Final 2024-2025 20 soru

İktisat Metodolojisi 2024-2025 Final

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/01/06/iktisat-metodolojisi-2024-2025-final-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

İktisat Metodolojisi 2024-2025 Final Soruları

1. Bilim Felsefesi ve Sınır Problemi

Bilimsel bir disiplinin en temel sorusu, neyin bilim olduğunu neyin bilim olmadığını (metafizik veya sahte bilim) belirlemektir. Bu ayrım çabası, metodolojide sınır problemi (demarcation problem) olarak adlandırılır. Bilimsel ilerlemenin niteliği konusunda ise Thomas Kuhn, ilerlemenin birikimsel olmadığını, aksine paradigmalar arası eşölçülemez sıçramalarla gerçekleştiğini savunur. Kuhn’a göre sosyal bilimler henüz “paradigma öncesi” aşamadadır. Bu bağlamda, Kuhncu anlamdaki radikal bilimsel devrim ile Keynesgil devrim gibi iktisat içi politika değişimlerini aynı kefeye koymak metodolojik bir yanılgıdır.

2. Yanlışlanabilirlik ve Durumsal Çözümleme

Karl Popper, tümevarım ve doğrulama yöntemlerine getirdiği radikal eleştirilerle tanınır. Ona göre bilimsel bir teorinin geçerliliği onun doğrulanabilmesinde değil, yanlışlanabilirliğinde yatar. Popper, sosyal bilimlerin görevinin tarihsel kehanetlerde bulunmak değil, durumsal çözümleme (situational analysis) yoluyla bireylerin eylemlerinin kasıtsız ve amaçlanmayan sonuçlarını incelemek olduğunu ileri sürer.

3. İktisadi Okullar ve Öznelcilik

İktisadi sistemin statik bir denge değil, dinamik bir süreç olduğunu savunan Süreç Çözümleme Araştırma Programı, özellikle Avusturya Okulu ile özdeşleşmiştir. Bu ekolün temsilcilerinden Ludwig Von Mises, öznelcilik (subjectivism) ve insan eylemi (praxeology) kavramlarıyla, sosyal bilimlerin doğa bilimlerinin yöntemleriyle incelenemeyeceğini savunarak Cambridge Ekolü’nden John Neville Keynes gibi isimlerle metodolojik tartışmalara girmiştir. Joseph Schumpeter ise kapitalizmin dinamizmini girişimcinin rolüne dayanan yaratıcı yıkım kavramıyla açıklamıştır.

4. Modern Metodolojik Yaklaşımlar: Friedman ve Samuelson

Milton Friedman, metodoloji tartışmalarını ciddiye almadığını belirtse de “Pozitif İktisadın Metodolojisi” eseriyle araçsalcılık (instrumentalism) akımını etkilemiş; varsayımların gerçekliğinden ziyade modelin tahmin gücüne odaklanılması gerektiğini savunmuştur. Öte yandan Paul Samuelson, işlemselcilik (operationalism) anlayışıyla iktisadi kavramların matematiksel ve operasyonel olarak tanımlanması gerektiğini savunarak modern iktisadın teknik temellerini atmıştır.

5. Lakatos Sentezi ve Metodolojik Çoğulculuk

Imre Lakatos, Popper’ın yanlışlamacılığı ile Kuhn’un paradigma görüşlerini sentezleyerek Bilimsel Araştırma Programları metodolojisini geliştirmiştir. Bu programlar, değiştirilemez bir “sert çekirdek” ve onu koruyan “koruyucu kuşak”tan oluşur. Buna karşın Paul Feyerabend, bilimde tek bir yöntemin dayatılmasına karşı çıkarak “ne olsa uyar” (anything goes) ilkesini ve yöntemsel anarşizmi savunmuştur.

6. Yapısalcılık, Yapıbozumculuk ve Dil

Sosyal bilimlerde dilbilimle kurulan ilişki, teorilerin önermeler kümesi olarak değil, birer yapı olarak görülmesini sağlayan yapısalcılığı doğurmuştur. Yapıbozumculuk (deconstruction) ise dildeki “gelişmiş/az gelişmiş” gibi ikili karşıtlıkların birer egemenlik ilişkisi barındırdığını ortaya koyar. Bu yaklaşımlar, bilimsel teorileri mutlak doğru/yanlış olarak etiketlemek yerine, onların içsel yapılarını ve söylem çözümlemelerini ön plana çıkarır.

İktisat Metodolojisi 2024-2025 Final Soruları

Soru 1

İktisat Metodolojisine göre aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Kuhn’un “bilimsel devrim” kavramı, eşölçülemez paradigmalar arası radikal bir kopuşu ifade ederken; Keynesgil devrim, iktisat politikası ve teorisi içinde bir değişimi ifade eder ancak Kuhncu anlamda tam bir paradigma değişimini (tüm dünya görüşünün değişmesi) tam olarak karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır. Bu iki kavramın “aynı şeye işaret ettiğini” söylemek metodolojik olarak yanlıştır.

Soru 2

İktisadi “sistem”i bir süreç ve “verileri de dengesiz sonuçlar olarak gören yaklaşım hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Özellikle Avusturya İktisat Okulu ile ilişkilendirilen bu yaklaşım, piyasayı statik bir denge durumu olarak değil, dinamik bir süreç olarak ele alır.

Soru 3

Bilim ile sahte bilim ayrımının nasıl yapılacağı, metodolojinin aşağıdaki hangi alanının konusudur?

CDoğru cevap

Açıklama

Bilim felsefesinde, neyin bilim olduğu neyin bilim olmadığı (metafizik veya sahte bilim) ayrımının yapılmasına “Sınır Problemi” (Demarcation Problem) denir.

Soru 4

Tarihselcilerin iddia ettiği gibi, sosyal bilimlerin görevini “insanlık tarihinin gelecekteki istikametinin kehaneti” yerine “amaçlı insan eylemlerinin amaçlanmayan sonuçlarını tespit etmek” olarak gören kuram aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Karl Popper, Tarihselciliğin Sefaleti adlı eserinde tarihsel kehanetleri reddeder ve sosyal bilimlerin görevinin “Durumsal Çözümleme” (Situational Analysis) ile bireylerin eylemlerinin kasıtsız sonuçlarını incelemek olduğunu savunur.

Soru 5

Sosyal bilimler metodolojisi içinde dilbilim ile ilişkisellik yaşamamış ve doğrudan yahut dolayı şekilde etkilenmemis görüş aşağıdakilerden hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Söylem çözümlemesi, Yapıbozumculuk ve Yapısalcılık doğrudan dil ve metin analizi üzerine kuruludur. Kuhncu paradigma da dilsel çerçeveleri içerir. Ancak Öznelcilik (Subjektivizm), bireyin tercihlerine ve değerlerine dayalı bir iktisadi yaklaşımdır ve kökeni dilbilim değildir.

Soru 6

Aşağıdaki iktisatçılardan hangisi “Cambridge Ekolü”ndendir?

CDoğru cevap

Açıklama

John Neville Keynes (ünlü iktisatçı J.M. Keynes’in babası), metodoloji üzerine yazdığı eserle tanınan ve Cambridge Ekolü’nün önemli temsilcilerinden biridir.

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi tam tümevarımın tanımıdır?

DDoğru cevap

Soru 8

Kapitalizmin kendini yeniden üretmesinde girişimcinin rolüne ve evrimci bakış açısına vurgu yapan ünlü iktisatçı ve görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Joseph Schumpeter, “Yaratıcı Yıkım” kavramı ile kapitalizmin dinamik yapısını ve bu süreçte girişimcinin (inovasyon yapan kişinin) merkezi rolünü vurgulamıştır.

Soru 9

Bilimsel metodolojinin temel sorununun, “bilimsel varsayım, hipotez yahut önermelerin doğrulamasının nasıl yapılabileceği noktasında toplandığını” söyleyerek bu konuda radikal eleştiriler getiren ünlü düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Karl Popper, bilimsel teorilerin asla tam olarak “doğrulanamayacağını”, sadece “yanlışlanabileceğini” savunarak tümevarım ve doğrulama yöntemine radikal eleştiriler getirmiştir.

Soru 10

Görüş ve kuramlarında iktisat metodolojisini ciddiye almadığını açıkça belirtmesine rağmen, verdiği eserlerle bu alanda çok büyük bir etkiye sahip olmuş olan iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Milton Friedman, “Pozitif İktisadın Metodolojisi” makalesiyle, varsayımların gerçekliğinin önemsiz olduğunu, önemli olanın tahmin gücü olduğunu savunarak metodoloji tartışmalarında büyük etki yaratmıştır.

Soru 11

Sosyal bilimler ile doğal bilimler arasında insan davranışından kaynaklı bir ayrım olduğunu iddia eden bir kişi aşağıdaki isim ve akımlardan hangisi tarafından iddiasına destek bulabilir?

BDoğru cevap

Açıklama

Avusturya okulu temsilcisi Mises, insan eyleminin (praxeology) kendine özgü yapısı nedeniyle doğa bilimleri yöntemleriyle incelenemeyeceğini savunur.

Soru 12

Bilimde sabit ve tek bir metoddan söz edilemeyeceğini, dolayısıyla bilimsel metodolojide “her şeyin serbest” olması gerektiğini savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Paul Feyerabend, “Yönteme Hayır” (Against Method) adlı eserinde bilimsel ilerleme için tek bir yöntemin dayatılmaması gerektiğini, “ne olsa uyar” (anything goes) ilkesini savunmuştur.

Soru 13

Ortaçağ Avrupasının toplumsal yapısını ifade eden yargı aşağıdakilerden hangisidir?

BDoğru cevap

Açıklama

Ortaçağ Avrupası (Skolastik Dönem), toplumsal ve bilimsel yapının kilise dogmaları ve dini doktrinler üzerine kurulu olduğu bir dönemdir.

Soru 14

İktisat alanında, gelişmiş ve az gelişmiş ekonomiler ya da sanayileşmiş ve sanayileşmemiş ülkeler örneklerinde olduğu gibi, terimler arasında egemenlik ilişkilerinin var olduğunu söyleyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

BDoğru cevap

Açıklama

Yapıbozumculuk (Deconstruction), metinlerdeki ve dildeki ikili karşıtlıkların (gelişmiş/gelişmemiş gibi) aslında bir hiyerarşi ve egemenlik ilişkisi içerdiğini ortaya koymaya çalışır.

Soru 15

Yapısalcı yaklaşım için aşağıdakilerden hangisini söylemek doğru olmayacaktır?

EDoğru cevap

Açıklama

Yapısalcı ve post-yapısalcı yaklaşımlar, teorileri mutlak “doğru” veya “yanlış” olarak etiketlemekten ziyade, onların içsel yapılarını, tutarlılıklarını ve dilsel bağlamlarını incelerler.

Soru 16

İktisatta işlemselci anlayışla özdeşleşen kuramcı ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Paul Samuelson, “Foundations of Economic Analysis” eserinde iktisadi kavramların matematiksel ve işlemsel olarak tanımlanması gerektiğini (operasyonelizm) savunmuştur.

Soru 17

Bilimsel devrimlerin, bilimin tarihinde süreklilikten çok karşılaştırılamaz sıçramalara işaret ettiğini ileri süren kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Kuhn, bilimsel ilerlemenin birikimsel (sürekli) olmadığını, paradigmalar arası ani sıçramalarla (devrimlerle) gerçekleştiğini ve bu paradigmaların birbirleriyle karşılaştırılamaz (eşölçülemez) olduğunu savunur.

Soru 18

İktisat bilimi ve metodolojisi açısından, aşağıdaki açıklamalardan hangisi tam olarak doğru kabul edilemez?

DDoğru cevap

Soru 19

İktisat metodolojisinde temel öneme sahip olan Lakatos sentezine yönelik aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

BDoğru cevap

Açıklama

Lakatos, Popper’ın Yanlışlamacılığı ile Kuhn’un Paradigma (Eşölçülemezlik) görüşlerini sentezleyerek “Bilimsel Araştırma Programları” metodolojisini geliştirmiştir.

Soru 20

“Kuramsal sonuçlara gidilebilmesi için başlangıçta öyle oldukları kabul edilen öncüller” şeklinde ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Bir teoriyi kurarken, analize başlayabilmek için doğru olduğu kabul edilen öncüllere “Varsayım” (Assumption) denir.