Karl Marks’ın ‘her servetin kökeni’ olarak ifade ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Final
2025-2026
20 soru
İktisadi Sistemler 2025-2026 Final
Kaynak: https://lolonolo.com/2026/06/25/iktisadi-sistemler-2025-2026-final-sorulari/
📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)
İktisadi Sistemler 2025-2026 Final Soruları
İktisadi Sistemler 2025-2026 Final Soruları
Kapitalizm ve Liberalizm | Sosyalist (Merkezi Planlı) Sistemler | Osmanlı Ekonomisi ve Dönüşümler
Kapitalizm, Liberalizm ve Piyasa Ekonomisi
Kapitalizmin erken döneminde işçi sömürüsü, eşitsizlik ve sefalet görülse de sistem Üretim yetersizliğinden değil, aksine aşırı üretim ve eksik tüketim buhranlarından muzdariptir. Kapitalist sistemde neyin, nasıl ve kim için üretileceğini belirleyen mekanizma, arz-talep dengesini kuran Fiyattır. Fiyatlar, tüketicinin ne istediğini üreticiye haber veren sinyal görevi görür. 24 Ocak 1980 Kararları’nın temeli olan Neo-Liberalizm (Friedrich Hayek ve Milton Friedman öncülüğünde), devletin müdahalesini en aza indiren, özelleştirmeyi ve serbest piyasayı savunan bir yaklaşımdır. Homo Economicus; rasyonel, bencil ve kendi çıkarını düşünen teorik bir insandır; dolayısıyla başkalarını düşünmek anlamına gelen “düşüncelilik” bu modelle bağdaşmaz. 1930’larda devletin ekonomiye aktif müdahalesini teorize eden isim John Maynard Keynes’tir. Kapitalizm, ulusal sınırları aşıp sömürgeciliğe (emperyalizme) dönüştüğünde, ana hedef ulusal sınırların dışında elde edilebilecek daha yüksek kâr/kazanç olanaklarıdır.
Sosyalist (Merkezi Planlı) Sistemler
Sosyalist sistemin en temel teorik çıktısı, işsizliğin devlet eliyle sıfırlandığı tam istihdam düzeyidir. Merkezi planlı ekonomilerde, Moskova örneğinde olduğu gibi bürokratlarca belirlenen yapay fiyatlar yüzünden fiyat mekanizması işlemediği için ciddi israf ve kıtlıklar (refah kaybı) yaşanır. Sovyetler Birliği’nin yıkılışı sonrası eski komünist blokta kalan, rekabet edemeyen ve devlet sübvansiyonlarıyla yaşayan zombi fabrikalara Necroeconomy (Ölü Ekonomi) adı verilmiştir. Marksist aşamalarda, kapitalizm ile komünizm arasındaki geçiş köprüsü Sosyalizmdir. Lenin döneminde muhalifleri bastırmak için kurulan gizli polis teşkilatına Çeka denir.
Osmanlı Ekonomisi ve Tarihsel Dönüşümler
Feodalizmin (derebeylik) yıkılışında barutun (ateşli silahların) etkisi vardır ancak Cermen İstilaları feodalizmi yıkan değil, tam tersi doğuran (şatoya sığınma) bir olaydır. Osmanlı’da zenginliğin ticaretten değil, devlet kademesindeki siyasi güçten elde edilmesi, Avrupa’daki gibi bir sanayi devrimini finanse edecek sermaye birikiminin sağlanamamasına neden olmuştur. 1940’lı yıllarda, savaş koşulları nedeniyle Osmanlı’dan devralınan sanayileşme atılımı mecburen durdurulmuştur. Osmanlı’da kamu maliyesini güçlendirmek için vergilerin en üst düzeye çıkarılmasına dayanan iktisadi anlayışa Fiskalizm denir. Devletin kamu idaresinde, ceza hukuku ve vergi düzenlemelerinde padişah fermanlarına dayanan Törel (örfi) hukuk uygulanırdı. Ozanların, “bozuk zaman” vurgusu yaparak aslında yaşanılan dönemin kötülüğüne (yozlaşmaya) vurgu yaptıkları görülür.
İktisadi Sistemler 2025-2026 Final Soruları
Aşağıdakilerden hangisi sosyalist sistemde emek dışındaki tüm üretim faktörlerinin kamuya ait olmasının sonuçlarından biridir?
ADoğru cevap
Aşağıdakilerden hangisi feodalizmin zayıflayarak yıkılmasında rol oynamamıştır?
ADoğru cevap
1929 büyük buhranı sonrası ABD’de Roosevelt’in önderliğinde uygulanan devletçilik politikası aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Avrupa’da görülen ‘varlık yoluyla siyasal güç kazanma’ yerine, siyasal güç yoluyla varlık edinme yaklaşımının Osmanlı’da egemen olması, hangi ekonomik soruna temel teşkil etmiştir?
CDoğru cevap
Hayek’in kurucusu olduğu Neo-Avusturya Okulu, Milton Friedman’ın liderliğini yaptığı Chicago İktisat Okulu ve James M. Buchanan’ın liderliğini yaptığı Virginia Politik İktisat Okulu sayesinde hangi liberalizm türü doğmuştur?
DDoğru cevap
Aşağıdakilerden hangisi Homoeconomicus kavramı ile bağdaşmaz?
BDoğru cevap
Ekonominin devlet tarafından, kapitalist bir anlayış içinde güdülmesi, ilk kez aşağıdakilerden hangisi sayesinde teori hâline getirilmiştir?
BDoğru cevap
Piyasa ekonomisinde “üreticinin neyi üreteceğine, tüketicinin neyi tüketeceğine yardımcı olan” mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Kapitalist çevrelerin deniz aşırı ülkelere doğru yayılmaya büyük ölçüde önem vermelerinin en büyük nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Kapitalizmin özellikle ilk yıllarında, işverenlerin yalnızca kâr hırsıyla hareket etmeleri sonucunda, aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıktığı söylenemez?
DDoğru cevap
‘Çeka’ adlı gizli bir polis teşkilatıyla tüm muhaliflerin etkisiz hale getirilerek, yaklaşık 1,5 milyon kişinin öldürülmesi, hangi Rus lider döneminde gerçekleşmiştir?
EDoğru cevap
Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmeyle birlikte ortaya çıkan ve ulus devletlerin üzerinde otoriteye sahip kurumlardan biri değildir?
ADoğru cevap
Anglosakson bireyci kapitalizm karşısında yer alan ve sosyal piyasa ekonomisini benimseyen Alman ekolü kapitalizm türü aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Aşağıdakilerden hangisi müdahaleci kapitalizm için söylenemez?
ADoğru cevap
Osmanlı iktisadi dünya görüşünün temel unsurları arasında sayılan fiskalizm aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
BDoğru cevap
Marksist analizde, ‘yoksulluk ve yoksunluğun, sömürü ve sınıfların sona erdiği’ komünizm aşamasına geçişte, aşağıdakilerden hangisi bir basamak olarak görülmektedir?
EDoğru cevap
Merkezi planlamanın hakim olduğu bir ekonomik sistemde, büyük kaynak israfına ve refah kaybına yol açan ana unsur aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Düşük kalite, görece yüksek fiyat ve uluslararası standartlara uymayan ürünleriyle, Sovyet kalıntısı olarak anılan ekonomiler aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
EDoğru cevap
Siyasi liberalizmin ilk ve en önemli siyasal belgesi olarak tarihe geçen bildiri aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap