İletişim sözcüğü Latince communis (ortak) kökünden gelir ve en genel anlamıyla bilgi, duygu ve düşüncelerin semboller aracılığıyla paylaşılmasıdır. İletişim sürecinin temel öğeleri kaynak, mesaj, kanal, alıcı, geribildirim, gürültü ve bağlamdır. İletişim; kişi içi, kişiler arası, grup, örgüt ve kitle iletişimi biçiminde düzeylere ayrılabilir.
Doğrusal Modeller
Harold Lasswell, iletişimi “Kim, neyi, hangi kanalla, kime, hangi etkiyle söyler?” sorusuyla formüle etmiştir. Bu model, iletişim araştırmalarının alanlarını belirlemesi açısından önemlidir: kaynak çözümlemesi, içerik çözümlemesi, kanal çözümlemesi, izleyici çözümlemesi ve etki çözümlemesi. Claude Shannon ve Warren Weaver'ın matematiksel modeli ise bilginin teknik olarak kaynaktan alıcıya aktarımını açıklar ve iletişim çalışmalarına gürültü kavramını kazandırmıştır. Gürültü, mesajın aktarımı sırasında kaynak tarafından amaçlanmamış her türlü bozulmadır.
Döngüsel ve Etkileşimli Modeller
Wilbur Schramm, Osgood ile birlikte geliştirdiği döngüsel modelde iletişimin tek yönlü değil karşılıklı olduğunu vurgular; taraflar hem kodlayıcı hem kod açıcıdır. Schramm'a göre iletişimin gerçekleşmesi için kaynak ve alıcının ortak deneyim (yaşantı) alanına sahip olması gerekir. Theodore Newcomb'un ABX modeli, iki kişi ve bir nesne arasındaki yönelimlerin dengeye ulaşma eğilimini açıklar. Westley ve MacLean modeli, kitle iletişiminde mesajları seçen ve aktaran editoryal rolü, yani kapı bekçiliğini modele dahil etmiştir.
Jakobson'un Dil İşlevleri
- Göndergesel: Mesajın gerçekliğe, bağlama yönelmesi.
- Duygusal (anlatımsal): Göndericinin duygu ve tutumunu yansıtması.
- Çağrı (alıcıyı harekete geçirme): Alıcıyı etkilemeye yönelmesi.
- İletişim kurmaya yönelik: Kanalı açık tutma, örneğin selamlaşma.
- Dil ötesi (üst dil): Kodun kendisini açıklaması.
- Şiirsel: Dikkatin iletinin kendi biçimine yönelmesi.
Fiske'nin İki Okulu
John Fiske, iletişim çalışmalarını iki ana okula ayırır. Süreç okulu, iletişimi mesajların aktarımı olarak görür ve etkinlik, doğruluk, gürültü gibi konularla ilgilenir. Göstergebilim okulu ise iletişimi anlamın üretimi ve değiş tokuşu olarak ele alır; göstergeler, kodlar ve kültür bu yaklaşımın odağındadır.