Kültür, antropolog E. B. Tylor'ın klasik tanımına göre bilgi, inanç, sanat, ahlak, hukuk, gelenek ve insanın toplumun bir üyesi olarak edindiği diğer yetenek ve alışkanlıkları içeren karmaşık bir bütündür. Kurum (örgüt) kültürü ise bir örgütün üyelerince paylaşılan, onları diğer örgütlerin üyelerinden ayıran değerler, inançlar, varsayımlar, normlar ve davranış kalıpları sistemidir.
Kavramın Gelişimi
Kurum kültürü kavramı 1980'li yıllarda yaygınlaşmıştır. Japon işletmelerinin başarısının kültürel temellerinin araştırılması, William Ouchi'nin Japon yönetim anlayışından esinlenen Z kuramı, Peters ve Waterman'ın mükemmel şirketleri incelediği çalışma ve Deal ile Kennedy'nin kurum kültürleri üzerine kitabı bu ilginin artmasında etkili olmuştur.
Schein'in Kültür Düzeyleri
Edgar Schein kurum kültürünü üç düzeyde inceler:
- Yapay ürünler (artefaktlar): Gözlemlenebilen, en yüzeydeki düzeydir: binaların mimarisi, ofis düzeni, giyim tarzı, logo, dil, törenler, yayımlanmış belgeler. Kolay görülür ama anlamını çözmek zordur.
- Benimsenen değerler: Kurumun stratejileri, hedefleri ve felsefesi; neyin doğru ya da önemli olduğuna ilişkin açıkça ifade edilen ilkelerdir.
- Temel varsayımlar: Sorgulanmadan doğru kabul edilen, çoğu zaman bilinçaltında yer alan inanç ve algılardır. Kültürün en derin ve görünmez düzeyidir; değişmesi en zor olan da budur.
Kurum Kültürünün Öğeleri
- Değerler ve normlar: Neyin iyi ve önemli olduğuna ilişkin ortak inançlar ile bunlardan doğan yazılı ya da yazısız davranış kuralları.
- Semboller: Logo, statü sembolleri, ofis büyüklüğü gibi anlam taşıyan öğeler.
- Dil ve jargon: Kuruma özgü terimler ve kısaltmalar.
- Hikâyeler ve mitler: Kuruluş öyküsü, kurucunun zorlukları nasıl aştığı gibi kuşaktan kuşağa aktarılan anlatılar.
- Kahramanlar: Kültürün değerlerini kişiliğinde somutlaştıran, rol model kabul edilen kişiler.
- Törenler ve ritüeller: Ödül törenleri, kutlamalar, düzenli toplantılar.
Kurum Kültürünün İşlevleri
Kurum kültürü örgütün sınırlarını belirler, çalışanlara bir kimlik duygusu kazandırır, bireysel çıkarların ötesinde örgüte bağlılığı artırır, sosyal sistemin istikrarını sağlar ve çalışanların tutum ve davranışlarını biçimlendiren bir kontrol mekanizması işlevi görür.