İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -2

Konuşma eylemi; fiziksel (ses dalgaları), fizyolojik (konuşma organları), psikolojik (zihinsel süreçler) ve sosyolojik (toplumsal etkileşim) boyutlarda incelenir. Nevrotik ise bir kişilik özelliğini veya psikolojik durumu ifade eder ve konuşmanın temel bir boyutu olarak kabul edilmez, ancak konuşma biçimini etkileyebilir.

Fizyolojik yaklaşım, konuşmanın biyolojik temelini inceler. Bu yaklaşıma göre, ses üretiminde kullanılan akciğer, gırtlak, dil gibi organların asıl (birincil) görevleri solunum ve beslenmedir. Bu organların konuşma için kullanılması, evrimsel süreçte gelişmiş ikincil bir işlevdir.

Dilin kökenini açıklamaya çalışan başlıca kuramlar arasında jestlerden (Jest kuramı), duygusal ünlemlerden (Ünlem kuramı) veya birlikte yapılan işlerdeki ritmik seslerden (İş şarkısı kuramı) doğduğu gibi teoriler bulunur. “Yardımlaşma kuramı” ise dilin kökenine dair spesifik bir kuram olmaktan çok, genel bir sosyolojik ilkedir.

Konuşma gelişiminin bu ilk evresinde bebek, ihtiyaçlarını (açlık, rahatsızlık vb.) belirtmek için bilinçsiz ve rastgele sesler ile jestler kullanır. Sesler ve tepkiler henüz farklılaşmamıştır ve doğrudan uyaranlara verilen içgüdüsel yanıtlardır. Bu nedenle bu döneme doyumsuzluk (ihtiyaçların giderilmesine yönelik) evresi denir.

Aristoteles’in retorik (ikna sanatı) üzerine yaptığı sınıflandırmaya göre “Patos”, konuşmacının dinleyicilerin duygularına hitap etme becerisidir. Konuşmacı, dinleyicilerde istediği duygusal tepkileri (coşku, üzüntü, öfke vb.) uyandırarak onları ikna etmeye çalışır.

Bilgi hiyerarşisi (DIKW piramidi) Veri, Malumat, Bilgi, Anlayış ve Bilgelik şeklinde sıralanır. Veri ve malumat somut olgulara dayanırken, “Anlayış” düzeyinde bu bilgilerin arkasındaki “neden”ler kavranır, ilişkiler kurulur ve sentez yapılır. Bu, somuttan soyuta geçişin ve soyutlamanın başladığı aşamadır.

Bir konuşmanın açılışındaki “çengel”, dinleyicinin dikkatini hemen konuya çekmeyi amaçlayan bir tekniktir. Soru sormak, hikaye anlatmak veya şaşırtıcı bir veri paylaşmak gibi yöntemler dinleyicide merak uyandırır. Doğrudan konuya girmek ise bir çengel tekniği değildir, aksine bu adımı atlayarak ana bölüme geçmektir.

Konuşma kapanışı, dinleyicide kalıcı bir etki bırakmayı hedefler. Çemberi tamamlamak (açılışa gönderme yapmak), eyleme çağırmak gibi teknikler bu amaca hizmet eder. “Gözden geçirme” ise ana noktaların bir özetidir ve genellikle kapanışın kendisinden hemen önce yer alan yapısal bir unsurdur, kapanış fikrinin kendisi değildir.

Sahne korkusuyla başa çıkmak için rahatlama egzersizleri, iyi bir hazırlık yapmak (bilinmezi bilinir kılmak), olumlu düşünmek ve dinleyiciler arasında tanıdık yüzlere odaklanmak gibi kanıtlanmış yöntemler vardır. “En yüksek etki” ise bir başa çıkma yöntemi değil, konuşmanın bir hedefidir ve bu hedefe odaklanmak korkuyu azaltmak yerine artırabilir.

“Önserim” (bazen “yol haritası” da denir), konuşmanın giriş bölümünde yer alır. Konuşmacı, ana fikri belirttikten sonra bu bölümde dinleyicilere hangi ana başlıkları hangi sırayla ele alacağını kısaca anlatır. Bu, dinleyicinin konuşmayı daha kolay takip etmesini sağlar.