Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/11/12/hukukun-temel-kavramlari-2025-2026-vize-sorulari-guz/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Hukuk, toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar bütünüdür. Toplumsal düzeni sağlayan ahlak, din ve görgü kuralları gibi diğer kurallardan farklı olarak, hukuk kurallarının en önemli özelliği yaptırımlarının “devlet desteğine sahip olmasıdır”. Örneğin, ayıplama veya kınama sosyal bir yaptırım iken, “cebri icra” (devlet zoruyla borcun tahsili) veya “hapis cezası” hukuki bir yaptırımdır. Bu makalede, hukukun temel kavramları, kaynakları ve hakların sınıflandırılması incelenecektir.

Hukukun Temel Kavramları

Hukukun Kaynakları ve Türleri

Hâkim, bir uyuşmazlığı çözerken belirli bir sıra izler. Medeni Kanun Madde 1’e göre, hâkim öncelikle “kanunlara (yazılı kaynaklar), sonra örf ve âdet hukukuna (yazısız kaynak) bakar; orada da hüküm bulamazsa kendisi hukuk yaratır”. Hâkim bu süreçte, bağlayıcı olmayan “mahkeme kararları (içtihatlar) ve bilimsel görüşleri (doktrin)” yardımcı kaynak olarak kullanır.

Haklar ve Kişiler

Hukuki Olay, Fiil ve İşlemler

Hukuk, belirli olay ve eylemlere sonuç bağlar. İnsan iradesi dışında gerçekleşen doğa olaylarına (doğum, ölüm gibi) “hukuki olay” denir; “köpek havlaması” ise hukuki bir sonuç doğurmaz. İradeyle yapılan ve sonuç doğuran eylemlere “hukuki fiil” denir. “Evlilik sözleşmesi” ise iradelerin karşılıklı ve “sözlü” olarak açıklandığı bir hukuki işlemdir. Sahipsiz bir taşınır malın (menkul) mülkiyetinin kazanılmasına “ihraz”, sahipsiz bir taşınmazın (gayrimenkul) kazanılmasına ise “işgal” denir.

Devletin Yetkisi ve Ceza Hukuku

Devletler, egemenlikleri gereği ülkeleri üzerinde yetkilidirler. Ancak bu yetki, “diğer devletlere” ve diplomatik dokunulmazlığı olanlara (büyükelçi, kâtip vb.) karşı sınırlıdır; “resmi burslu öğrenciler” bu dokunulmazlıktan yararlanamaz. Ceza hukukunda, Anayasa’ya aykırı olan “genel müsadere” (tüm mal varlığına el koyma) bir güvenlik tedbiri değildir.

Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Vize Soruları

Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Vize Soruları

20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Hâkimin hukuku uygulaması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
ADoğru cevap
Açıklama
Medeni Kanun Madde 1’e göre; hâkim, bir davada öncelikle kanunu (yazılı kuralları) uygular. Kanunda uygulanabilir bir hüküm bulamazsa, örf ve âdet hukukuna (yazısız kural) bakar. Orada da bir kural bulamazsa, kendisi kanun koyucu (vazıı) olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir (hukuk yaratır).
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi bir ceza hukuku yaptırımıdır?
BDoğru cevap
Açıklama
Yaptırımlar hukuk dallarına göre ayrılır. Tazminat (maddi/manevi) ve cebri icra özel hukuk (medeni hukuk/icra hukuku) yaptırımlarıdır. İdari para cezası, idare hukukunun bir yaptırımıdır. Hapis cezası ise sadece ceza hukukuna özgü bir yaptırım türüdür.
Soru 3
Derneklerde denetim kurulu asıl üyeleri en az kaç kişiden oluşur?
EDoğru cevap
Açıklama
Dernekler Kanunu’na göre, derneklerin zorunlu organları Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu’dur. Genel kurulca seçilen denetim kurulu, üç asıl ve üç yedek üyeden az olamaz.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi hukuk sistemleri içinde yer almaz?
CDoğru cevap
Açıklama
Temel hukuk sistemleri Kıta Avrupası (Roma Hukuku temelidir) ve Anglo-Sakson (Common Law) olarak ikiye ayrılır. Sosyalist hukuk sistemi de 20. yüzyılda ayrı bir sistem olarak var olmuştur. “Batı hukuk sistemi” ise coğrafi bir tanımdır ve hem Kıta Avrupası’nı hem de Anglo-Sakson sistemini kapsar; başlı başına ayrı bir sistem değildir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi bir hukuki yaptırımdır?
BDoğru cevap
Açıklama
Ayıplama, hor görme, dışlama ve kınama; din, ahlak veya görgü kurallarına uymamanın yaptırımlarıdır (sosyal yaptırım). “Cebri icra” ise, bir mahkeme kararının veya borcun devlet gücü (zorla) kullanılarak yerine getirilmesi anlamına gelen hukuki bir yaptırımdır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi maddi olmayan mallar üzerindeki mutlak haklardan biridir?
ADoğru cevap
Açıklama
Mutlak haklar, maddi mallar (mülkiyet hakkı gibi) veya maddi olmayan mallar üzerinde olabilir. “Telif hakkı” (Fikri Mülkiyet Hakkı), bir kişinin maddi olmayan bir eseri (kitap, müzik) üzerindeki, herkese karşı ileri sürebileceği mutlak hakkıdır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının amaçları arasında yer almaz?
ADoğru cevap
Açıklama
Hukuk kurallarının amacı; toplumsal barışı, adaleti, eşitliği ve güvenliği sağlamaktır. Bireyin manevi dünyası ve Tanrı ile olan ilişkisi, hukuk kurallarının değil, din kurallarının alanına girer.
Soru 8
Kişilere maddi olan ve olmayan bütün mallar üzerinde veya diğer kişilere karşı en geniş yetkiyi veren hak aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
“Mutlak hak”, sahibine en geniş yetkileri veren ve herkese karşı (herkese karşı) ileri sürülebilen haktır. Mülkiyet hakkı (maddi mallar üzerinde) ve telif hakkı (maddi olmayan mallar üzerinde) bu hakka örnektir. Nispi hak ise sadece belirli kişilere karşı ileri sürülebilir (örn: alacak hakkı).
Soru 9
Tüzel kişilerin fiil ehliyeti ne zaman kazanılır?
BDoğru cevap
Açıklama
Medeni Kanun’a göre tüzel kişiler, hak ehliyetini kanuna uygun olarak kuruldukları an kazanırlar. Fiil ehliyetini (yani hak kazanma ve borç altına girme yetisini) ise, kanunun zorunlu kıldığı organlara (örn: yönetim kurulu, genel kurul) sahip oldukları anda kazanırlar.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının türleri arasında yer almaz?
ADoğru cevap
Açıklama
Hukuk kuralları niteliklerine göre; Emredici (uyulması zorunlu), Tamamlayıcı (tarafların boş bıraktığı yeri dolduran), Yorumlayıcı (tarafların ne demek istediğini açıklayan), İlga edici (kaldıran) ve Tanımlayıcı (tanım yapan) olarak sınıflandırılır. “Ödetici” bir kural türü değil, bir yaptırımın (tazminat gibi) sonucudur.
Soru 11
Taksitli alışverişlerde bir taksit için alındı makbuzu verilmiş ise, önceki taksitler de ödenmiş sayılır. Yukarıdaki ifade, ne tür bir hukuk kuralıdır?
EDoğru cevap
Açıklama
Bu kural, Borçlar Kanunu’nda yer alan bir “kanuni karine”dir (yasal varsayım). Tarafların bir eyleminin (son taksit makbuzunun verilmesi) hukuksal olarak ne anlama geldiğini açıklar. Aksini ispatlamak mümkün olduğu için emredici değildir. Bu, bir durumu açıklığa kavuşturduğu için “yorumlayıcı” hukuk kuralı niteliğindedir.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi toplumsal düzen kuralları arasında yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
Toplumsal düzeni sağlayan temel sosyal kurallar Din, Ahlak, Görgü (Adab-ı Muaşeret) ve Hukuk kurallarıdır. “Metafizik”, felsefenin varlığın temellerini inceleyen bir dalıdır, toplumsal bir düzen kuralı değildir.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi Türk Ceza Kanunu’nda yer alan güvenlik tedbirlerinden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
TCK’da güvenlik tedbirleri olarak eşya müsaderesi (suçta kullanılan eşyaya el koyma), kazanç müsaderesi (suçtan elde edilen gelire el koyma), sınır dışı edilme ve belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma yer alır. “Genel müsadere” (suçlunun tüm mal varlığına el koyma) ise Anayasa tarafından yasaklanmıştır.
Soru 14
Sahipsiz gayrimenkullerin aslen kazanılmasına ne ad verilir?
CDoğru cevap
Açıklama
Aslen kazanma, bir mülkiyeti başkasından devralmadan, doğrudan kazanmaktır. Sahipsiz menkul (taşınır) malların kazanılmasına “ihraz” denir. Sahipsiz gayrimenkullerin (taşınmaz) kanundaki koşullara göre (örn. imar-ihya) mülk edinilmesine ise “işgal” denir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi sözlü şekil şartına tabidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Kefalet ve alacağın temliki adi yazılı, gayrimenkul satışı ve resmi vasiyetname ise resmi yazılı şekle tabidir. “Evlilik sözleşmesi” (evlenme akdi) ise, nikah memuru (resmi görevli) önünde tarafların “sözlü” olarak iradelerini açıklamalarıyla kurulan resmi ve sözlü bir hukuki işlemdir.
Soru 16
Türk Medeni Kanunu’na göre aşağıdakilerden hangisi kısıtlanma nedenleri arasında ver almaz?
DDoğru cevap
Açıklama
Medeni Kanun’a göre akıl hastalığı/zayıflığı, savurganlık, alkol/uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ve bir yıl veya daha fazla hapis cezası almak kısıtlanma (vasi atanması) nedenleridir. Ancak “yaşlılık” (örn: 65 yaş üstü olma) tek başına bir kısıtlanma nedeni değildir.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi kişinin özel hakları arasında ver almaz?
CDoğru cevap
Açıklama
Haklar, Kamu Hakları ve Özel Haklar olarak ayrılır. “Seçme ve seçilme hakkı”, bireyin devlet yönetimine katılmasıyla ilgili bir “kamu hakkı”dır (siyasi hak). Mülkiyet, intifa, alacak ve telif hakları ise kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen “özel haklar” kategorisindedir.
Soru 18
Hukukun kaynakları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Hukukun kaynakları asli (bağlayıcı: Anayasa, kanun, örf-âdet) ve yardımcı (bağlayıcı olmayan: mahkeme kararları/içtihatlar ve bilimsel görüşler/doktrin) olarak ayrılır. D şıkkı bu tanımı doğru yapmaktadır. (İstisna: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları yardımcı kaynak olmasına rağmen bağlayıcıdır, bu da E şıkkını yanlış yapar).
Soru 19
Bir ülkede devletin yetkili organlarınca konulmuş (vaz edilmiş) ve uygulanması zorunlu olan yazılı hukuk kurallarına ne ad verilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Hukuk terminolojisinde “Mevzu Hukuk” (konulmuş hukuk/enacted law), bir ülkede yetkili makamlarca konulan “yazılı” hukuk kurallarının (Anayasa, kanun, kararname vb.) tamamını ifade eder. Pozitif hukuk ise hem yazılı (mevzu) hem de yazısız (örf-âdet) kuralların tümünü kapsar.
Soru 20
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) normlar hiyerarşisinde kanunların (yasa) altındadır (A yanlış). Kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz (B yanlış). Temel haklar, kişi hakları, siyasi haklar, suç ve cezalar CBK ile düzenlenemez (C yanlış). Vergiler kanunla konulur (E yanlış). Kanunlar gibi, CBK’ler de Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün (eğer ileri bir tarih belirtilmemişse) yürürlüğe girerler (D doğru).