Siyaset Felsefesi
Siyaset felsefesi; devlet, iktidar, egemenlik, adalet, özgürlük ve haklar üzerine düşünür. Platon, Devlet adlı eserinde yöneticiler, bekçiler ve üreticilerden oluşan ideal bir devlet tasarlamış ve devleti filozofların yönetmesi gerektiğini savunmuştur. Aristoteles insanı doğası gereği toplum içinde yaşayan 'politik bir varlık' olarak tanımlar. Farabi, El-Medinetü'l-Fazıla (Erdemli Şehir) adlı eserinde insanların mutluluğa birlikte ulaştığı ideal toplumu anlatır. Machiavelli ise Hükümdar adlı eserinde siyaseti ahlaktan ayırarak iktidarın nasıl elde edilip korunacağını gerçekçi bir bakışla ele alır.
Toplum sözleşmesi kuramları devletin insanlar arasındaki bir anlaşmaya dayandığını savunur:
- Thomas Hobbes (Leviathan): Doğa durumu 'herkesin herkese karşı savaşı'dır; güvenlik için yetkiler mutlak bir egemene devredilir.
- John Locke: İnsanların yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakları vardır; devlet bu hakları korumak için kurulur. Liberal düşüncenin öncüsüdür.
- Jean-Jacques Rousseau (Toplum Sözleşmesi): Meşru yönetim halkın genel iradesine dayanır.
Montesquieu, Kanunların Ruhu'nda yasama, yürütme ve yargı güçlerinin ayrılmasını önermiştir. İdeal düzeni kurgulayan ütopyalar arasında Thomas More'un Ütopya, Campanella'nın Güneş Ülkesi ve Francis Bacon'ın Yeni Atlantis adlı eserleri sayılır.
Sanat Felsefesi (Estetik)
Estetik terimini duyusal bilginin bilimi anlamında ilk kez kullanan ve bu alanı bağımsız bir disiplin olarak adlandıran düşünür Alexander Baumgarten'dır. Sanat felsefesi güzel, yüce, beğeni ve sanat eseri kavramlarını inceler. Sanatı açıklayan başlıca kuramlar şunlardır:
- Taklit (mimesis) kuramı: Platon ve Aristoteles'e göre sanat taklide dayanır. Platon'a göre sanat, ideaların kopyası olan nesneleri taklit ettiği için 'taklidin taklidi'dir.
- Oyun kuramı: Friedrich Schiller sanatı insanın özgür oyun dürtüsüyle ilişkilendirir.
- Çıkarsız beğeni: Kant'a göre güzel, herhangi bir çıkar gözetmeksizin hoşa gidendir.
Din Felsefesi
Din felsefesi, dinî inançları akıl yoluyla sorgular. Tanrı'nın varlığına ilişkin başlıca kanıtlar şunlardır: Anselmus'un 'kendisinden daha büyüğü düşünülemeyen varlık' kavramından yola çıkan ontolojik kanıt; her şeyin bir nedeni olduğundan hareketle ilk nedene ulaşan kozmolojik kanıt; evrendeki düzen ve amaçlılıktan yola çıkan teleolojik (düzen) kanıt; ahlak yasasından hareket eden ahlak kanıtı. Temel görüşler ise şunlardır: Teizm evreni yaratıp yöneten bir Tanrı'yı; deizm evreni yaratan ancak işleyişine müdahale etmeyen bir Tanrı'yı kabul eder. Panteizm Tanrı ile evreni özdeş sayar (Spinoza). Ateizm Tanrı'nın varlığını reddeder; agnostisizm ise bu konuda kesin bilgiye ulaşılamayacağını savunur.