Kurum kültürü kendiliğinden ortaya çıkmaz; belirli kaynaklardan beslenerek oluşur, çeşitli mekanizmalarla yeni üyelere aktarılır ve iletişim yoluyla sürdürülür.
Kültürün Oluşumu
Schein'e göre kurum kültürünün oluşumunda başlangıçta en belirleyici unsur kurucuların değer ve varsayımlarıdır. Kurucular hangi kişileri işe alacaklarını, hangi davranışları ödüllendireceklerini belirleyerek kültürün temelini atar. Bunun yanında sektörün özellikleri, ulusal kültür, kurumun karşılaştığı sorunlar ve bu sorunlara bulunan çözümler de kültürü şekillendirir. Başarıyla sonuçlanan çözümler zamanla sorgulanmayan temel varsayımlara dönüşür.
Kültürün Aktarılması
Kültür, işe alım ve seçim süreçlerinde kurumun değerlerine uygun adayların tercih edilmesiyle, üst yönetimin davranışlarıyla ve örgütsel sosyalleşme yoluyla aktarılır. Stephen Robbins'in aktardığı modelde sosyalleşme üç aşamalıdır:
- Varış öncesi aşama: Bireyin kuruma katılmadan önce sahip olduğu değer, tutum ve beklentiler.
- Karşılaşma aşaması: Yeni çalışanın kurumun gerçek yüzüyle tanıştığı; beklentileriyle gerçekler arasındaki farkı gördüğü aşama.
- Başkalaşım aşaması: Çalışanın kurumun değer ve normlarını içselleştirerek kalıcı bir uyum sağladığı aşama.
Oryantasyon programları, mentorluk, hikâyeler, törenler, ödül uygulamaları ve kuruma özgü dil, kültürün aktarılmasında kullanılan başlıca araçlardır.
Kurum Kültürü ve İletişim
Kurum içi iletişim kültürün hem taşıyıcısı hem de yansımasıdır. Formal iletişim, örgüt şemasındaki resmi kanallardan akar: yukarıdan aşağıya (talimatlar, politikalar), aşağıdan yukarıya (öneriler, raporlar), yatay (aynı düzeydeki birimler arası) ve çapraz iletişim. İnformel iletişim ise kişisel ilişkiler aracılığıyla, resmi kanalların dışında hızla yayılan bilgi akışıdır; söylenti ağı olarak da bilinir. Açık, katılımcı ve güvene dayalı bir iletişim ortamı güçlü bir kültürün göstergesidir. Kurum kültürü aynı zamanda kurumsal kimliğin özünü oluşturur ve dış paydaşların algıladığı kurumsal imajı etkiler.
Güçlü Kültürün Riskleri
Çok güçlü ve tek tip bir kültür, farklı düşüncelerin bastırılmasına yol açabilir. Irving Janis'in grup düşüncesi kavramı, uyum baskısı altındaki grup üyelerinin alternatifleri eleştirel biçimde değerlendirmemesini ve hatalı kararlar almasını açıklar.