Final 2025-2026 20 soru

Çalışma Ekonomisi 2025-2026 Final

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/01/18/calisma-ekonomisi-2025-2026-final-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Çalışma Ekonomisi 2025-2026 Final Soruları

Çalışma Ekonomisi 2025-2026 Final Soruları kısa video

Üretim Faktörleri ve Gelir Dağılımı Kuramları

İktisadi sistemin işleyişi, dört temel üretim faktörünün sürece katılması ve karşılığında belirli getiriler elde etmesi esasına dayanır. Bu fonksiyonel dağılımda; emeğin karşılığı ücret, doğal kaynakların (toprak) karşılığı rant, sermayenin karşılığı faiz ve müteşebbisin (girişimci) karşılığı ise kâr olarak tanımlanır. Gelir dağılımı konusu, milli gelirin bu faktörler veya bireyler arasında nasıl paylaşıldığını inceler. İktisat literatüründe bu eşitsizlikleri bilimsel bir çerçevede ilk kez sistemli hale getiren isim Vilfredo Pareto iken; Thomas Robert Malthus daha çok nüfus ve gıda üretimi arasındaki aritmetik-geometrik dengesizliklere odaklanmıştır. Hakça bir gelir dağılımı, faktörlerin üretime yaptıkları katkı oranında pay almalarıyla mümkündür.

Modern Ücret Sistemleri ve Performans Yönetimi

Ücretlendirme yöntemleri, işçiyi motive etmek ve verimliliği artırmak amacıyla “Bireysel” ve “Grup/Örgütsel” teşvik sistemleri olarak sınıflandırılır. Doğrusal parça başı ve tasarruf edilen zamandan prim öngören Halsey sistemi bireysel performans odaklıyken; işletme genelindeki maliyet düşüşlerini tüm çalışanlarla paylaşan Scanlon Planı grup tabanlı bir kazanç paylaşım modelidir. Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ise muayene yerine müşteri tatminini ve Kaizen (sürekli iyileştirme) felsefesini merkeze koyar. TKY, doğası gereği inovasyona sonuna kadar açık bir yönetim modelidir.

Adam Smith ve Telafi Edici Ücret Farklılıkları

Klasik iktisadın öncüsü Adam Smith, “Milletlerin Zenginliği” eserinde benzer işlerde neden farklı ücretler ödendiğini Telafi Edici Ücret Farklılıkları teorisiyle açıklar. Smith’e göre işin zorluğu, öğrenme maliyeti, istihdamın sürekliliği (sabitliği), başarı olasılığı ve mesleğin gerektirdiği güven düzeyi ücretlerin farklılaşmasına neden olan temel “avantajlar” veya “dezavantajlar”dır. Bu teori, modern iş değerleme ve ücret yönetimi yaklaşımlarının da temelini oluşturmaktadır.

Sendikaların Verimlilik ve Bölüşüm Üzerindeki Etkileri

Sendikaların iktisadi etkileri “İki Yüz” teorisiyle açıklanır. Olumsuz (Monopol) etkisi; grevler nedeniyle yaşanan üretim kayıpları ve kısıtlayıcı çalışma koşulları (featherbedding) ile kendini gösterir. Olumlu (Toplu Ses) etkisi ise çalışanların şikayetlerini iletebildiği demokratik bir kanal oluşturarak işgücü devrini düşürür ve verimliliği artırır. Gelir dağılımı noktasında ise sendikalar, Tabii Sınıflar ve Sosyal Sınıflar teorileri çerçevesinde emeğin payını artırmaya çalışırlar. Özellikle mal piyasasında tekelci veya oligopolcü güce sahip olan işverenler, sendikaların talep ettiği ücret artışlarını fiyat elastikiyetinin düşüklüğü sayesinde tüketiciye daha kolay yansıtabildikleri için, bu piyasalarda sendikal nisbi kazanç farkı daha yüksektir.

İşgücü Piyasasında Dönüşüm ve Esneklik

Küreselleşme ve teknolojik gelişmeler, eğitimli işgücüne olan talebi artırmıştır. “Beceri Yanlısı Teknolojik Gelişme”, fiziksel güç yerine entelektüel birikim gerektirmekte ve üretimi mavi yakalı endüstrilerden beyaz yakalı (hizmet) sektörlere kaydırmaktadır. İşgücü piyasalarında esneklik ise üç boyutta incelenir: Farklı işleri yapabilmeyi sağlayan içsel (fonksiyonel) esneklik, işçi sayısının ayarlanabildiği sayısal esneklik ve performans odaklı ücret esnekliği. Gelişmekte olan ülkeler; hızlı nüfus artışı, yoğun göç ve kayıt dışı istihdam sorunlarıyla uğraşırken; gelişmiş ülkeler sanayi toplumundan hizmet ve bilgi toplumuna geçiş aşamasını tamamlamıştır.

Yasal Güvenceler: İşsizlik Sigortası ve Sendikalaşma Eğilimleri

Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin önemli bir parçası olan işsizlik sigortası, prim ödeme gün sayısına göre belirlenen sürelerde ödenir. 4447 sayılı Kanun uyarınca, 600 gün prim ödeyenlere 180 gün, 900 gün ödeyenlere 240 gün ve 1080 gün ödeyenlere 300 gün ödenek sağlanır. Bireysel düzeyde sendikalaşma eğilimini etkileyen faktörler arasında yaş ve kıdem kritiktir. Araştırmalar, genç işçilerin sendikalara karşı daha mesafeli olduğunu, kıdemli işçilerin ise kazanılmış haklarını ve iş güvencelerini korumak adına sendikalaşmaya daha yatkın olduklarını göstermektedir.

Çalışma Ekonomisi 2025-2026 Final Soruları

Soru 1

I. Doğrusal parça başı ücret sistemi
II. Halsey ücret sistemi
III. Scanlon sistemi
Yukarıda verilen ücret türlerinden hangisi veya hangileri performansa dayalı ücret sistemlerine göre gruplandırıldığında farklı bir grupta yer alır?

BDoğru cevap

Açıklama

Performansa dayalı ücret sistemleri “Bireysel” ve “Grup/Örgütsel” teşvik sistemleri olarak ikiye ayrılır.
– Doğrusal Parça Başı (I): İşçinin ürettiği parça başına sabit bir ücret aldığı en temel “Bireysel” teşvik sistemidir.
– Halsey Sistemi (II): İşçiye garanti edilen bir saat ücretinin yanı sıra, standart zamandan tasarruf etmesi durumunda tasarruf edilen zamanın karşılığının (primin) verildiği “Bireysel” bir sistemdir.
– Scanlon Planı (III): İşletmenin genel verimliliğini artırmayı, maliyetleri düşürmeyi ve elde edilen kazancı tüm çalışanlarla paylaşmayı (kazanç paylaşımı) hedefleyen “Grup/Örgütsel” bir teşvik sistemidir.
Bu nedenle, I ve II bireysel iken, III (Scanlon) grup tabanlı olmasıyla diğerlerinden ayrılır.

Soru 2

Aşağıda Toplam Kalite Yönetimine (TKY) ait verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

Toplam Kalite Yönetimi (TKY), Japon yönetim felsefesine (Kaizen) dayanan ve “Sürekli İyileştirmeyi” esas alan bir sistemdir. TKY’nin temel amacı, süreçleri sürekli gözden geçirmek, iyileştirmek, çalışanların katılımını sağlamak ve müşteri memnuniyetini artırmaktır. Bu yapı doğası gereği inovasyona (yeniliğe) sonuna kadar açıktır; hatta inovasyonu teşvik eder. “İnovasyona kapalıdır” ifadesi TKY’nin ruhuna ve temel prensiplerine tamamen aykırıdır.

Soru 3

I. Grevler
II. Kısıtlayıcı çalışma koşulları
III. Toplu bir ses oluşturması
Yukarıda verilenlerden hangisi/hangileri sendikaların verimlilik üzerindeki olumsuz etkilerinden biridir?

DDoğru cevap

Açıklama

Sendikaların verimlilik üzerindeki etkileri “İki Yüz” (Monopol ve Ses) teorisiyle açıklanır.
– Olumsuz Etkiler: Sendikaların grev yapması (I) iş kaybına yol açar. Ayrıca iş tanımlarını katılaştırması, kimin hangi işi yapacağına sınır getirmesi veya istihdamı yapay olarak korumaya çalışması (Kısıtlayıcı çalışma koşulları / Featherbedding) (II) verimliliği düşürebilir.
– Olumlu Etkiler: Sendikaların “Toplu Ses” (Collective Voice) işlevi (III), çalışanların şikayetlerini iletmesini sağlar, işten ayrılmaları (işgücü devrini) azaltır, morali yükseltir ve kıdemli işçilerin kalmasını sağlayarak verimliliği artırır. Dolayısıyla III olumlu, I ve II olumsuzdur.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi A. Smith’in ücret farklılıklarının kalkması için öne sürdüğü avantajlar teorisinin yargılarından biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Adam Smith, “Milletlerin Zenginliği” eserinde ücretlerin neden farklı olduğunu “Telafi Edici Ücret Farklılıkları” (Equalizing/Compensating Differences) teorisiyle açıklar. Ona göre; işin zorluğu, nahoşluğu, öğrenme maliyeti (eğitim), işin sürekliliği (güvencesi), başarı olasılığı ve gerektirdiği güven gibi faktörler ücretleri farklılaştırır. Smith, bu faktörler nedeniyle ücretlerin farklı olması gerektiğini savunur. D şıkkındaki “farka bakılmaksızın eşit ücret” söylemi, Smith’in farklılıkları açıklayan teorisinin bir parçası değildir; aksine modern eşitlik ilkesiyle ilgilidir.

Soru 5

I. Tabii sınıflar teorisi
II. Sosyal sınıflar teorisi
III. Arz talep teorisi
Yukarıda verilen teori modellerinden hangisi veya hangileri sendikaların gelir dağılımı üzerindeki etkilerini incelemektedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Sendikaların gelir dağılımını nasıl etkilediğini inceleyen yaklaşımlar genellikle sınıf temelli analizlere dayanır.
– Tabii Sınıflar Teorisi (I): Gelirin doğal piyasa koşullarında sınıflar arasında nasıl dağıldığını ve sendikaların bunu nasıl değiştirebileceğini inceler.
– Sosyal Sınıflar Teorisi (II): Emeğin ve sermayenin güç mücadelesi ekseninde sendikaların payını inceler.
– Arz-Talep Teorisi (III) ise daha çok ücretin belirlenme mekanizmasını (mikro düzeyde) açıklar, doğrudan “gelir dağılımı teorisi” başlığı altında sınıflandırılan temel model değildir.

Soru 6

I. Başarıya endeksli kişilerin yaratılmasını sağlayan fakat elde tutulmalarını zorlaştıran bir sistemdir.
II. Eşitliği sağlayarak iş tatminini artırmaktadır.
III. Uygun şartlar altında, istenilen davranışın sağlanması için çalışanları motive etmektedir.
Yukarıda performansa dayalı ücret sistemlerine ait verilen yargılardan hangisi/hangileri yanlıştır?

CDoğru cevap

Soru 7

I. Üretim ve istihdamın beyaz yakalı endüstrilerden (hizmetlerden) mavi-yakalı endüstrilere (imalat sanayiye) doğru yer değiştirmesi
II. Daha az fiziksel güç ve daha çok entelektüel birikim gerektiren yeni teknolojinin uygulanmaya başlaması
III. OECD ülkelerinden gelişmekte olan ülkelere doğru net yabancı sermaye yatırım akımının artış göstermesi
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri eğitimli iş gücüne olan talebin artış nedenleri arasındadır?

DDoğru cevap

Açıklama

Eğitimli işgücü talebini artıran temel faktörler:
– Teknolojik Gelişme (II): Beceri Yanlısı Teknolojik Gelişme (Skill-Biased Technological Change), fiziksel güç yerine zihinsel (entelektüel) beceri gerektirdiği için eğitimli işgücüne talebi artırır.
– Küreselleşme/Sermaye Akımı (III): Yabancı sermaye yatırımları genellikle teknoloji transferiyle gelir ve bu teknolojiyi kullanacak nitelikli işgücü talep eder.
– Sektörel Dönüşüm: Ekonomi, mavi yakalı (imalat) işlerden, beyaz yakalı (hizmet/bilgi) işlere kaymaktadır. I. maddede bu durumun “tam tersi” (hizmetten imalata geçiş) yazıldığı için yanlıştır.

Soru 8

Mal piyasasında tekelci veya oligopolcü yapı, sendikaların çalışanlara sağlayacağı nisbî kazanç farkının etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Marshall’ın Türev Talep Kurallarına göre; işveren ürettiği malı tekel veya oligopol piyasasında satıyorsa, malın fiyatını artırarak maliyet artışlarını (ücret zammını) tüketiciye yansıtabilir. Tüketici talebi fiyata karşı esnek değilse (tekel gücü), işveren sendikanın ücret talebini daha kolay kabul eder. Bu durum, sendikaların rekabetçi piyasalara göre daha yüksek bir ücret farkı (nisbi kazanç) elde etmesini sağlar (etkiyi artırır).

Soru 9

Gelir dağılımına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

EDoğru cevap

Açıklama

Thomas Robert Malthus, “Nüfus Teorisi” ile tanınır ve nüfusun geometrik, gıda üretiminin aritmetik arttığını savunur. Gelir dağılımı eşitsizliği üzerine sistematik analizler yapan ve bu konuda literatürde öne çıkan isim (Pareto İlkesi ile) Vilfredo Pareto’dur. Ayrıca Ricardo ve Marx da bölüşümle ilgilenmiştir. Ancak Malthus’un birincil katkısı nüfus üzerinedir, gelir dağılımı eşitsizliği teorisinin kurucusu olarak tanımlanmaz.

Soru 10

I. Emek – Ücret
II. Müteşebbis – Faiz
III. Sermaye – Kâr
IV. Doğal kaynaklar – Rant (Kira)
Yukarıda verilen üretim fonksiyonuna dair eşleştirmelerden hangisi veya hangileri doğrudur?

BDoğru cevap

Açıklama

İktisatta 4 üretim faktörü ve bunların getirileri şöyledir:
1. Emek (İşgücü) -> Ücret (I. Doğru)
2. Doğal Kaynaklar (Toprak) -> Rant (IV. Doğru)
3. Sermaye -> Faiz (III. Yanlış, Sermayenin getirisi Faizdir)
4. Müteşebbis (Girişimci) -> Kâr (II. Yanlış, Girişimcinin getirisi Kârdır)
Soruda Müteşebbis ile Sermayenin getirileri çapraz eşleştirilerek hata yapılmıştır. Doğru olanlar I ve IV’tür.

Soru 11

I. Ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durum
II. İşçi sendikalarının üye sayısı ve örgütlenme düzeyi
III. İşverenlerin ekonomik gücü ve pazardaki konumu
IV. Hükümetin tarım destek politikaları
V. İşgücü piyasasının durumu (işsizlik oranı)
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri toplu pazarlığın gücünü doğrudan etkileyen faktörler arasında yer almaz?

CDoğru cevap

Açıklama

Toplu pazarlık gücünü; ekonomik krizler (I), sendikanın üye sayısı (II), işverenin kârlılığı (III) ve işsizlik oranı (yedek işgücü ordusu varlığı) (V) doğrudan etkiler. Ancak “Hükümetin tarım destek politikaları” (IV), sanayi ve hizmet sektöründeki ücret pazarlığını doğrudan etkileyen bir faktör değildir; çok dolaylı bir makroekonomik değişken olabilir ama masadaki gücü belirleyen birincil unsur değildir.

Soru 12

I. Üretim girdilerini değiştirmeden üretimin azalması
II. Daha az girdi ile aynı üretimin yapılması
III. Girdilerin azaltılarak üretimin çoğaltılması
IV. Girdiler artırılırken üretimin daha az bir oranda artması
Bu durumlardan hangilerinde verimlilik artışından bahsedilebilmektedir?

DDoğru cevap

Açıklama

Verimlilik (Prodüktivite) = Çıktı / Girdi. Verimliliğin artması için payın (çıktı) artması veya paydanın (girdi) azalması gerekir.
– II. Daha az girdi, aynı üretim -> Verimlilik artar.
– III. Daha az girdi, daha çok üretim -> Verimlilik çok artar.
– I. Girdi aynı, üretim azaldı -> Verimlilik düşer.
– IV. Girdi çok arttı, üretim az arttı -> Verimlilik düşer (marjinal verim azalır).

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi gelişmekte olan ülkelerin en temel özelliklerinden biri değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

Gelişmekte olan ülkelerin özellikleri; hızlı nüfus artışı, genç nüfus, köyden kente göç, kayıt dışılık ve sanayileşme çabasıdır (tarımdan sanayiye geçiş). Ancak “Sanayi toplumundan Hizmet/Bilgi toplumuna geçiş” (Post-endüstriyel aşama), gelişmekte olan değil, Gelişmiş Ülkelerin (ABD, AB, Japonya vb.) karakteristik özelliğidir.

Soru 14

I. Pazarlık Teorisi
II. Satın Alma Gücü Teorisi
III. Doğal Ücret Teorisi
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri 20. yüzyıl modern ücret teorilerindendir?

ADoğru cevap

Açıklama

Ücret teorileri tarihsel olarak ikiye ayrılır:
1. Klasik (Geleneksel) Teoriler: Doğal Ücret (Tunç Kanunu – Ricardo, Lassalle), Ücret Fonu Teorisi. Bunlar 18. ve 19. yüzyıla aittir.
2. Modern (20. Yüzyıl) Teoriler: Marjinal Verimlilik Teorisi, Pazarlık Teorisi (Davidson, Webb), Satın Alma Gücü Teorisi.
Bu nedenle I ve II moderndir, III klasiktir.

Soru 15

I. İç esneklik
II. Sayısal esneklik
III. Ücret esnekliği
IV. Tele çalışma
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi veya hangileri esneklik türleri arasında gösterilmektedir?

EDoğru cevap

Açıklama

İşgücü piyasasında esnekliğin temel türleri (Atkinson Modeli vb.):
1. İçsel (Fonksiyonel) Esneklik: Çalışanın farklı işleri yapabilmesi.
2. Sayısal (Dışsal) Esneklik: İşçi sayısının kolayca artırılıp azaltılabilmesi.
3. Ücret (Finansal) Esnekliği: Ücretlerin performansa göre değişebilmesi.
“Tele çalışma” (IV) ise bir esneklik “türü” olmaktan ziyade, mekansal esnekliğin bir “uygulama biçimi”dir. Literatürde ana başlıklar I, II ve III’tür.

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi gelir eşitsizliğinin nedenleri arasında sayılamaz?

ADoğru cevap

Açıklama

Gelir eşitsizliğini artıran nedenler; servet eşitsizliği, eğitim farkları, ücret uçurumları, kayıt dışılık ve yüksek bağımlı nüfus oranıdır (çalışan az, bakılan çok ise kişi başı gelir düşer). Ancak “Bağımlı nüfusun azalması” (demografik fırsat penceresi), çalışan nüfusun oranını artıracağı için hane halkı gelirini yükseltir ve gelir dağılımını iyileştirici bir etki yapar. Bu bir eşitsizlik nedeni değil, refah artış nedenidir.

Soru 17

I. Ekonomik faktörler
II. Yapısal ve kurumsal faktörler
III. Siyasi faktörler
Yukarıda verilen faktörlerden hangisi/hangileri toplu pazarlığın gücünü belirleyen unsurlar arasında yer almaktadır?

BDoğru cevap

Açıklama

Toplu pazarlık gücünü belirleyen unsurlar çok boyutludur:
1. Ekonomik Faktörler: İşsizlik, enflasyon, büyüme, kârlılık.
2. Yapısal/Kurumsal Faktörler: Sendikalaşma oranı, toplu sözleşme düzeyi, işyeri büyüklüğü.
3. Siyasi/Yasal Faktörler: Grev yasakları, hükümetin tavrı.
(Soru metninde I, II, III kombinasyonu şıklarda tam olarak “Hepsi” şeklinde verilmemiş olabilir veya belirli bir kaynak baz alınmıştır. Genel kabul gören görüş I, II ve III’ün hepsinin etkili olduğudur).

Soru 18

I. 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün süre ile verilmektedir.
II. 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 200 gün süre ile verilmektedir.
III. 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 220 gün süre ile verilmektedir.
Yukarıda işsizlik sigortasından faydalanma sürelerine ilişkin verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

CDoğru cevap

Açıklama

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na göre, son 3 yıl içinde ödenen prim gün sayısına göre işsizlik ödeneği süreleri şöyledir:
– 600 gün prim ödeyene -> 180 gün (I. Doğru)
– 900 gün prim ödeyene -> 240 gün (II. Yanlış, 200 denmiş)
– 1080 gün prim ödeyene -> 300 gün (III. Yanlış, 220 denmiş)

Soru 19

Sendikalaşmayı etkileyen bireysel faktörlerle aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

İstatistikler ve araştırmalar, genç işçilerin sendikalaşma oranlarının yaşlı/kıdemli işçilere göre daha düşük olduğunu göstermektedir. Gençler daha hareketlidir, iş değiştirme eğilimindedir ve sendikaları “eski moda” bulabilirler. Kıdemli işçiler ise iş güvencesi ve kazanılmış haklarını korumak için sendikaya daha sıkı sarılırlar. Bu nedenle A şıkkı yanlıştır.

Soru 20

1. Yarı vasıflı işçiler biraz teknik bilgiye sahip olan, asgari altı yedi aylık bir eğitim görmüş bulunan ve yeterli kültüre sahip olmayan işçilerdir.
II. Vasıfsız işçiler, meslek bilgisi bulunan, fakat önceden eğitim görmeyen ve gerekli kültüre sahip olmayan işçilerdir.
III. Vasıflı işçiler, belirli bir iş sahasında uzmanlaşmış, teknik bilgi ve kültürle donanmış olan işçilerdir.
Yukarıdaki vasıf-iş gücü tanımlamalarından hangisi/hangileri doğru olarak verilmiştir?

CDoğru cevap