para borcu yerine bir mal verilmesi). Çeldiricileri ayırt et: takas (B) karşılıklı alacakların denkleştirilmesi; ibra (C) alacaklının alacaktan vazgeçmesi; yenileme/tecdit (D) eski borcun yerine yeni bir borç kurulması; tevdi (E) ise edimin bir yere bırakılmasıdır. Başka bir edimle borcu kapatma ifa yerine edimdir. Doğru cevap A’dır.
Soru 22
Sözleşme görüşmeleri sırasında tarafların birbirlerine karşı dürüstlük kuralına uygun davranma yükümlülüğünü ihlal etmeleri nedeniyle doğan sorumluluğa ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Culpa in contrahendo; henüz sözleşme kurulmadan, görüşme (sözleşme öncesi) aşamasında tarafların birbirine karşı dürüstlük kuralından doğan güven, bilgilendirme ve özen yükümlülüklerini ihlal etmesi nedeniyle doğan sorumluluktur (örneğin görüşmeyi haksız yere yarıda kesip karşı tarafı zarara uğratmak). Çeldiricileri ayırt et: haksız fiil (B) ve sebepsiz zenginleşme (E) ayrı borç kaynaklarıdır; kusursuz sorumluluk (C) kusur aranmayan hallerdir; vekaletsiz iş görme (D) ise başkasının işini görmedir. Sözleşme öncesi kusur culpa in contrahendodur. Doğru cevap A’dır.
Soru 23
Birden fazla borçlunun, alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olduğu ve alacaklının dilediği borçludan borcun tamamını isteyebildiği borç ilişkisi türü aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Müteselsil (zincirleme) borçlulukta, birden fazla borçludan her biri borcun TAMAMINDAN sorumludur ve alacaklı dilediği borçludan borcun tümünü isteyebilir; ödeyen borçlu sonradan diğerlerine rücu eder. Çeldiricileri ayırt et: bölünebilir borç (B) ve kısmi borç (C) her borçlunun yalnızca kendi payından sorumlu olduğu durumlardır; seçimlik borç (D) birden çok edimden birinin seçilmesidir; “bireysel borç” (E) ise tanımlı bir tür değildir. Her birinin tamamdan sorumlu olması müteselsil borçluluktur. Doğru cevap A’dır.
Soru 24
Bir kişinin haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşmesi ve bu zenginleşmenin diğerinin malvarlığında azalmaya yol açması durumunda doğan borç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Sebepsiz zenginleşme; bir kişinin haklı (hukuki) bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığı veya emeği aleyhine zenginleşmesidir; zenginleşen, elde ettiğini iade etmekle yükümlüdür (örneğin yanlışlıkla başkasının hesabına para yatırılması). Çeldiricileri ayırt et: haksız fiil (B) kusurlu-hukuka aykırı zarardır; sözleşme (C) irade beyanına dayanır; vekaletsiz iş görme (D) başkasının işini görmektir; culpa in contrahendo (E) sözleşme öncesi kusurdur. Haklı sebep olmadan başkası aleyhine zenginleşme sebepsiz zenginleşmedir. Doğru cevap A’dır.
Soru 25
Alacaklının, alacağının tamamından veya bir kısmından borçlu lehine, bir sözleşme ile vazgeçmesi ve böylece borcun sona ermesine ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
İbra; alacaklının, borçluyla yaptığı bir sözleşme (anlaşma) ile alacağının tamamından veya bir kısmından vazgeçerek borcu sona erdirmesidir; borçlu, edimi ifa etmeden borçtan kurtulur. Çeldiricileri ayırt et: takas (B) karşılıklı alacakların denkleştirilmesi; zamanaşımı (C) sürenin geçmesiyle alacağın dava edilemez hale gelmesi (borcu kendiliğinden sona erdirmez, eksik borca dönüştürür); yenileme (D) eski borç yerine yeni borç kurulması; ifa (E) ise borcun edimle yerine getirilmesidir. Alacaktan sözleşmeyle vazgeçme ibradır. Doğru cevap A’dır.