Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Bütünleme Soruları (Bahar)
Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Bütünleme Soruları (Bahar)
Bu bölüm, hukukun temel kavramlarını, kamu ve özel hukuk ayrımlarını, mahkemelerin görev ve yetkilerini ile idari yargı sistemini kapsamaktadır. Hukuk kuralları, devletin yetkili organları tarafından konulan ve uyulması zorunlu olan mevzu hukuku ifade eder. Bir devletin anayasal düzeni içerisinde hukukun genel ilkeleri, uluslararası antlaşmalar ve teamül hukuku gibi devletler genel hukukunun (uluslararası kamu hukuku) kaynakları da önem taşır. Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri ve ilk derece mahkemelerinin görev süreleri, yetki alanları ve yargılama usulleri (örneğin somut norm denetimi) sistemin temelini oluşturur.
Kişiler, Aile ve Miras Hukuku Kavramları
Özel hukukun alt dallarından olan Medeni Hukuk; kişilerin hak ehliyeti, fiil ehliyeti, velayet, vesayet, boşanmanın hukuki sonuçları ve ölüme bağlı tasarruflar gibi konuları düzenler. Örneğin kısıtlanma nedenleri (akıl zayıflığı, savurganlık vb.), boşanmanın sonuçları (velayet, malların tasfiyesi, nafaka) ve velayet hakkının kanundan doğması gibi durumlar Türk Medeni Kanunu’nda açıkça belirtilmiştir. Bununla birlikte, çekişmesiz yargı (gaiplik kararı vb.) ve kişilerin hak arama süreçlerindeki dava şartları da (hukuki yarar, görevli mahkeme) hukuk sisteminin işleyişi açısından büyük öneme sahiptir.
Hukukun Temel Kavramları 2025-2026 Bütünleme Soruları (Bahar)
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Ortak bir işte ve kanunun açık olarak düzenlediği durumlarda oy hakkına sahip birden çok kişinin belirli yeter sayıları ile vardıkları çözümlere ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Hukuk sisteminde, birden fazla kişinin veya bir kurulun, kanunun öngördüğü belirli toplantı ve karar yeter sayılarına (nisaplara) ulaşarak iradelerini aynı yönde birleştirmesiyle oluşan hukuki işlemlere “karar” adı verilir. Sözleşme ise genellikle iki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulan hukuki işlemlerdir; kurul kararları ise tek bir yönde oluşan kolektif irade beyanlarıdır.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının türleri arasında yer almaz?
CDoğru cevap
Açıklama
Hukuk kuralları niteliklerine ve işlevlerine göre; emredici, tamamlayıcı, yorumlayıcı, tanımlayıcı ve ilga edici (yürürlükten kaldırıcı) kurallar olmak üzere çeşitli türlere ayrılmaktadır. Ancak “ödetici hukuk kuralları” diye bir kural türü bulunmamaktadır; ödetme (tazminat) bir kural türü değil, hukuka aykırı bir eylemin sonucunda ortaya çıkan bir “yaptırım” (müeyyide) türüdür.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi devletler genel hukukunun/uluslararası kamu hukukunun kaynakları arasında yer almaz?
ADoğru cevap
Açıklama
Devletler genel hukuku (uluslararası kamu hukuku), devletler ve uluslararası örgütler arasındaki ilişkileri düzenler. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’ne göre bu hukukun asli kaynakları; uluslararası antlaşmalar, uluslararası teamül (yapılageliş) kuralları ve hukukun genel ilkeleridir; yardımcı kaynakları ise yargı (mahkeme) kararları ve öğretidir. “Kanun” veya “yasa” ise her bir devletin kendi iç hukukunun (ulusal hukukun) kaynağıdır ve uluslararası hukukun bir kaynağı olarak değerlendirilemez.
Miras hukuku, bir gerçek kişinin ölümü veya gaipliği sonrasında o kişiye ait malvarlığının (terekenin) kimlere ve nasıl intikal edeceğini düzenleyen özel hukuk dalıdır. Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi “ölüme bağlı tasarruflar” doğrudan miras hukukunun konusunu oluşturur. Nafaka, evlenme, nişanlanma ve hısımlık gibi konular ise Medeni Hukuk’un bir diğer alt dalı olan Aile Hukuku’nun kapsamına girer.
Soru 5
Anayasa Mahkemesi üyeleri kaç yıl için seçilirler?
ADoğru cevap
Açıklama
1982 Anayasası’nda 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile Anayasa Mahkemesi (AYM) üyelerinin görev süresi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilmektedir. Ayrıca, bir kişi Anayasa Mahkemesine iki defa üye seçilemez ve üyeler 65 yaşını doldurduklarında yasa gereği emekliye ayrılırlar.
Soru 6
İdari yargıda, idare mahkemeleri genel görevli mahkemeyken, Danıştay ve … özel görevli mahkemelerdir.
Yukarıda boş bırakılan boşluğa aşağı ifadelerden hangisi getirilmelidir?
ADoğru cevap
Açıklama
İdari yargı sistemimizde, idari eylem ve işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davalarında genel görevli ilk derece mahkemesi “İdare Mahkemeleri”dir. Ancak kanunların özel olarak görevlendirdiği konularda, örneğin vergi, resim, harçlar ve bunlara ilişkin zam ve cezalarla ilgili uyuşmazlıklarda “Vergi Mahkemeleri” ile bazı yüksek idari işlemlerde “Danıştay” ilk derece mahkemesi olarak görev yapan özel mahkemelerdir.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi çekişmesiz yargı işine örnek olarak gösterilebilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Çekişmesiz yargı (nizasız kaza), ortada hukuki bir uyuşmazlığın bulunmadığı, iki karşıt tarafın olmadığı ve sadece devletin (mahkemenin) bir durumu veya hakkı tespit etmesinin, onaylamasının istendiği yargı işleridir. Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süre haber alınamayan kişi hakkında verilen “gaiplik kararı” çekişmesiz yargıya örnektir. Boşanma, nafaka ve alacak davalarında ise davacı ve davalı olmak üzere menfaatleri çatışan iki taraf bulunduğu için bunlar “çekişmeli yargı” kapsamındadır.
Soru 8
Kişilerin özel nitelikli iş ilişkilerine ait hukuksal düzenlemeler çerçevesinde, aralarında çıkan uyuşmazlıkların çözülmesini ve hakların tanınmasını sağlamak üzere, başvurdukları yargı yerlerinde uyulması gerekli usulleri düzenleyen hukuk dalıdır.
Yukarıda tanımı verilen hukuk dalı aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Özel hukuk uyuşmazlıklarının (medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku vb.) adliye mahkemelerinde nasıl inceleneceğini, davaların nasıl açılacağını, delillerin nasıl sunulacağını ve yargılama usullerinin kurallarını belirleyen usul/şeklî hukuk dalına “Medeni Usul Hukuku” (Yargılama Hukuku) adı verilir. Bu hukuk dalı hakkın kendisini değil, hakkın mahkeme önünde nasıl aranacağını düzenler.
Soru 9
İdari yargı kolunda kesin olmayan ilk derece mahkemelerinin kararlarının istinaf yoluyla incelemesini yapmak aşağıdaki mahkemelerden hangisinin görev alanına girer?
EDoğru cevap
Açıklama
İdari yargıda görev yapan İdare ve Vergi Mahkemelerinin verdikleri kararların bir üst denetim mercii olan “istinaf” aşamasında incelenmesi görevi Bölge İdare Mahkemelerine aittir. (Adli yargıda ise bu görev Bölge Adliye Mahkemelerine aittir.) Bölge İdare Mahkemelerinin verdiği bazı kararlara karşı ise “temyiz” yoluyla Danıştay’a başvurulabilmektedir.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi kamu hukuku dalları içinde yer alır?
EDoğru cevap
Açıklama
Hukuk genel olarak Özel Hukuk ve Kamu Hukuku olarak ikiye ayrılır. Taraflar arasında eşitlik ilişkisine dayanan medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku ve milletlerarası özel hukuk, Özel Hukukun dallarıdır. Devletin kamu gücüne dayanarak vatandaşla arasında kurduğu ve üstün otorite olduğu vergi hukuku, anayasa hukuku, idare hukuku ve ceza hukuku ise Kamu Hukukunun temel dallarındandır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi boşanma davasının sonuçları arasında yer almaz?
EDoğru cevap
Açıklama
Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte evlilik birliği sona erer. Boşanmanın sonuçları olarak eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi yapılır, ortak çocukların velayet durumu mahkemece belirlenir, yoksulluğa düşecek eşe nafaka bağlanabilir ve kadın için “iddet müddeti” adı verilen 300 günlük evlenme yasağı süresi başlar. “Veraset ilamı” (Mirasçılık belgesi) ise ancak bir kişinin ölümü halinde mirasçılara verilen ve mirastaki payları gösteren bir belgedir, boşanmayla hiçbir ilgisi yoktur.
Soru 12
Bir senedin sahteliğine ilişkin açılan davaya ne ad verilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olmadığını (yokluğunu) ya da o ilişkiyi doğuran belgenin geçersiz veya sahte olduğunu tespit ettirmek amacıyla açılan davalara “menfi (olumsuz) tespit davası” adı verilmektedir. Borçlunun, alacaklının elindeki bir senedin sahte olduğunu ileri sürerek borçlu bulunmadığının tespitini istemesi olumsuz tespit davasının tipik bir örneğidir.
Soru 13
Bir ülkede devletin yetkili organlarınca konulmuş (vaz edilmiş) ve uygulanması zorunlu olan yazılı hukuk kurallarına ne ad verilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Bir ülkede yetkili makamlar tarafından yürürlüğe konulmuş, sadece “yazılı” hukuk kurallarının tümüne “Mevzu Hukuk” (Mevzuat) adı verilir. Pozitif (müspet) hukuk ise bir ülkede belli bir dönemde uygulanan hem yazılı hem de yazısız (örf ve adet hukuku) tüm kuralları kapsar. İdeal (olanı değil, olması gerekeni inceleyen) hukuk Doğal Hukuk, kuralları olduğu gibi kabul edip inceleyen ise Dogmatik Hukuktur.
Soru 14
Türk Medeni Kanunu’na göre aşağıdakilerden hangisi kısıtlanma nedenleri arasında yer almaz?
CDoğru cevap
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre ergin bir kişinin kısıtlanmasını gerektiren kanuni nedenler; akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim ile bir yıl veya daha uzun süreli hürriyeti bağlayıcı ceza almış olmaktır. Bir kişinin sadece yaşlanmış (örneğin 65 yaşın üzerinde) olması kısıtlanma sebebi değildir; yaşlılık, ağır hastalık veya deneyimsizlik sadece kişinin “kendi isteğiyle” kısıtlanma talep etme (ihtiyari kısıtlanma) hallerindendir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi dava şartlarından biri değildir? (Soru iptal edilmiştir)
BDoğru cevap
Soru 16
İzin veya ruhsatın geri alınması hangi hukuk dalına ilişkin bir yaptırımdır?
DDoğru cevap
Açıklama
İdare hukuku alanında, devlet idaresinin kamu gücüne dayanarak tek taraflı irade beyanıyla oluşturduğu idari işlemler (örneğin iş yeri açma izni, inşaat ruhsatı) bulunmaktadır. Kamu düzeninin bozulması veya şartların yitirilmesi halinde, bu izin veya ruhsatın yine idare tarafından iptal edilip geri alınması, doğrudan İdare Hukukuna özgü idari bir yaptırımdır.
Soru 17
Bir kişiyi veya bir şeyi bir devlete bağlayan hukuksal ve siyasal bağa ne ad verilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Hukukta, bir gerçek veya tüzel kişiyi ya da bir eşyayı (gemi, uçak vb.) belirli bir devlete bağlayan, karşılıklı hak ve yükümlülükler doğuran hukuki ve siyasi aidiyet bağına “tabiiyet” (uyrukluk) denir. Gerçek kişiler söz konusu olduğunda bu bağa özel olarak “vatandaşlık” adı da verilmektedir.
Soru 18
Somut norm denetimine başvurulması hâlinde Anayasa Mahkemesi kaç ay içerisinde karar vermelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Somut norm denetimi (İtiraz Yolu), görülmekte olan bir davada mahkemenin uygulayacağı yasa hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varması ya da tarafların iddiasını ciddi bulması halinde konuyu Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) taşımasıdır. Anayasa Mahkemesi bu başvuru üzerine dosyayı inceleyerek “5 ay” içerisinde karar vermek zorundadır; aksi takdirde yerel mahkeme mevcut yasa hükmüne göre davayı karara bağlar.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi bir hukuk devletinin sahip olması gereken nitelikler arasında yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
“Hukuk devleti” ilkesi, devletin tüm eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına bağlı olduğu ve vatandaşların hukuki güvenlik içinde yaşadığı devlet modelini ifade eder. Bağımsız yargı, güçler ayrılığı ve temel hakların güvencesi hukuk devletinin olmazsa olmaz yapısal unsurlarıdır. “Sosyal Devlet” ise gelir dağılımı, fırsat eşitliği ve sosyal güvenlik gibi konuları hedefleyen ayrı bir anayasal ilkedir; yani sosyal devlet ilkesi, hukuk devletinin bir alt unsuru değil, anayasanın bir diğer bağımsız ilkesidir.
Soru 20
Velayet hakkı ile ilgili olarak aşağıda yer alan ifadelerden hangisi doğrudur?
CDoğru cevap
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’na göre ergin olmayan küçüklerin bakım ve temsili kanun gereği anne ve babaya aittir, yani velayet hakkı mahkeme kararıyla değil kanundan (soybağının kurulmasıyla) doğar ve kural olarak veli anne-babadır. Velilikten istifa edilemez veya ücret talep edilemez. Ücret talep edilebilmesi, mahkeme onayıyla atanması ve görevden istifa edilebilmesi durumu velayete değil “vesayet” (vasi) kurumuna ait özelliklerdir.