Kaynak: https://lolonolo.com/2025/08/21/finansal-ekonomi-2024-2025-vize-sorulari/
Finansal Ekonomi 2024-2025 Vize Soruları
Finansal ekonomi, kaynakların zaman içinde ve belirsizlik koşulları altında finansal piyasalar aracılığıyla nasıl dağıtıldığını inceleyen bir bilim dalıdır. Bu sistemin temelini, genellikle tüketimlerinden artırdıkları gelirleri tasarruf eden ve bu fonları ödünç veren “hanehalkları” oluşturur. Bu makalede, finansal ekonominin temelini oluşturan risk, likidite gibi kavramlar, başlıca finansal varlıklar ve bu varlıkların işlem gördüğü piyasalar ele alınacaktır.
Finansal kararlar verilirken üç temel kavram öne çıkar. “Risk”, bir yatırımın getirisinin beklenenden sapma olasılığıdır ve istatistiksel olarak genellikle “standart sapma” ile ölçülür. Bir yatırım aracının piyasa koşullarına göre değerinin ne kadar hızlı ve büyük oranda değiştiğini gösteren kavrama ise “volatilite” denir. “Likidite”, bir varlığın değer kaybı yaşamadan ne kadar hızlı “nakde dönüştürülebildiğini” ifade eder. Varlıklar likidite açısından farklılık gösterir; örneğin, bir “çek” en likit varlıklardan biriyken, onu kısa vadeli “hazine bonosu” ve daha uzun vadeli olan “tahvil” takip eder.
Finansal piyasalarda alınıp satılan varlıklara menkul kıymet denir. Bir menkul kıymet, onu “alan kişi için bir varlık, satan (ihraç eden) kurum için ise bir yükümlülüktür”. Başlıca menkul kıymet türleri şunlardır:
Tahviller: Borçlanmayı temsil eden bu araçların temel unsurları vardır. “Nominal değer”, vade sonunda geri ödenecek olan “anaparayı”; “vade”, bu geri ödemenin yapılacağı tarihi; “kupon ödemesi” ise dönemsel olarak ödenen faizi ifade eder. Bir tahvil, nominal değerinden daha düşük bir fiyata satılıyorsa bu duruma “iskonto” denir. İhraç edildiği ülkenin para birimi dışında bir para birimiyle çıkarılan tahvillere ise “Eurobond” adı verilir.
Hisse Senetleri: Bir şirkete ortaklığı temsil eder. Hisse senedi sahibinin şirketin yıllık kârından aldığı paya “temettü” denir.
Diğer Araçlar: Bankalardaki “vadeli mevduat” en kısa vadeli yatırım araçlarından biridir. Şirketlerin taksitli satışlar gibi alacaklarını teminat göstererek ihraç ettikleri menkul kıymetlere ise “varlığa dayalı menkul kıymet” denir.
Menkul kıymetler, birincil ve ikincil piyasalarda işlem görür. Bir menkul kıymetin alınıp satıldığı “ikincil piyasanın genişlemesi”, o kıymetin daha kolay nakde çevrilmesini sağlayarak “likiditesini artırır”. Menkul kıymetlerin ilk defa halka arz edildiği birincil piyasada ise, yatırım bankalarının ihraççı şirket için fiyat garantisi vererek tüm menkul kıymetleri devralması işlemine “underwriting” denir. Finansal işlemler sırasında katlanılan komisyon, abonelik ücreti gibi maliyetler “işlem maliyeti” olarak adlandırılır; ancak bir varlığın satışından kaynaklanan “sermaye kaybı” bir işlem maliyeti değil, piyasa riskinin bir sonucudur.
Bir varlığın getirisi ve riski arasındaki ilişki, finansal ekonominin temelini oluşturur. Bir varlığın piyasa hareketlerine karşı duyarlılığını ölçen ve sistematik riskini gösteren Beta (ß) katsayısı hesaplanırken, “piyasa portföyünün getiri oranı” temel bir faktör olarak göz önüne alınır. Faiz oranları ise vergilendirmeden etkilenir. Örneğin, %20 vergi uygulanan bir ülkede vergi sonrası faiz oranı %16 ise, bu durum nominal faiz oranının %20 olduğunu gösterir.
Finansal ekonomi, bireylerin ve kurumların tasarruflarını yatırıma dönüştürerek ekonomik büyümeye katkı sağlayan karmaşık bir sistemdir. Tahvillerden hisse senetlerine, risk ölçümünden piyasa işlemlerine kadar her bir unsur, kaynakların verimli bir şekilde dağıtılması ve ekonomik aktörlerin geleceklerini planlaması için kritik bir rol oynar.