Kaynak: https://lolonolo.com/2025/06/09/iktisadi-dusunce-tarihi-2024-2025-final-sorulari-bahar/
İktisadi Düşünce Tarihi 2024-2025 Final Soruları (Bahar)
Modern iktisadın temelleri Klasik okul ile atılmıştır. İktisadın bir bilim hüviyeti kazanmasında önemli rol oynayan Adam Smith’in meşhur eseri “Ulusların Zenginliği”dir. Klasik okulun temel varsayımları arasında, büyümenin motorunun tasarruflar olması, emek-değer teorisinin geçerliliği, uzmanlaşmanın verimliliği artırması ve piyasayı düzenleyen bir “görünmez el”in varlığı bulunur. Klasiklere göre para yansızdır; yani para arzındaki değişiklikler reel değişkenleri etkilemez. Faiz ise yatırım ve tasarruf eşitliğinin sağlandığı denge noktasında meydana gelir. Bu görüşe göre yatırım, beklentilere değil faiz oranlarına bağlıdır.
Neoklasik İktisadın öne çıkan yaklaşımı ise, değerin kaynağını emekte değil, marjinal faydada gören Fayda-Değer teorisidir.
Keynesyen iktisat, Klasik okulun varsayımlarına önemli eleştiriler getirmiştir. Keynes’e göre faiz, tasarrufun değil, likiditeden vazgeçmenin bedelidir. Toplam arz eğrisinin Keynesyen bölgesinde (yatay kısmında) ekonomi eksik istihdamdadır. Bu bölgede devlet müdahalesi etkindir, ücret ve fiyatlar rijittir (yapışkandır) ve enflasyon problemi yoktur. Bu nedenle toplam talebi genişletici bir politikanın fiyatları artıracağı bilgisi yanlıştır; sadece üretimi artırır.
Post Keynesyen okul ise Keynes’in görüşlerini daha da ileri taşır. Bu okulun temel görüşleri arasında devlet müdahalesinin etkin olması, para arzının içsel olarak (bankacılık sistemi tarafından) belirlenmesi ve yatırımların kaynağının kârlar olması yer alır. Post Keynesyenlere göre enflasyonun temel nedeni, para arzı artışlarından çok, farklı grupların gelir dağılımından daha fazla pay alma mücadelesidir (maliyet enflasyonu).
Yeni Keynesyenler ise rasyonel beklentiler varsayımını, ücretlerin ve fiyatların yapışkan olmasını ve makro meselelerin mikro temellerle incelenmesini benimser. Piyasanın her zaman kendiliğinden dengeye geleceği şeklindeki “doğal düzen fikri” ise bu okulun değil, Klasik okulun bir varsayımıdır.
Monetaristler, para arzının önemini vurgular. Bu akımın ünlü sözü, “Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.” şeklindedir. Monetaristlere göre para, lüks bir maldır. Uzun dönemde bütçe açıklarının borçlanarak finanse edilmesinin, para basımıyla finansmanına göre daha enflasyonist olduğunu ileri süren kavram ise “hoş olmayan monetarist aritmetik” olarak bilinir.
Arz Yanlı İktisat, vergilerin ekonomik aktivite üzerindeki etkisine odaklanır. Laffer eğrisi, optimum bir noktadan sonra vergi oranları ile vergi hasılatı arasında negatif bir ilişki olduğunu açıklar. Bu eğrinin geçerli olduğu durumda, vergilerin düşürülmesi sonucunda ekonomik aktivitenin canlanmasıyla vergi hasılatı artar.
Yeni Klasik iktisat, rasyonel beklentiler ve piyasaların temizlenmesi varsayımlarına dayanır.
Kamu Tercihi Teorisi, iktisat biliminin yöntemlerini siyaset bilimine uygular ve kamu ekonomisinin başarısızlığı ilkesine dayanır. Bu teorisyenlerin temel varsayımları arasında katalaksi (piyasa düzeni), homoeconomicus (rasyonel birey), metodolojik bireycilik ve devletin başarısızlığı bulunur. Maliye politikasının her zaman etkin olduğu varsayımı ise bu teorinin temel varsayımları arasında yer almaz.