Diplomasi, devletlerin dış ilişkilerini barışçıl yollarla, müzakere ve temsil aracılığıyla yürütme sanatıdır. Geleneksel diplomasi devletten devlete yürütülür; aktörleri dışişleri bakanlıkları, büyükelçiler ve diplomatlardır. Görüşmeler çoğunlukla kapalı kapılar ardında, gizlilik içinde yapılır ve muhatap yabancı hükümetlerdir.
Kamu Diplomasisinin Doğuşu
Kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması ve kamuoyunun dış politika üzerindeki etkisinin artmasıyla devletler, yalnızca hükümetlerle değil doğrudan yabancı halklarla iletişim kurma ihtiyacı duydu. Kamu diplomasisi kavramı ilk kez 1965 yılında ABD'li eski diplomat Edmund Gullion tarafından, Tufts Üniversitesi Fletcher Hukuk ve Diplomasi Okulu'nda kullanılmıştır. Gullion bu kavramla kamuoyu tutumlarının dış politikanın oluşumu ve uygulanmasındaki etkisini, devletlerin başka ülkelerin kamuoylarını etkileme çabalarını ve kültürlerarası iletişimi anlatmıştır.
En genel tanımıyla kamu diplomasisi, bir ülkenin dış politika hedeflerine ulaşmak amacıyla yabancı kamuoylarını bilgilendirme, anlama, etkileme ve onlarla uzun vadeli ilişki kurma çabasıdır.
Yeni Kamu Diplomasisi
Soğuk Savaş döneminde kamu diplomasisi büyük ölçüde tek yönlü bilgi aktarımı ve imaj yaratma olarak uygulandı. Küreselleşme ve dijital iletişimle birlikte gelişen yeni kamu diplomasisi anlayışı ise şu özellikleri öne çıkarır:
- Tek yönlü mesaj iletimi yerine iki yönlü diyalog ve ilişki kurma.
- Devletin yanı sıra sivil toplum kuruluşları, üniversiteler, şirketler ve bireyler gibi devlet dışı aktörlerin de rol alması.
- Dinlemeye ve karşılıklı anlayışa önem verilmesi.
Kamu Diplomasisi ve Propaganda
Her ikisi de kamuoyunu etkilemeyi hedeflese de kamu diplomasisi doğru ve güvenilir bilgiye, şeffaflığa, dinlemeye ve uzun vadeli ilişkiye dayanır. Propaganda ise bilgiyi seçici ya da çarpıtılmış biçimde kullanarak hedef kitleyi tek yönlü olarak yönlendirmeyi amaçlar ve karşı tarafın görüşüne kapalıdır.
Diplomasinin Diğer Biçimleri
- İkinci kanal (Track II) diplomasisi: Resmî diplomasiye paralel olarak akademisyenler, sivil toplum temsilcileri ve eski yetkililer gibi resmî olmayan aktörlerin yürüttüğü diyalog süreçleridir.
- Mekik diplomasisi: Arabulucunun taraflar arasında gidip gelerek müzakere yürütmesidir.
- Zirve diplomasisi: Devlet ve hükümet başkanlarının doğrudan görüşmeleridir.
- Gambot diplomasisi: Askerî güç gösterisiyle baskı kurmayı ifade eder.
Bu biçimlerden ilk üçü barışçıl müzakereye dayanırken gambot diplomasisi sert gücün doğrudan kullanımını yansıtır. Kamu diplomasisi ise tüm bu biçimlerden farklı olarak hükümetleri değil, toplumları muhatap alır.