İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -3

Sözsüz iletişim, sadece sessiz davranışları (jest, mimik vb.) değil, aynı zamanda sesin niteliklerini (ses tonu, vurgu, konuşma hızı gibi) içeren paralinguistik unsurları da kapsar. Bu nedenle tanımı “sadece sessiz” davranışlarla sınırlamak yanlıştır.

Linguistik, dilin yapısını, kurallarını ve gramerini inceler. Sözel iletişim, kelimeler ve cümlelerden oluşan dilbilgisi kurallarına sahip linguistik bir yapıdadır. Sözsüz iletişimin ise böyle evrensel ve kesin kuralları, yani bir grameri yoktur; bu da onun “linguistik olmama” özelliğini gösterir.

Sözsüz iletişim kodlarının bir kısmı (özellikle temel duygu ifadeleri) evrensel ve doğuştan gelen biyolojik temellere dayanır. Diğer bir kısmı ise kültürden kültüre öğrenilir. Bu nedenle tüm sözsüz kodların “sonradan öğrenildiği” ifadesi doğru değildir; hem doğuştan gelen hem de öğrenilen özellikleri bir arada barındırır.

(Not: Soruda “sözel” dense de “sözsüz” kastedilmektedir.) Sözsüz ipuçları genellikle bilinçdışı ve istemsiz olarak ortaya çıkar. Bu nedenle insanlar, kelimelerini kontrol edebilseler de gerçek duygularını sözsüz kodlarla “sızdırırlar”. Bu kontrolsüz doğası, sözsüz iletişimi daha dürüst ve güvenilir kılar.

Kalabalık, kişisel bir algı ve histir; bu nedenle subjektiftir. Belirli bir alandaki insan sayısı olan “yoğunluk” ise objektif bir ölçümdür. Aynı objektif yoğunluk, farklı kişilerde veya farklı durumlarda farklı “kalabalık” hisleri yaratabilir. Dolayısıyla kalabalık algısı nesnel değil, özneldir.

Kalabalık algısı; çevresel (mekanın yapısı), kişisel (mahremiyet ihtiyacı), sosyal (etraftaki insanlarla olan ilişki) ve psikolojik (ruh hali) faktörlerden etkilenir. Psikolinguistik ise dil ve zihin ilişkisini inceleyen bir alandır ve mekansal kalabalık algısını doğrudan etkileyen bir faktör olarak kabul edilmez.

Beden dili işaretlerinin en bilinen bilimsel sınıflandırması Ekman ve Friesen tarafından yapılmıştır. Bu sınıflandırma, hareketlerin kökeni, kodlanması ve özellikle de “işlevi” (ne işe yaradığı) temel alınarak yapılır. Bu işlevsel sınıflandırma amblemler, betimleyiciler, düzenleyiciler gibi kategorileri içerir.

Ekman ve Friesen’in işlevsel beden dili sınıflandırması 5 kategoriden oluşur: Amblemler, Betimleyiciler, Duygu Göstergeleri, Düzenleyiciler ve Uyumlandırıcılar. “İkonikler” ise göstergebilimsel bir terim olup bu sınıflandırmada yer almaz.

William Sheldon’ın beden tipleri (somatotip) kuramına göre, yuvarlak ve yumuşak hatlara sahip “Endomorfik” beden tipindeki kişiler genellikle rahatına düşkün, sosyal, tembel ve yemeği seven kişilik özellikleriyle ilişkilendirilir.

Sesbilimde (paralinguistik), sesin gücü, şiddeti veya genliği, desibel (dB) ile ölçülür ve bu durum “sesin yüksekliği” (volümü) olarak adlandırılır. Bu özellik, konuşmacının duygusal durumu (öfke, heyecan vb.) hakkında önemli ipuçları verir.