İktisada Giriş dersinin temel konuları arasında üretim teorisi, maliyet analizleri, piyasa türleri ve tüketici davranışları yer alır. Bu derste eş ürün eğrileri, tam rekabet piyasasının dinamikleri, talep esneklikleri ve azalan verimler kanunu gibi kavramlar detaylandırılmıştır. Aşağıda sınav sorularından derlenen önemli noktalar özetlenmiştir.
Üretim Teorisi ve Eş Ürün Eğrileri
Maliyet Analizleri
Piyasa Yapıları ve Talep
Tüketici Teorisi ve Esneklikler
İktisada Giriş-1 2024-2025 Final Soruları
İktisada Giriş 1 2024-2025 Final Soruları
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Eş ürün eğrilerinin aşağıdaki özelliklerinden hangisi faktörler arası ikame olduğu varsayımının sonucudur?
CDoğru cevap
Açıklama
Üretim sürecinde kullanılan girdi faktörleri (emek ve sermaye gibi) arasında ikame imkanı varsa, aynı üretim miktarını korumak için faktörlerden birinin miktarı artırıldığında diğerinin miktarının azaltılması gerekir. Bu zorunluluk, eğrinin matematiksel olarak negatif eğimli olmasına yol açar. A şıkkındaki dışbükeylik “azalan marjinal teknik ikame oranı” ile ilgilidir; B şıkkı ise üretim ölçeğiyle alakalıdır.
Soru 2
Tam rekabet piyasalarında firma talep eğrisi aşağıdakilerden hangisi ile gösterilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Tam rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firma “fiyat kabullenici” konumundadır; yani piyasada oluşan fiyatı değiştiremez. Bu nedenle firma, piyasa fiyatından ne kadar mal arz ederse etsin hepsini satabilir. Bu durum, talebin fiyat esnekliğinin sonsuz olduğunu gösterir ve geometrik olarak talep eğrisinin yatay eksene paralel bir doğru olmasına neden olur. Diğer piyasa türlerinde (monopol gibi) talep eğrisi genellikle negatif eğimlidir.
Soru 3
Girdiler arasında azalan marjinal teknik ikame oranı varsa eş ürün eğrilerinin şekli için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Marjinal Teknik İkame Oranı (MRTS), aynı üretim düzeyini korumak için bir faktörden vazgeçilen miktarın, diğer faktörden eklenen miktara oranıdır. Eğer üretimde bir faktörün miktarı artırıldıkça ondan vazgeçme isteği (ikame oranı) azalıyorsa, bu durum eğriyi orijine doğru “büker” ve dışbükey (konveks) bir şekil ortaya çıkarır. Tam ikame durumunda eğri doğrusal, hiç ikame yoksa (L tipi) 90 derece dik olurdu.
Soru 4
Ortalama sabit maliyet ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Maliyet teorisinde ATC = AFC + AVC formülü temeldir. Buradan hareketle Ortalama Sabit Maliyet (AFC), Ortalama Toplam Maliyet (ATC) ile Ortalama Değişken Maliyet (AVC) arasındaki farktır. Grafik üzerinde bu fark, iki eğri arasındaki dikey (vertical) uzaklığa karşılık gelir. Üretim arttıkça AFC sürekli azaldığı için bu iki eğri birbirine yaklaşır ama asla kesişmez.
Soru 5
Talep eğrisi aşağıdaki hangi durumda sağa kayar?
BDoğru cevap
Açıklama
İkame (rakip) mallardan birinin fiyatı arttığında, tüketiciler daha pahalı hale gelen o maldan kaçınarak nispeten daha ucuz kalan asıl mala yönelirler. Bu da asıl malın her fiyat seviyesindeki talep miktarını artırır ve eğriyi sağa kaydırır. A şıkkındaki tamamlayıcı malın fiyat artışı talebi azaltır (sola kaydırır). D ve E şıkları ise eğri üzerinde hareket yaratır, eğriyi kaydırmaz.
Soru 6
Azalan verimler kanunu ile aşağıdakilerden hangisi ifade edilmektedir?
CDoğru cevap
Açıklama
Kısa dönemli üretimde, en az bir faktör sabitken değişken faktör (örneğin işçi sayısı) artırıldığında, başlangıçta verimlilik artar. Ancak sabit faktörün (makine, arazi) kapasitesi sınırlı olduğu için, eklenen her yeni işçinin üretime katkısı (marjinal ürün) bir noktadan sonra düşmeye başlar. Bu kanun, üretimin sonsuza kadar aynı verimlilikte artırılamayacağını vurgular.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi tüketicinin bütçe doğrusunun sola doğru paralel kaymasına neden olur?
DDoğru cevap
Açıklama
Bütçe doğrusunun paralel kayması, fiyat oranları (eğim) sabitken satın alma gücünün değişmesi demektir. Tüketicinin geliri azaldığında, her iki maldan alabileceği maksimum miktarlar aynı oranda düşer ve doğru sola paralel kayar. Mallardan birinin fiyatı değişseydi (A veya B şıkkı), doğrunun sadece bir eksendeki ucu hareket eder ve eğimi değişirdi.
Soru 8
Monopol piyasasında satın alınan mal miktarındaki değişikliğe bağlı olarak uygulanan fiyat politikası aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Monopolcü firma kârını artırmak için farklı fiyat politikaları izleyebilir. Tüketicinin satın aldığı malın hacmine veya bloklarına göre farklı fiyat uygulanmasına (örneğin ilk 10 birim şu fiyattan, sonraki 10 birim indirimli gibi) ikinci derece fiyat farklılaştırması denir. Birinci derece tüketici rantını tamamen alır, üçüncü derece ise tüketici gruplarına (öğrenci/tam gibi) göre ayrım yapar.
Kayıtsızlık eğrileri (farksızlık eğrileri), tüketiciye aynı tatmini sağlayan farklı mal bileşimlerini gösterir. “Azalan Marjinal İkame Oranı” prensibi gereği, bir maldan vazgeçildikçe diğerinden alınan haz azalır, bu da eğrinin orijine dışbükey (konveks) olmasına yol açar. A ve B şıkları imkansızdır; E şıkkı yanlıştır çünkü aynı eğri üzerindeki tüm noktalar aynı tatmin düzeyini verir.
Soru 10
Gelirdeki değişme ile tüketimdeki değişme arasındaki ilişkiyi ölçen esneklik aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Gelirdeki yüzde değişim karşısında talep edilen miktardaki yüzde değişimi ölçen katsayıya Talebin Gelir Esnekliği denir. Bu esneklik değeri pozitifse mal “Normal Mal”, negatifse “Düşük Mal” olarak sınıflandırılır. Çapraz esneklik iki farklı mal arasındaki fiyat-miktar ilişkisini ölçer.
Soru 11
Örümcek ağı teoremine göre arzın talebe oranla esnek olmadığı durumda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?
EDoğru cevap
Açıklama
Cobweb (Örümcek Ağı) teoreminde, arz eğrisinin eğimi talep eğrisinin eğiminden daha büyükse (yani arzın esnekliği talebin esnekliğinden daha küçükse; E_s < E_d), fiyat dalgalanmaları her dönem biraz daha küçülerek dengeye yaklaşır. Buna İstikrarlı (Yakınsak) Denge denir. Tersi durumda dalgalanmalar büyür ve istikrarsız denge oluşur.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi eş ürün eğrisinin özelliklerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Eş ürün eğrileri kural olarak negatif (azalan) eğimlidir. Pozitif eğimli olmaları, faktörlerden birinin marjinal verimliliğinin negatif olduğu ve ekonomik olmayan bir bölgede çalışıldığını gösterir ki bu genel bir özellik değildir. Diğer şıklar (A, B, C, E) eş ürün eğrilerinin standart ve tanımlayıcı özellikleridir.
Soru 13
Toplam ürün miktarının maksimum olduğu noktada aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Toplam Ürün (TP) eğrisi en tepe noktasına ulaştığında, üretime eklenen son birimin (marjinal ürün) toplam üretime hiçbir katkısı kalmamış demektir. Matematiksel olarak bir fonksiyonun maksimum olduğu noktada türevi (burada marjinal ürün; MP = 0) sıfıra eşittir. MP sıfırdan sonra negatif olursa TP azalmaya başlar.
Soru 14
Gelirdeki artışa karşın talebi azalan mallara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Normal şartlarda gelir arttıkça tüketim artar. Ancak bazı mallar (örneğin kalitesiz gıdalar veya eski teknoloji ürünler), gelir düzeyi yükselen tüketicinin tercih etmediği ürünler haline gelir. Gelir artışı karşısında talebi düşen bu tip mallara iktisat literatüründe Düşük Mal (Inferior Goods) denir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi sabit maliyetlere bir örnek değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Sabit maliyetler (FC), üretim miktarı sıfır dahi olsa katlanılması gereken maliyetlerdir (kira, vergi, amortisman gibi). İşçi ücretleri ise üretim yapıldıkça ve üretim miktarı arttıkça artan değişken maliyetler kategorisindedir. Üretim durduğunda işçi çalıştırmayacağınız için bu maliyet teorik olarak sıfıra inebilir.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi tam rekabet piyasasının özelliklerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Tam rekabet piyasasının “Atomisite” özelliği uyarınca, piyasada o kadar çok sayıda alıcı ve satıcı vardır ki, hiçbiri piyasa arzını veya talebini tek başına değiştirecek güçte değildir. Dolayısıyla hiçbir satıcı fiyatı etkileyemez, piyasada oluşan fiyatı kabullenmek zorundadır. Tek bir satıcının fiyatı etkilediği piyasa “Monopol” piyasasıdır.
Soru 17
Tüketicilerin bir mal için ödemeye razı oldukları fiyat ile gerçekte ödedikleri fiyat arasındaki farka verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bir tüketici bir ekmeğe 20 TL ödemeye hazır olduğu halde piyasada 15 TL’ye alabiliyorsa, aradaki 5 TL’lik fark tüketicinin cebinde kalan psikolojik ve ekonomik faydadır. Bu farka Tüketici Rantı (Artığı) denir. Üretici rantı ise üretim maliyeti ile satış fiyatı arasındaki farktır.
Soru 18
Talep eğrisi aşağıdakilerden hangisi meydana geldiğinde sola kaymaz?
ADoğru cevap
Açıklama
Tüketici sayısının artması, her fiyat seviyesinde daha fazla mal talep edileceği anlamına gelir; bu da toplam pazardaki talep eğrisini sağa kaydırır. B, C, D ve E şıklarındaki durumlar ise talebin azalmasına yol açarak eğriyi sola kaydıran negatif faktörlerdir.
Soru 19
Ortalama toplam maliyet eğrisinin şekli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
ADoğru cevap
Açıklama
Ortalama Toplam Maliyet (ATC) eğrisi, üretimin başlangıcında hem AFC hem de AVC düştüğü için hızla azalır. Ancak bir noktadan sonra “Azalan Verimler Yasası” devreye girer ve değişken maliyetler artmaya başlar. Bu artış, sabit maliyetlerdeki düşüşten daha baskın hale geldiğinde eğri tekrar yükselir. Bu iniş ve çıkış süreci eğriye tipik bir U şekli verir.
Soru 20
Tam rekabet piyasasındaki bir firmanın başabaş noktası için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
ADoğru cevap
Açıklama
Başabaş noktası, toplam gelirin toplam maliyete (TR = TC) eşit olduğu ve kârın sıfır olduğu noktadır. Tam rekabet piyasasında bu nokta, birim fiyatın (P) Ortalama Toplam Maliyete (ATC) tam olarak eşit olduğu noktada gerçekleşir. Bu eşitlik de ancak ATC eğrisinin en düşük (minimum) noktasında mümkün olur. P, bu noktanın altına inerse firma zarar etmeye başlar.