Her yapım bir fikirle başlar; ancak fikrin çekilebilir bir metne dönüşmesi aşamalı bir yazım sürecini gerektirir. Belgesel ve haber gibi kurgusal olmayan yapımlarda da araştırmaya dayalı bir metin ya da akış planı hazırlanır.
Yazım Aşamaları
- Fikir ve tek cümlelik özet: Öykünün özünü tek cümleyle anlatan ifade (logline) projenin ne anlattığını netleştirir.
- Sinopsis: Öykünün ana karakterlerini, temel çatışmasını ve sonunu birkaç paragrafta özetleyen kısa metindir. Yapımcılara ve yayıncılara proje sunarken kullanılır.
- Tretman: Sinopsisin genişletilmiş hâlidir; olay örgüsü sahne sahne, genellikle diyalog içermeden ve şimdiki zaman kipiyle düzyazı biçiminde anlatılır.
- Senaryo: Sahne başlıkları, eylem betimlemeleri ve diyalogları içeren, yapımın temel belgesidir.
- Çekim senaryosu (teknik senaryo): Senaryonun yönetmen tarafından çekim ölçekleri, kamera açıları ve hareketleri gibi teknik bilgilerle zenginleştirilmiş ve sahnelerin numaralandırıldığı biçimidir.
Senaryo Biçimi ve Yapısı
Senaryoda her sahne bir sahne başlığı ile başlar. Sahne başlığında mekânın iç ya da dış olduğu, mekânın adı ve gündüz ya da gece bilgisi yer alır; çekim senaryosunda bunlara sahne numarası eklenir. Ardından eylem betimlemesi, karakter adı ve diyalog gelir. Klasik anlatı yapısı genellikle üç perdeli yapı olarak tanımlanır: serim (giriş), düğüm (gelişme ve çatışma) ve çözüm (sonuç).
Radyo yapımlarında senaryo, görüntü yerine konuşma, müzik ve ses efektlerinin sırasını ve süresini belirten bir metindir. Televizyon programlarında ise program akışı ve dakika dakika zamanlamayı gösteren akış planı kullanılır.
Planlama Belgeleri
- Storyboard (öykü taslağı): Çekimlerin kare kare çizimlerle görselleştirildiği, her karenin altına çekim ölçeği, hareket ve süre notlarının yazıldığı planlama aracıdır. Özellikle reklam filmlerinde yaygındır.
- Senaryo dökümü: Senaryodaki sahnelerin oyuncu, figüran, mekân, dekor, kostüm, aksesuar ve özel efekt gibi gereksinimlere göre ayrıştırılmasıdır.
- Çekim planı: Döküm temel alınarak sahnelerin hangi gün, hangi mekânda ve hangi sırayla çekileceğini gösteren programdır. Maliyeti azaltmak için aynı mekândaki sahneler senaryo sırasına bakılmaksızın art arda çekilir.
- Bütçe: Ekip, ekipman, mekân, ulaşım, yapım sonrası ve beklenmedik giderleri kapsar.
Çekim günü ekibe dağıtılan çağrı listesi, kimin hangi saatte hangi mekânda bulunacağını gösterir. Bu belgelerin eksiksiz hazırlanması zaman ve bütçe kaybını önler, çekimin planlandığı gibi yürümesini sağlar.