Ara Sınav (Vize) 2024-2025 20 soru

Çalışma Ekonomisi 2024-2025 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/09/20/calisma-ekonomisi-2024-2025-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Çalışma Ekonomisi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Çalışma ekonomisi, iş gücü piyasalarının işleyişini, istihdam, işsizlik, ücretler ve çalışma koşulları gibi konuları inceleyen bir bilim dalıdır. “Çalışma”, bireyler için sadece ekonomik bir kaynak sağlamanın ötesinde, onlara “kimlik, aidiyet hissi, statü ve sosyal ilişkiler” gibi birçok farklı alanda fayda sağlayan merkezi bir yaşam faaliyetidir. Bu makalede, iş gücü piyasasının temel kavramları, işsizlik türleri, ücret sistemleri ve günümüz çalışma dünyasındaki dönüşümler ele alınacaktır.

İş Gücü Piyasasının Temel Kavramları

İş gücü piyasasını analiz etmek için bazı temel kavramları bilmek gerekir. “İş gücü”, bir ülkedeki istihdam edilenler ile işsizlerin toplamından oluşur. “İşgücüne katılma oranı” ise, iş gücünün çalışma çağındaki nüfusa (aktif nüfus) bölünmesiyle bulunur.

İşsizlik Türleri:

Ücretler ve Ücret Sistemleri

Ücret, emeğin karşılığıdır ve farklı şekillerde tanımlanabilir. “Kolektif ücret”, toplu sözleşme ile tespit edilen ücret ortalamasıdır. “Efektif (fiili) ücret” ise işçinin eline geçen gerçek ücrettir. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde, ücretlerin satın alma gücünü korumak amacıyla fiyat artışlarına göre otomatik olarak ayarlandığı sisteme ise “eşel mobil” (oynak merdiven) sistemi denir.

Çalışma Dünyasındaki Dönüşümler

Sanayileşme: Üretim sürecinde uzmanlaşmayı, iş bölümünü ve yeni pazarların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Sanılanın aksine, merkezileşmeden uzaklaşmayı değil, fabrikalarda “merkezileşmeyi” beraberinde getirmiştir.

Neo-liberalizm ve 1980 Sonrası: 1980’lerden sonra, “özelleştirme” ve “kuralsızlaştırma” (deregülasyon) gibi neo-liberal politikalar yaygınlaşmıştır. Bu dönemde işsizliğin artmasının nedenlerinden biri Fordist üretimden post-Fordist üretime geçiştir; küreselleşme ile birlikte ulus devletin ekonomik alanda güçlenmesi değil, zayıflaması söz konusudur.

Esnek Çalışma Modelleri: Bu yeni dönemde standart dışı çalışma biçimleri yaygınlaşmıştır. “Tele çalışma”, bilişim teknolojileri sayesinde işin iş yeri dışında yapıldığı bir modeldir. Evde çalışma ve iş paylaşımı gibi modeller “esnek süreli” çalışma modelleri iken, “ücret esnekliği” farklı bir esneklik türüdür.

Kurumlar ve Politikalar

Çalışma hayatı, ulusal ve uluslararası kurumlar tarafından düzenlenir. 1919 yılında kurulan “Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)”, bu alandaki en önemli uluslararası kuruluştur. Ülke içinde ise, “kamu istihdam kurumları”, işe yerleştirme, danışmanlık ve işsizlik sigortası gibi hizmetler sunar; ancak piyasadaki eşleştirme hizmetini tek başına üstlenmezler. İşletmelerin ana faaliyet alanları dışındaki bazı işleri başka firmalara devretmesi anlamına gelen “uzaklaştırma stratejileri” (outsourcing) ise, işletmelerin personel sayısını artırmaz, genellikle azaltır.

Sonuç

Çalışma ekonomisi, dinamik ve sürekli değişen bir alanı inceler. Gelişmiş ülkelerde işsizliğin belirli bölgelerde yoğunlaşması ve orantılı bir dağılım sergilememesi gibi güncel eğilimler, bu alanın ne kadar karmaşık olduğunu göstermektedir. Türkiye’deki işsizlik sigortası mevzuatına göre 600 gün primi olan bir işsize 180 gün ödenek verilmesi gibi spesifik politikalar, bu karmaşık sorunlara çözüm üretme çabalarının bir parçasıdır.

Çalışma Ekonomisi 2024-2025 Vize Soruları

Soru 1

Bilişim teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle iş gücünün iş yerine bağımlılığının ve işverenin denetiminin azaldığı çalışma şeklini ifade eden esnek çalışma şekli ….. olarak ifade edilmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Tele çalışma, işin bilişim ve iletişim teknolojileri kullanılarak iş yeri dışında, genellikle evden yapıldığı bir esnek çalışma modelidir. Bu modelde iş yerine fiziksel bağımlılık ve işverenin doğrudan denetimi azalır.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi 1980 sonrası giderek artan işsizlik sorununun oluşumundaki temel nedenlerden biri değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

1980 sonrası dönem, küreselleşmenin hız kazanmasıyla ulus devletin ekonomik alandaki etkinliğinin güçlenmesi değil, tam aksine zayıflaması ile karakterize edilir. Diğer şıklar ise bu dönemde işsizliği artıran neoliberal politikalar ve yapısal dönüşümlerle ilgilidir.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi çalışmanın bireyler için önemini doğru bir şekilde özetlemektedir?

EDoğru cevap

Açıklama

Çalışma, sadece para kazanma aracı olmanın ötesinde, bireyin toplumsal kimliğinin bir parçasıdır. Bireye bir topluluğa ait olma hissi, sosyal statü, saygınlık kazandırır ve sosyal ilişkiler kurmasını sağlar. Diğer şıklar, çalışmanın önemini tek bir boyuta indirgediği için eksiktir.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi boş zaman ve çalışma arasındaki farkı en iyi şekilde açıklar?

BDoğru cevap

Soru 5

Gelişmiş ülkelerdeki işsizlik ve istihdam eğilimleri göz önünde bulundurulduğunda aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

BDoğru cevap

Açıklama

Gelişmiş ülkelerde işsizlik, genellikle belirli bölgelerde (örneğin eski sanayi bölgeleri) veya belirli sektörlerde yoğunlaşma eğilimindedir. Ülke geneline orantılı bir şekilde dağılmaz. Diğer şıklar, gelişmiş ülkelerdeki güncel işsizlik ve istihdam eğilimlerini doğru yansıtmaktadır.

Soru 6

I. Kamu istihdam kurumları, meslek seçiminde yol göstericilik ve danışmanlık yapar.
II. Kamu istihdam kurumları, işe yerleştirme ve işsizlik sigortası uygulamalarını gerçekleştirir.
III. Kamu istihdam kurumları, piyasa sisteminde eşleştirme hizmetini tek başına üstlenir.
Yukarıda kamu istihdam kurumlarına ait verilen bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?

BDoğru cevap

Açıklama

Kamu istihdam kurumları (Türkiye’de İŞKUR gibi), iş arayanlara danışmanlık yapmak (I), işe yerleştirmeye aracılık etmek ve işsizlik sigortası ödemelerini yönetmek (II) gibi görevleri yerine getirir. Ancak bu hizmetleri tek başına üstlenmezler; özel istihdam büroları da piyasada faaliyet gösterir (III yanlış).

Soru 7

Aşağıda verilen çalışma modellerinden hangisi “esnek süreli çalışma modelleri” arasında yer almamaktadır?

EDoğru cevap

Açıklama

Esnek süreli çalışma modelleri, çalışma zamanının ve/veya mekanının standart dışı düzenlenmesiyle ilgilidir (evde çalışma, iş paylaşımı, kısmi süreli çalışma vb.). Ücret esnekliği ise çalışma süresiyle değil, ücretin piyasa koşullarına göre değişebilmesiyle ilgili bir kavramdır.

Soru 8

I. Kuralsızlaştırma
II. Özelleştirme
III. Devletin ekonomik anlamda etkinliğinin artması
Yukarıda verilen uygulamaların hangisi/hangileri Neo-liberal politikalara geçişe zemin hazırlayan ülke politikaları arasında yer almaktadır?

CDoğru cevap

Açıklama

Neo-liberal politikalar, piyasa serbestisini artırmayı ve devletin ekonomideki rolünü azaltmayı hedefler. Bu doğrultuda yapılan kuralsızlaştırma (deregülasyon) ve özelleştirme (devlet işletmelerinin özel sektöre devri) bu politikaların temel uygulamalarıdır. Devletin ekonomik etkinliğinin artması ise bu anlayışın tersidir.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi eksik istihdamın boyutlarından biri değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

Eksik istihdam, kişinin yeteneklerinin veya çalışma potansiyelinin tam olarak kullanılmadığı durumları ifade eder. Daha az saat çalışma (zamana dayalı), yeteneklerinden daha düşük bir işte çalışma (yetersiz istihdam) veya çok daha az kazanma gibi boyutları vardır. “Gönülsüz olarak tam zamanlı istihdam” ise tanım olarak bir çelişki içerir ve eksik istihdamın bir boyutu değildir.

Soru 10

I. Eşel mobil ya da oynak merdiven sistemi, ücretin yükselen fiyatlara (enflasyona) uyumlu hâle getirilmesini hedefleyen bir sistemdir.
II. Kolektif ücret, toplu sözleşme ile tespit edilen ücret ortalamasıdır.
III. Efektif (fiilî) ücret, toplu sözleşme ile tespit edilen ücret ortalamasıdır.
Ücretlere ilişkin yukarıda verilen bilgilerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

I ve II numaralı tanımlar doğrudur. Efektif (fiili) ücret ise bir işçinin eline geçen gerçek ücrettir ve toplu sözleşme ile belirlenen asgari ücretten farklı (genellikle daha yüksek) olabilir. Toplu sözleşme ile tespit edilen ücret ortalaması değildir. Bu nedenle III numaralı ifade yanlıştır.

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi özel istihdam bürolarını gelişmesinde etkili olan nedenlerden biri değildir?

CDoğru cevap

Soru 12

Ücretin yükselen fiyatlara (enflasyona) uyumlu hâle getirilmesini hedefleyen sistem aşağıdakilerden hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Eşel mobil sistemi, ücretlerin ve maaşların belirli dönemlerde enflasyon oranına göre otomatik olarak ayarlanarak satın alma gücünün korunmasını amaçlayan bir endeksleme sistemidir.

Soru 13

Aşağıda “geçici işsizlik” ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

Yüzde 4-5 olarak ifade edilen oran genellikle sadece geçici (friksiyonel) işsizliği değil, geçici ve yapısal işsizliğin toplamını ifade eden “doğal işsizlik oranı”nı temsil eder. Sadece geçici işsizlik oranı bu değerden daha düşüktür.

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi yapısal işsizliğin bir parçası olarak değerlendirilmektedir?

DDoğru cevap

Açıklama

Teknolojik işsizlik, otomasyon ve yeni teknolojilerin bazı işleri veya becerileri gereksiz kılması sonucu ortaya çıkar. Bu durum, ekonominin yapısındaki bir değişimden kaynaklandığı için yapısal işsizliğin bir alt türü olarak kabul edilir.

Soru 15

I. Aktif nüfus = İş gücü
II. İş gücü = İstihdam edilenler + İşsizler
III. İşgücüne Katılma Oranı= (İş gücü / Aktif nüfus) x 100
Yukarıdaki formülizasyonlardan hangisi veya hangileri doğrudur?

ADoğru cevap

Açıklama

Aktif nüfus (çalışma çağındaki nüfus) ile iş gücü aynı şey değildir; iş gücü aktif nüfusun bir alt kümesidir (I yanlış). İş gücü, çalışanlar ve işsizlerin toplamından oluşur (II doğru). İş gücüne katılma oranı da iş gücünün aktif nüfusa bölünmesiyle bulunur (III doğru).

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin uzaklaştırma stratejilerini benimsemelerinin faydalarından biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Uzaklaştırma (dış kaynak kullanımı/outsourcing), işletmelerin bazı işlerini başka firmalara devretmesidir. Bu strateji genellikle maliyetleri düşürmek ve ana faaliyetlere odaklanmak için kullanılır ve personel sayısını artırmak yerine azaltma eğilimindedir.

Soru 17

I. Makineleşme, merkezîleşmeden uzaklaşmayı da beraberinde getirmiştir.
II. Üretimin büyümesi yeni ulusal ve uluslararası pazarların fethedilmesine neden olmuştur.
III. Makineleşme üretim sürecinde uzmanlaşmayı ve iş bölümünü, yeni üretim ve yönetim teknik ve yöntemlerini de beraberinde getirmiştir.
Yukarıda verilen yargılardan hangisi/hangileri sanayileşmenin getirdiği sosyo-ekonomik sonuçlar arasında gösterilmektedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Sanayileşme, seri üretim için fabrikaların kurulmasıyla üretimin merkezileşmesine yol açmıştır, uzaklaşmaya değil (I yanlış). Artan üretim, yeni pazarların aranmasını zorunlu kılmıştır (II doğru). Fabrika sistemi, uzmanlaşmayı ve detaylı bir iş bölümünü beraberinde getirmiştir (III doğru).

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nün kuruluş yılıdır?

BDoğru cevap

Açıklama

Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization – ILO), I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren Versay Antlaşması kapsamında, 1919 yılında kurulmuştur.

Soru 19

I. Kişinin işin gerektirdiği formal eğitime sahip olması
II. Kişinin ilave çalışmaya müsait olması
III. Kişinin normal çalışma süresinden az çalışması
Yukarıda verilen kriterlerden hangisi veya hangilerine uyan bireylerin “zamana dayalı eksik istihdam” halinde olduğu söylenir?

DDoğru cevap

Açıklama

Zamana dayalı eksik istihdam, bir kişinin referans döneminde belirli bir süreden daha az çalışıyor olması (III) ve daha fazla saat çalışmak istemesi ve buna müsait olması (II) durumlarını kapsar. Eğitim seviyesi ise niteliğe dayalı eksik istihdamla ilgilidir.

Soru 20

I. 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün süre ile verilmektedir.
II. 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 200 gün süre ile verilmektedir.
III. 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 220 gün süre ile verilmektedir.
Yukarıda işsizlik sigortasından faydalanma sürelerine ilişkin verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

DDoğru cevap

Açıklama

Türkiye’deki işsizlik sigortası mevzuatına göre; son üç yılda 600 gün primi olana 180 gün (6 ay), 900 gün primi olana 240 gün (8 ay) ve 1080 gün primi olana 300 gün (10 ay) süreyle işsizlik ödeneği verilir. Bu durumda sadece I numaralı ifade doğrudur.