İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -7

Çevrim içi iletişim; metin, ses ve görüntüyü birleştiren çoklu ortam yapısı, kullanıcılar arası etkileşim, hipermetin (hypertext) bağlantıları ve hem eş zamanlı hem eş zamansız olabilme gibi özelliklerle tanımlanır. “Sadelik” ise bu iletişim türünün bir özelliği değildir; aksine teknik altyapısı ve çok katmanlı yapısıyla oldukça karmaşık olabilir.

Çevrim içi (online) veya bilgisayar aracılı iletişim, en temel tanımıyla, mesajların “bilgisayar ağları” üzerinden gönderilip alındığı bir iletişim biçimidir. İnternet bu ağların en bilinen örneğidir, ancak temel altyapı unsuru bilgisayar ağlarıdır.

Yüz yüze iletişimin en belirgin özelliği, anlık geri bildirime olanak tanıyan, anında ve karşılıklı bir etkileşim olmasıdır. “Eş zamanlı iletişim” (video konferans, anlık mesajlaşma vb.), bu anındalık özelliğini taklit ederek, tarafların aynı anda iletişim kurmasını sağlar ve bu yönüyle yüz yüze etkileşime en çok benzeyen çevrim içi iletişim biçimidir.

Eş zamansız iletişim, mesajın gönderilmesi ve alınması arasında bir zaman gecikmesinin olduğu iletişim türüdür. E-posta, göndericinin mesajı yolladıktan sonra alıcının istediği zaman okuyup yanıtlayabildiği, bu tanıma uyan en tipik eş zamansız iletişim aracıdır. Diğer şıklardaki sohbet ve konferans araçları ise eş zamanlıdır.

Bu tanım, bir “web günlüğü”nün (blog) temel yapısını tarif etmektedir. Bloglarda yazılar veya gönderiler, en yeniden en eskiye doğru (ters kronolojik sıra ile) sıralanır ve genellikle her yazının altında okuyucuların yorum bırakabileceği bir bölüm bulunur.

Çevrim içi dersler, e-postanın yaygınlaşması, yeni mesleklerin doğması gibi şıklar, çevrim içi iletişimin toplumsal yaşam pratikleri üzerindeki doğrudan sonuçlarıdır. “İnternet sağlayıcıların artması” ise bu iletişim biçiminin bir sonucu değil, yaygınlaşmasını sağlayan altyapısal bir neden veya pazarın talebe verdiği bir yanıttır.

Bu sorunun cevabı çelişkili gibi görünse de temel mantık şudur: Çevrim içi iletişimin kendine özgü dinamikleri ve kuralları (“netiket”) vardır. Sadece yüz yüze iletişimdeki etik kurallara uymak yeterli değildir; örneğin büyük harfle yazmanın (bağırmak) veya dijital mahremiyetin yüz yüze iletişimde doğrudan bir karşılığı yoktur. Bu nedenle, çevrim içi ortamın kendi özel etik kurallarına da uymak gerekir.

E-posta kullanırken şifrenin gizliliği esastır. Ancak “e-posta adresini” kimseyle paylaşmamak, e-postanın temel işlevi olan iletişim kurmayı imkansız hale getirir. İnsanların size e-posta gönderebilmesi için adresinizi bilmeleri gerekir. Şifre ve adresin aynı kural içinde sunulması, bu ifadenin bir bütün olarak “uyulması gereken kural” olmasını engellemektedir.

Sosyal Bulunurluk Kuramı, bir iletişim aracının, kullanıcılarına ne ölçüde “gerçek bir insanla” birlikte olma hissi yaşattığını inceler. Yüz ifadeleri, ses tonu gibi ipuçlarının bol olduğu ortamlar (örn: video konferans) “sosyal bulunurluğu” yüksek, sadece metne dayalı ortamlar ise düşük olarak kabul edilir.

SIDE (Sosyal Kimliğin Bireyselliği Yitirme Etkileri Modeli) Kuramı, özellikle anonim çevrim içi ortamlarda bireylerin kişisel kimliklerinin geri plana çekildiğini ve ait oldukları grubun “sosyal kimliğinin” ön plana çıktığını savunur. Bireyler, kişisel özelliklerinden çok grup üyeliklerine göre davranır ve kendilerine yeni bir “grup kimliği” oluştururlar.