Ara Sınav (Vize) 2022-2023 21 soru

Güncel Ekonomik Sorunlar 2022-2023 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/04/17/guncel-ekonomik-sorunlar-2022-2023-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Güncel Ekonomik Sorunlar 2022-2023 Vize Soruları

Güncel Ekonomik Sorunlar 2022-2023 Vize Soruları

Uluslararası Ticaret Örgütleri (GATT ve DTÖ)

1947 yılında kurulan ve sadece “mal ticareti” üzerine odaklanan Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın (GATT) temel ilkeleri arasında gümrük vergilerinin indirilmesi, en çok kayrılan ülke ve ulusal muamele kuralları bulunurken; DTÖ döneminde (GATS ile) uluslararası düzene bağlanan Hizmet ticaretinin düzenlenmesi kuralı, GATT’ın orijinal temel ilkelerinden biri değildir. Serbest ticareti savunan ve miktar kısıtlamalarına karşı çıkan GATT’ın amaçlarından biri kesinlikle Sanayi ürünlerinde kotaların aşırı arttırılması (anti-liberal eylem) olamaz.

GATT’ın yerini alan ve en büyük farkı ticari uyuşmazlıkları hukuki bir zeminde bağlayıcı kararlarla çözen (Anlaşmazlıkların Halli Mekanizmasına sahip) kuruluş Dünya Ticaret Örgütü’dür.

Küreselleşme, Bilgi Ekonomisi ve Bölgesel Örgütler

Ülkeler arası mal ve hizmet akışının önündeki gümrük vergisi, kota gibi engellerin kaldırılarak evrensel boyutlarda serbestleşmeyi içeren küreselleşme türü Ticari küreselleşmedir. Küreselleşmeyi kaçınılmaz, pozitif bir süreç (çağdaşlaşma ve gelişme) olarak gören grup Küreselleşme yandaşlarıdır. Bazı yazarlar küreselleşmenin (dünya ekonomilerinin birbirine entegre olmasının) ilk evresi olarak 15. ve 16. yüzyılda coğrafi keşifler evresini de eklerler.

Günümüz Bilgi Toplumu’nda, ekonomik gelişmenin ve rekabetin kaynağı fiziksel güçten ziyade inovasyon üretebilen bilgi üretebilen İşgücüne dönüşmüştür.

Ekonomik entegrasyon teorisinde, birlik dışı (3.) ülkelere karşı “ortak bir dış tarife” (ODT) uygulama amacını güden aşamaya Gümrük birliği denir.

Bölgesel örgütlere bakıldığında; 1992’de İstanbul’da kurucu ülkelerin imzaladıkları Zirve Deklarasyonu ile Karadeniz Ekonomik İşbirliği örgütü oluşturulmuştur (Gürcistan da bu kuruluşa üyedir). Avrupa Birliği’nin (AB) kuruluş nedenleri arasında barışı ve ekonomik refahı sağlamak varken, Soğuk Savaş döneminde SSCB kontrolünde olan Doğu Avrupa entegrasyonunu gerçekleştirmek gibi bir kuruluş amacı yoktur.

Dünya petrol fiyatlarını belirlemek amacıyla kurulan OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) üyeleri arasında Suudi Arabistan, Venezuela ve Cezayir bulunurken; dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri olmasına rağmen Rusya resmi bir üye değildir.

Finansal Krizler ve Nedenleri

Bankacılık krizlerinin ortaya çıkma nedenleri arasında; faizlerdeki artış, ticari kredi vadelerinin düşmesi, geri dönmeyen krediler ve bilançoların bozulması yer alırken; sağlıklı bir ekonomik aktivite göstergesi olan Reel sektör kredi taleplerindeki artma bir kriz nedeni değildir.

İktisat literatüründe finansal krizler para, banka ve dış borç krizleri olarak sınıflandırılırken; doğrudan ekonomi bilimi dışındaki politik olguları ifade eden Siyasal krizler finansal kriz çeşitlerinden biri olarak tasnif edilmez.

Özellikle özel sektörün dışarıdan kontrolsüzce döviz borcu almasından kaynaklanan ve 1997 Doğu Asya Krizi’nin (üçüncü nesil kriz modeli) en büyük tetikleyicisi olan neden; Kısa vadeli borç/rezerv oranının yükselmesidir (sıcak paranın kaçışına neden olmuştur).

Güncel Ekonomik Sorunlar 2022-2023 Vize Soruları

Güncel Ekonomik Sorunlar 2022-2023 Vize Soruları

21 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Bankacılık krizlerinin ortaya çıkma nedenlerinden biri değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bankacılık krizleri, bankaların aktif-pasif dengelerinin bozulması ve yükümlülüklerini yerine getiremeyecek hale gelmeleri durumudur. Faizlerdeki ani artışlar, kredi vadelerinin kısalması (likidite sıkışıklığı), geri ödenmeyen (batık/sağlıksız) kredilerin hacminin artması ve banka bilançolarının zarar yazması (bozulması) bir bankacılık krizinin temel nedenleridir. Ancak reel sektörün kredi talebinin artması, ekonominin canlandığını ve bankalar için kârlı bir kredi verme potansiyelinin olduğunu gösterir; tek başına bir kriz nedeni değildir, aksine olağan ve sağlıklı bir ekonomik aktivitedir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın (GATT) temel ilkelerinden biri değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
1947 yılında kurulan GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması), sadece *”mal ticareti”* üzerine odaklanmış bir anlaşmadır. Temel ilkeleri arasında; ticarette ayrımcılık yapmamayı öngören “En Çok Kayrılan Ülke” (MFN) ve “Ulusal Muamele” kuralları, kotaların yasaklanarak korumacılığın sadece şeffaf “Gümrük Tarifeleri” yoluyla yapılması ve bu tarifelerin giderek “indirilerek konsolide edilmesi” yer alır. Ancak “Hizmet ticareti” ve “Fikri mülkiyet hakları”, GATT’ın orijinal metninde yer almamış; bu konular çok sonraları 1995’te kurulan Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) bünyesindeki GATS ve TRIPS anlaşmalarıyla uluslararası düzene bağlanmıştır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi GATT’ın genel ve özel amaçlarından biri değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
GATT’ın varoluş felsefesi ve en temel amacı, İkinci Dünya Savaşı öncesinde dünyayı krize sürükleyen aşırı korumacı ekonomi politikalarını yıkmak ve serbest ticareti teşvik etmektir. Bu bağlamda GATT, miktar kısıtlamalarına (kotalara) kesinlikle karşıdır ve korumacılığın sadece gümrük tarifeleriyle yapılmasını savunur (Tarifeler yoluyla koruma ilkesi). Dolayısıyla “sanayi ürünlerinde kotaların aşırı arttırılması”, ticaretin önündeki engelleri kaldırmayı ve serbest piyasayı savunan GATT’ın amaçlarıyla tamamen çelişen, anti-liberal bir eylemdir.
Soru 4
Aşağıda belirtilenlerden hangisi 1997 Doğu Asya Krizi’nin nedenleri arasındadır?
BDoğru cevap
Açıklama
1997 yılında Tayland’da başlayıp tüm bölgeyi saran Asya Krizi (üçüncü nesil kriz modeli), temel olarak özel sektörün (bankalar ve şirketler) dışarıdan kontrolsüzce aldığı kısa vadeli döviz borçlarından kaynaklanmıştır. Ülkelerin merkez bankalarındaki döviz rezervleri, vadesi gelen bu devasa kısa vadeli dış borçları karşılayamaz hale gelmiştir. Yani “kısa vadeli borçların, döviz rezervlerine oranının (borç/rezerv oranı) sürdürülemez şekilde yükselmesi”, yatırımcılarda panik yaratmış, ani sermaye çıkışlarına (sıcak paranın kaçışına) ve ulusal paraların çökmesine neden olan en büyük tetikleyici faktör olmuştur.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi 1994 Meksika Krizi’nin ortaya çıkma nedenlerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Soru 6
Aşağıdaki kuruluşlardan hangisi 1992’de kurucu ülkelerin imzaladıkları Zirve Deklarasyonu ile oluşturulmuştur?
BDoğru cevap
Açıklama
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından, Karadeniz havzasındaki ülkeler arasında ekonomik, teknolojik ve sosyal ilişkileri geliştirmek amacıyla Türkiye’nin öncülüğünde bir girişim başlatılmıştır. 25 Haziran 1992 tarihinde İstanbul’da düzenlenen zirvede imzalanan “İstanbul Zirve Deklarasyonu” ile “Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ)” örgütü resmen kurulmuştur. Kurucu ülkeler arasında Türkiye, Rusya, Ukrayna, Romanya gibi Karadeniz’e kıyısı olan ve komşu olan devletler yer almıştır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmeyi çağdaşlaşma ve gelişme olarak görmektedir?
DDoğru cevap
Açıklama
Küreselleşme tartışmalarında temel olarak üç farklı tutum vardır. “Küreselleşme Yandaşları” (Hiper-küreselleşmeciler veya küreselleşme iyimserleri), küreselleşmeyi kaçınılmaz, pozitif ve ilerletici bir süreç olarak kabul ederler. Onlara göre sınırların kalkması, serbest ticaret ve iletişim teknolojileri, dünyayı “çağdaşlaşmaya, teknolojik gelişmeye ve ekonomik refaha” götüren yegane yoldur. Küreselleşme karşıtları (şüpheciler) ise tam aksine bu süreci sömürü, eşitsizlik ve Batı emperyalizminin bir aracı olarak görürler.
Soru 8
Gümrük tarifeleri, kotalar vb. engellerin kaldırılarak evrensel boyutlarda serbestleşmeyi içeren küreselleşme türü aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Ülkeler arası mal ve hizmet akışının önündeki gümrük vergisi, kota, ambargo gibi fiziki ve mali engellerin kaldırılarak, malların tüm dünya pazarlarında serbestçe alınıp satılabilmesine odaklanan boyut “Ticari Küreselleşme”dir. GATT ve DTÖ gibi kurumlar bu süreci yönetir. Finansal küreselleşme sermayenin ve paranın serbest dolaşımını, üretimin küreselleşmesi ise fabrikaların ucuz işgücü olan ülkelere taşınmasını ifade eder.
Soru 9
Ticari uyuşmazlıkları ele almak ve çözüme kavuşturmak, aşağıdaki kuruluşlardan hangisinin temel fonksiyonudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ/WTO) GATT’tan en büyük farkı ve en güçlü kurumsal özelliği, ülkeler arasında çıkan ticari anlaşmazlıkları (örneğin haksız gümrük vergileri, damping suçlamaları) bağlayıcı kararlarla çözen ve uluslararası bir mahkeme gibi çalışan “Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması”na (Dispute Settlement Body) sahip olmasıdır. Ticari uyuşmazlıkları hukuki bir zeminde çözmek, serbest ticaretin devamlılığını sağlamak için DTÖ’nün birincil görevidir.
Soru 10
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bilişim sektörünün piyasa yapısı ile ilgilidir?
DDoğru cevap
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi finansal kriz çeşitlerinden biri değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
İktisat literatüründe finansal krizler; ulusal paranın ani değer kaybı olan “Para (Döviz) krizleri”, bankaların batması olan “Banka krizleri”, ülkenin dış borçlarını ödeyememesi olan “Dış borç krizleri/Temerrüt” ve tüm bu sistemlerin aynı anda çökmesi olan “Sistemik (İkiz/Üçüz) krizler” olarak sınıflandırılır. “Siyasal krizler” ise hükümetin düşmesi, savaş veya iç karışıklık gibi doğrudan ekonomi-finans bilimi dışındaki politik olguları ifade eder (Finansal krizlere neden olabilirler ancak kendileri finansal bir kriz türü olarak tasnif edilmezler).
Soru 12
Gürcistan aşağıdaki kuruluşlardan hangisine üyedir?
BDoğru cevap
Açıklama
Kafkaslarda yer alan ve Karadeniz’e kıyısı olan Gürcistan, Türkiye’nin öncülüğünde 1992’de kurulan Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) örgütünün kurucu üyelerinden biridir. Rusya ile yaşadığı politik sorunlar (2008 Savaşı) nedeniyle Rusya güdümündeki BDT’den (Bağımsız Devletler Topluluğu) ve dolayısıyla Avrasya Ekonomik Birliği’nden uzaklaşmıştır. Coğrafi olarak da NAFTA (Kuzey Amerika) veya AB’ye (Avrupa) doğrudan üye değildir.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Birliği’nin (AB) kuruluş nedenlerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
AB’nin temelini atan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (1951), İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Fransa ve Almanya arasında savaş sanayisinin ham maddeleri olan kömür ve çeliği (B) ortak bir kontrole alarak kalıcı barışı (E) ve ekonomik refahı (C) sağlamak için Batı Avrupa ülkeleri tarafından kurulmuştur. Ancak 1950’lerde Soğuk Savaş nedeniyle Avrupa zaten Demir Perde ile ikiye bölünmüş durumdaydı ve Doğu Avrupa ülkeleri tamamen Sovyetler Birliği’nin kontrolündeydi. Bu nedenle, kuruluş aşamasındaki AB’nin hedefleri arasında (veya imkanları dâhilinde) “Doğu Avrupa entegrasyonunu gerçekleştirmek” gibi bir amaç bulunmuyordu; bu durum ancak 1990’larda SSCB yıkıldıktan sonra AB’nin gündemine girmiştir.
Soru 14
Bilişim sektörü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
DDoğru cevap
Soru 15
Birlik dışı ülkelere karşı ortak bir dış tarife uygulama amacını güden ekonomik birleşme aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Ekonomik entegrasyon teorisinde “Serbest Ticaret Bölgesi”, üye ülkelerin kendi aralarındaki gümrükleri kaldırdığı ancak 3. ülkelere karşı kendi bağımsız tarifelerini uyguladıkları aşamadır. Entegrasyonun bir sonraki aşaması olan “Gümrük Birliği”nde (Customs Union) ise ülkeler sadece kendi aralarındaki vergileri sıfırlamakla kalmaz, aynı zamanda birliğin dışındaki diğer tüm dünya ülkelerine karşı tek tip ve aynı oranda “Ortak Dış Tarife” (ODT) uygulamaya başlarlar (Tıpkı Türkiye ile AB arasındaki mevcut Gümrük Birliği anlaşmasında olduğu gibi).
Soru 16
Hangi anlatım bilginin önemiyle ilgili olarak doğru ifade edilmiştir?
DDoğru cevap
Açıklama
Tarım toplumunda ana sermaye “toprak”, sanayi toplumunda “makine ve sermaye” iken; günümüz “Bilgi (Enformasyon) Toplumu”nda ekonominin en değerli ve temel girdisi “Bilgi” (Knowledge) olmuştur. Bu yeni düzende ekonomik gelişmenin ve rekabetin ana motoru; fiziksel güç değil, inovasyon, Ar-Ge ve teknoloji üretebilen nitelikli ve eğitimli “bilgi işçileri” (knowledge workers) haline dönüşmüştür. Diğer seçenekler bilgi ekonomisinin doğasıyla tamamen zıttır.
Soru 17
Bazı yazarlar küreselleşmeye iki evrenin yanı sıra bir evre daha eklerler. Bu evre aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Küreselleşmenin tarihi genellikle Sanayi Devrimi sonrası döneme (19. yüzyıl ortaları ve 20. yüzyıl sonu) tarihlendirilir (İki temel evre). Ancak birçok ekonomi tarihçisi ve sosyolog, küreselleşmenin (dünya ekonomilerinin birbirine entegre olmasının) ilk ve en kritik kıvılcımının, 15. ve 16. yüzyıllarda İspanyol ve Portekizli denizcilerin gerçekleştirdiği “Coğrafi Keşifler” (Amerika’nın keşfi, Ümit Burnu’nun aşılması) ile atıldığını savunur. Bu keşifler, kıtalar arası sömürge ticaretini başlatarak küresel bir pazarın ilk “Proto-Küreselleşme” evresini oluşturmuştur.
Soru 18
Dünya Ticaret Örgütü’ne göre küreselleşmenin birinci evresi hangi yıllarda başlamaktadır?
CDoğru cevap
Soru 19
Aşağıda belirtilen ülkelerden hangisi Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü üyesi değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC); dünya petrol fiyatlarını ve üretim kotalarını belirlemek amacıyla 1960 yılında kurulan bir karteldir. Suudi Arabistan, Venezuela, Cezayir, Nijerya, İran, Irak gibi ülkeler asıl üyeleridir. Rusya ise dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri olmasına rağmen “OPEC üyesi değildir”. Rusya, ancak 2016 sonrasında kurulan ve üye olmayan büyük üreticilerle OPEC’i bir araya getiren gevşek “OPEC+” işbirliği formatının eş-liderliğini yapmaktadır, fakat örgütün resmi bir üyesi değildir.
Soru 20
Aşağıda belirtilen uluslararası ekonomik kuruluşlardan hangisi Asya kıtasında yer almaz?
BDoğru cevap
Soru 21
Aşağıdaki müzakerelerin hangisinden sonra, kaç yılında Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) yerine Dünya Ticaret Örgütü yürürlüğe girmiştir?
DDoğru cevap