Final 2025-2026 20 soru

İktisat Tarihi 2025-2026 Final

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/01/30/iktisat-tarihi-2025-2026-final-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

İktisat Tarihi 2025-2026 Final Soruları

Kadim Ekonomik Yapılar ve Tarım Devrimi

İnsanlık tarihinin en büyük iktisadi kırılma noktası, avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçişi temsil eden Neolitik Devrimdir. M.Ö. 10.000’lerden itibaren başlayan bu süreç, özellikle M.Ö. 7000-5500 döneminde tarımsal üretimin sistematik hale gelmesiyle “Şehir Devrimi”ne giden yolu açmıştır. Antik dünyada ise farklı toplumsal örgütlenme modelleri görülür. Hindistan’da sosyal hareketliliği tamamen durduran Hint Kast Sisteminde hiyerarşinin tepesinde Brahmanlar (rahipler) yer alırken, savaşçılar ve yöneticiler (Kşatriyalar) ikinci sırada gelirdi. Akdeniz havzasında ise Atinalılar, tarıma elverişsiz toprakları nedeniyle zeytin ve üzüm gibi ürünlerde ihtisaslaşmış, deniz ticareti ve zengin madenleri sayesinde ekonomik ve askeri güçlerini finanse etmişlerdir.

Orta Çağ Ekonomisi: Loncalar, Veba ve Krizler

Erken Orta Çağ Avrupa’sı, Roma’nın çöküşüyle birlikte ticaret hacminin daraldığı ve ekonominin yerelleştiği bir dönemdir. Geç Orta Çağ’da ise Veba salgını nüfusun büyük kısmını yok etmiş, bu durum trajik de olsa hayatta kalanlar için tarımsal verimliliğin ve reel ücretlerin artmasına neden olmuştur. Bu dönemin üretim yapısını kontrol eden Esnaf Loncaları; tekelci yapıları ve teknik gelişmeyi engellemeleri nedeniyle eleştirilse de, üyeleri arasında sağladığı sosyal dayanışma (yardımlaşma sandıkları vb.) ile toplumsal dengede kritik bir rol oynamıştır. Yaygın köylü isyanları ve mezhep savaşları bu dönemin ekonomik performansını derinden etkilemiştir.

Merkantilizm ve Coğrafi Keşifler Sonrası Dönüşüm

16. yüzyıl, coğrafi keşiflerle Avrupa’nın kaynak arzını genişlettiği bir dönemdir. Bu süreçte yükselen Merkantilizm, devletin ekonomik gücünü artırmayı hedefler. İspanya ve Portekiz maden biriktirmeye odaklanırken; Fransa, Colbertizm ile sanayiyi devlet eliyle düzenlemeye çalışmıştır. Ancak Colbert’in katı kuralları, sanılanın aksine teknik gelişmeyi hızlandırmamış, aksine bürokrasiyi artırarak inovasyonu kısıtlamıştır. 17. yüzyıla gelindiğinde ise Hollanda, modern tarım metotlarını ve gemi yapımındaki üstünlüğünü kullanarak dünya ekonomisinde öncü konuma yükselmiştir. Aksine 17. yüzyıl, Avrupa genelinde nüfus artışının yavaşladığı bir durgunluk çağıdır.

Sanayi Devrimi: İngiltere, Almanya ve ABD Karşılaştırması

Sanayileşme süreci her ülkede farklı dinamiklerle işlemiştir:

20. Yüzyıl: Büyük Bunalım ve Yeni İktisadi Modeller

1929 Büyük Bunalımı, Atlantik ötesi ekonomilerin aşırı değerlenmesi, altın standardının kilitlenmesi ve aşırı üretim karşısında talebin yetersiz kalması (Underconsumption) nedeniyle patlak vermiştir. Asya ekonomilerinin bu krizdeki rolü o dönem için asimetrik bir etkiye sahip değildir. Kriz sonrası Klasik iktisat yerini Keynesyen modele bırakmış, sosyal refah devletleri yükselişe geçmiştir. Ancak Sosyalizm, bu yüzyılın bir uygulaması olsa da, teorik olarak 19. yüzyılda doğmuş bir ideolojidir. 20. yüzyılın son çeyreği ise sanayi üretiminden ziyade know-how ve bilgi satışına dayalı büyüme modellerinin baskın hale geldiği bir dönemi temsil eder.

İktisat Tarihi 2025-2026 Final Soruları

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Büyük Bunalımın sebeplerinden biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

1929 Büyük Bunalımı’nın temel nedenleri arasında ABD borsasının çöküşü (aşırı değerlenme), I. Dünya Savaşı’nın yarattığı borç ve tazminat sorunları, altın standardının yarattığı likidite sıkışıklığı ve korumacı politikalar (dış ticaretin daralması) yer alır. O dönemde Asya ülkelerinin (Japonya hariç) küresel ekonomideki ağırlığı ve “asimetrik büyümesi” krizi tetikleyen ana unsurlardan biri değildir. Kriz Atlantik merkezli (ABD-Avrupa) başlamıştır.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Hint kast sisteminin bir özelliği değildir?

ADoğru cevap

Açıklama

Hint Kast Sistemi’nde hiyerarşinin en tepesinde Brahmanlar (Din adamları/Rahipler) yer alır. Savaşçılar ve yöneticiler olan Kşatriyalar ise ikinci sırada gelir. Dolayısıyla “En üst tabakada savaşçılar yer alır” ifadesi yanlıştır.

Soru 3

Tarım devrimi sonucu M.Ö. 7000-5500 döneminde ortaya çıkan önemli gelişme ne olarak adlandırılmıştır?

DDoğru cevap

Açıklama

İnsanlık tarihinde avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata ve tarımsal üretime geçişin yaşandığı, hayvanların evcilleştirildiği döneme Neolitik Devrim (Cilalı Taş Devri) adı verilir. Bu süreç M.Ö. 10.000’lerde başlasa da, soruda belirtilen tarih aralığı ve “tarım devrimi” vurgusu Neolitik dönemi işaret eder.

Soru 4

“İlkçağda Adriyatik’e kıyı topraklar tarıma elverişli olmadığından, ekilebilir kıt topraklarda sadece ihtisaslaştıkları ürünleri yetiştirip, işleyip, deniz yolu ile ticareti yapılmaktaydı. Böylece, pazar için üretim yapmak, klasik dünyanın ekonomik temelini teşkil etmiştir. Bu dönemde ilk paralar, tüccar ve bankerler tarafından basılmış altın ve gümüş para karışımından oluşuyordu. ….. zengin madenleri sayesinde savaşlarını finanse edebiliyorlardı.
Yukarıda verilen paragraftaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

ADoğru cevap

Soru 5

I. Hızlı gelişen modern tarım teknikleri sayesinde sanayileşmiş ülkeler işgücü fazlasını diğer sektörlerde kullanabilmişlerdir.
II. Göçler ile ortaya çıkan ucuz insan gücü sanayileşmemiş ülkelerde ücretlerin düşmesine sebep olmuş, Avrupa’da pahalı makinelerin yerini ucuz emek almıştır.
III. İngiltere’de sanayileşme pamuk, demir ve kömür sanayilerinde gerçekleşmiş, ardından diğer sanayilere yayılmıştır.
IV. Kıta Avrupa’sında özel şirketler yüksek kâr oranı yüzünden demiryolları yapımına önem vermiş ve ulaştırma sektöründe devletin yerini almışlardır.
İngiliz sanayileşmesi hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

DDoğru cevap

Açıklama

İngiliz Sanayi Devrimi’nde; tarımsal verimlilik artışı (I) işgücünü sanayiye kaydırmıştır. Sanayileşme tekstil (pamuk), demir ve kömür üçlüsü üzerine kurulmuştur (III). Ancak II. öncül yanlıştır; Avrupa’da makinelerin yerini ucuz emek almamış, aksine makineleşme artmıştır. IV. öncül de yanlıştır; Kıta Avrupası’nda demiryolları genellikle devlet desteği ve öncülüğünde yapılmıştır (İngiltere’de özel sektör ağırlıklıdır).

Soru 6

I. Hollanda modern tarım metotlarını uygulayan ilk batılı devlet olmuştur.
II. Merkantilizm sayesinde İtalya ve İspanya büyük miktarda mamul mal talebi yaratabilmiştir.
III. Hollanda ve İngiltere ucuz ve kalitesiz mallar yüzünden dış rekabette İtalya’yı yakalayamamıştır.
IV. 17. yüzyılda Hollanda imalat sektöründe özellikle de gemi yapımı konusunda öncü konumdaydı.
Yukarıda “Modern Zamanlarda Dünya Ekonomisi konusunda İtalya, İspanya, İngiltere ve Hollanda’nın ekonomik durumları” hakkında verilen önermelerden hangisi/hangileri doğrudur?

CDoğru cevap

Açıklama

Hollanda, modern tarım tekniklerini (polderler, yem bitkileri) uygulayan öncü ülkedir (I). 17. yüzyıl Hollanda’nın “Altın Çağı”dır ve gemi yapımında dünya lideridir (IV). II. öncül yanlıştır; İspanya merkantilizmle altın/gümüş getirmiş ama sanayi üretimi (mamul mal) yaratamamıştır. III. öncül de yanlıştır; Hollanda ve İngiltere, İtalya’yı “New Draperies” (hafif ve ucuz kumaşlar) ile rekabette geride bırakmıştır.

Soru 7

Aşağıda 16. yüzyılda coğrafi keşifler sonrası Avrupa hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

İktisat tarihinde 17. yüzyıl genellikle bir ”Kriz ve Durgunluk” çağı olarak bilinir. 16. yüzyıldaki hızlı nüfus artışı 17. yüzyılda duraklamış, hatta Otuz Yıl Savaşları ve salgınlar nedeniyle bazı bölgelerde nüfus azalmıştır. Dolayısıyla “17. yüzyılda nüfus artışının hızlandığı” ve “büyük verimlilik artışı olduğu” ifadesi dönemin genel karakteristiğine terstir.

Soru 8

Aşağıda Merkantilizm hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

Colbertizm (Fransız Merkantilizmi), devleti sanayiyi kurmaya ve denetlemeye yönlendirmiştir. Ancak Colbert’in katı düzenlemeleri (kalite standartları, üretim kısıtlamaları), üretim maliyetlerini düşürmemiş, aksine bürokrasiyi artırmış ve serbest teknik gelişmeyi/inovasyonu kısıtlamıştır. Bu nedenle C şıkkındaki “maliyetler düştü, teknik gelişme hızlandı” yorumu Colbertizm eleştirilerinde “yanlış” kabul edilen kısımdır.

Soru 9

Aşağıdaki kavramlardan hangisi 20. yüzyılda ortaya çıkmamıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

Keynesyen iktisat (1936), Monetarizm (1970’ler), İki Kutuplu Dünya (Soğuk Savaş) ve Sosyal Refah Devleti (II. Dünya Savaşı sonrası) 20. yüzyılın ürünleridir. Ancak Sosyalizm, bir ideoloji ve akım olarak 19. yüzyılda (Karl Marx, Engels vb. çalışmalarıyla) ortaya çıkmış ve teorize edilmiştir. Uygulaması 20. yüzyılda olsa da ortaya çıkışı 19. yüzyıldır.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Geç Ortaçağ’da Avrupa’nın ekonomik performansını etkileyen olaylardan biri değildir?

EDoğru cevap

Soru 11

I. 15. Yüzyılda İtalya, Avrupa içerisinde en kaliteli ve en pahalı mamul malları üretmekteydi.
II. Elit tüccarlar tarafından yönetilen İtalyan şehir devletleri ticari kapitalizme uygun bir kurumsal ve hukuki altyapıya sahipti.
III. Coğrafi keşifler sonrası Akdeniz ticaretinin canlanması sayesinde İtalya’da Sanayi faaliyetleri de artış göstermiştir.
IV. İtalyan sanayisi, loncaların uyguladığı doğru üretim politikaları sayesinde zenginleşmiş ve Avrupa’nın sanayi merkezi haline gelmiştir.
Yukarıda Coğrafi Keşifler sonrası İtalya ekonomisi hakkında verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

ADoğru cevap

Açıklama

İtalya 15. yüzyılda ticaret ve lüks üretim merkeziydi (I ve II doğru). Ancak Coğrafi Keşifler sonrasında ticaretin ekseni Akdeniz’den Atlas Okyanusu’na kaymış, bu da İtalya’nın gerilemesine neden olmuştur. Dolayısıyla “Akdeniz ticaretinin canlanması” (III) ifadesi yanlıştır; ticaret zayıflamıştır. Ayrıca Loncaların katı kuralları İtalyan sanayisinin rekabet gücünü azaltmış ve çöküşü hızlandırmıştır (IV yanlış).

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Orta Çağ esnaf loncalarına yöneltilen eleştiriler arasında yer almaz?

CDoğru cevap

Açıklama

Orta Çağ Loncaları; tekelci yapıları, rekabeti ve inovasyonu engellemeleri, üretimi kısıtlamaları nedeniyle eleştirilir. Ancak loncaların en temel ve olumlu özelliği ”Sosyal Dayanışma” kurumları olmalarıdır (hasta/yaşlı üyeye yardım, cenaze işleri vb.). Dolayısıyla sosyal dayanışmaya engel oldukları eleştirisi yanlıştır; aksine bunu teşvik etmişlerdir.

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl Alman sanayisinin özelliklerinden değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

19. yüzyıl Alman sanayileşmesi, İngiliz liberalizminin (Laissez-faire/Bırakınız yapsınlar) aksine, Friedrich List’in ”Milli İktisat” görüşü çerçevesinde, devlet korumacılığı, gümrük birliği (Zollverein) ve Kartelleşme (büyük tekeller) ile gerçekleşmiştir. Serbest piyasa kuralları değil, organize kapitalizm hakimdir.

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyıl Batı yarımküre ekonomilerinin ortak özelliklerinden biri değildir?

DDoğru cevap

Soru 15

Aşağıda 19.yüzyıl Avrupası hakkındaki “alan – değişim” eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

19. yüzyıl (özellikle 1870’lere kadar olan dönem), Ekonomik Liberalizmin ve “Laissez-faire” anlayışının altın çağıdır. Serbest ticaret antlaşmaları (Cobden-Chevalier vb.) bu dönemde yaygınlaşmıştır. Ekonomik milliyetçilik ve korumacılık, yüzyılın sonlarına doğru tekrar yükselişe geçse de, 19. yüzyılın genel karakteristiği liberalizmin “önemini kaybetmesi” değil, aksine zirve yapmasıdır.

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Erken Orta Çağ Avrupa ekonomisinin özellikleri arasında yer alır?

EDoğru cevap

Açıklama

Roma İmparatorluğu’nun çöküşüyle başlayan Erken Orta Çağ’da (Karanlık Çağlar), şehirler küçülmüş, güvenlik sorunları nedeniyle uzun mesafeli ticaret yolları kapanmış ve ticaret hacmi büyük ölçüde daralmıştır. Ekonomi, kendi kendine yeten kapalı tarım ekonomisine (manor sistemi) dönmüştür.

Soru 17

Ülkenin doğal kaynaklarının zenginliği, emeğin kıtlığı ve yüksek maliyeti ile birleşince, hem göçmen sayısında hem de iş gücünden tasarruf sağlayıcı yeni tekniklerin kullanımında büyük artışlar görülmüştür.
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki ülkelerden hangisine aittir?

EDoğru cevap

Açıklama

Doğal kaynakların bolluğu (arazi, maden) ancak işgücünün azlığı (emek kıtlığı) ve yüksek ücretler; ABD sanayileşmesinin temel karakteristiğidir. Bu durum ABD’yi, emeği ikame edecek makineleşmeye (emek tasarrufu sağlayan teknolojiye) ve dışarıdan göç almaya yöneltmiştir.

Soru 18

Aşağıda 1929 Büyük Buhranı hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

1929 Krizi’nin temel nedeni arz eksikliği değil, tam tersine ”Aşırı Üretim” ve buna karşılık gelen ”Talep Yetersizliği”dir (Underconsumption). Üreticiler arzı kısmamış, aksine talep olmadığı halde üretmeye devam etmiş, bu da fiyatların ve karların çökmesine neden olmuştur. Yani sorun arz kıtlığı değil, talep eksikliğidir.

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Geç Orta Çağ Avrupa ekonomisinde görülen gelişmelerden biri değildir?

BDoğru cevap

Açıklama

Geç Orta Çağ’da Veba salgını nedeniyle nüfusun büyük kısmı ölmüştür (A). Nüfus azalınca, verimsiz topraklar terk edilmiş ve sadece en verimli topraklarda üretim yapılmıştır. Bu durum, kişi başına düşen toprak miktarını artırdığı ve en iyi topraklar kullanıldığı için, kalan nüfus için tarımsal verimliliğin (emek verimliliğinin) artmasına ve reel ücretlerin yükselmesine neden olmuştur. Verimlilik düşmemiş, artmıştır.

Soru 20

Aşağıda Sanayi Devrimi hakkında verilen önermelerden hangisi yanlıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

İngiltere’de sanayi devriminin finansmanında en önemli faktörlerden biri düşük faiz oranları ve sermayeye erişimin kolaylığıdır. Yüksek faiz oranları yatırımı caydırır. İngiltere’de biriken sermaye, düşük faizle sanayiye akmıştır. Ayrıca D şıkkı da Birinci Sanayi Devrimi (1750-1850) için erken bir tanımdır (çok uluslu şirketler 20. yy olgusudur), ancak B şıkkındaki “yüksek faizle sanayileşme finansmanı” ekonomik mantığa ve tarihi olgulara daha terstir.