Genel İşletme 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

İŞL107U Genel İşletme 2025-2026 Vize Soruları

İŞL107U Genel İşletme 2025-2026 Vize Soruları

İşletme, kar elde etmek ve/veya toplumsal fayda sağlamak amacıyla üretim faktörlerini bir araya getirerek mal veya hizmet üreten ekonomik birimdir. İşletmelerin temel amaçları varlığını sürdürmek, kar elde etmek ve büyümek iken; özel amaçları arasında rakiplerinden farklılaşacak bir imaj ve marka değeri oluşturmak, nitelikli kişileri çekebilmek ve çalışanlar için uygun ve verimli bir çalışma ortamı tesis etmek yer alır. İşletmeler faaliyet gösterirken girdileri süreçlerden geçirerek çıktılara dönüştüren birer dönüşüm sistemi olarak çalışırlar. Bu genel sistem yaklaşımında, alt sistemlerin birlikte çalışarak toplamından daha büyük bir değer oluşturması sinerji kavramıyla ifade edilirken, sistemin zamanla enerji kaybetmesi ve yok oluş eğilimi entropi olarak adlandırılır.

İşletme Çevresi ve Paydaşlar

İşletmeler kapalı sistemler değildir; içinde bulundukları genel çevre ve görev çevresi ile sürekli etkileşim halindedirler. Genel çevrenin bileşenleri arasında siyasal-yasal, ekonomik, teknolojik ve sosyokültürel unsurlar bulunurken, örgütsel yapı genel çevrenin değil işletmenin içyapısının bir bileşenidir. İşletmelerin faaliyetlerini doğrudan etkileyen paydaşlar iç ve dış paydaşlar olarak ayrılır. Örneğin hissedarlar dış paydaşlar arasında değerlendirilirken, ürünler bir paydaş değil işletmenin çıktısıdır. Benzer ürünler üreten, benzer girdilere ihtiyaç duyan ve ortak yasal düzenlemelere tabi olan işletmelerin oluşturduğu topluluğa sektör denir. Ayrıca bir kişinin çevresini ve olayları algılama tarzını ifade eden kavram paradigmada karşılık bulur.

İşletmelerin Büyüme, Birleşme ve Tarihsel Gelişimi

İşletmeler büyüme süreçlerinde aynı üretim alanındaki faaliyetlerini genişleterek yatay büyüme gerçekleştirebilirler. Büyümenin tersine, hiyerarşiyi azaltmak ve esneklik kazanmak amacıyla küçülme yoluna da gidebilirler. İşletmelerin hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını yitirerek tröstler gibi yapılarla birleştiği görülür; ancak konsorsiyumlar belirli projeleri gerçekleştirmek amacıyla geçici olarak bir araya gelen ve bağımsızlıklarını koruyan yapılardır. İki veya daha fazla işletmenin büyük sermaye gerektiren belirli bir projeyi gerçekleştirmek amacıyla geçici olarak bir araya gelmesi konsorsiyumdur. İşletmelerin tarihsel kökenlerinde ahilik ve fütüvvet anlayışı önemli yer tutar. Ahilik sisteminde ahinin bir sanatı olmalı, emeğiyle hak ettiğinden fazlasını kazanmamalı, ustalara ve bilginlere saygılı olmalıdır; ancak ahinin birkaç işte aynı anda çalışması ahilik ilkeleri arasında yer almaz. Fütüvvet anlayışının temel ahlaki değerleri arasında ise alçak gönüllülük, hoşgörü, yiğitlik ve eli açık olmak yer alırken, dünya malına önem verme bu anlayışla bağdaşmaz.

Kurumsal Sosyal Sorumluluk ve Ticari Faaliyetler

İşletmelerin faaliyet türlerine göre ticaret işletmeleri, diğer işletmelerin ürettikleri ürünlerin toptancılığını, yarı toptancılığını ve perakendeciliğini yaparlar. Üretim faktörleri arasında emek ve bilgi yer alırken, rekabet veya reklam birer üretim faktörü değildir. Kurumsal sosyal sorumluluk bağlamında Carroll’ın KSS Modeli; ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik sorumluluklarını kapsar; bu modeldeki hayırseverlik sorumluluğu topluma kaynak aktarmaya yöneliktir. Kurumsal sosyal sorumlulukla ilişkili kavramlar arasında kurumsal sosyal performans, sürdürülebilirlik, işletme etiği ve kurumsal itibar yer alırken, stratejik yönetim doğrudan bir KSS alt boyutu değil genel bir yönetim yaklaşımıdır.