Kaynak: https://lolonolo.com/2025/06/09/kamu-maliyesi-2024-2025-final-sorulari/
Kamu Maliyesi 2024-2025 Final Soruları
Kamu maliyesi alanında devletin ekonomideki rolüne ilişkin farklı düşünce okulları bulunmaktadır. Müdahaleci devlet anlayışı, Keynesyen yaklaşım ile başlamıştır. Kamu harcamalarındaki artış olgusunu politik süreç, seçmen tercihleri ve çıkar grupları ile açıklayan yaklaşım ise Kamusal tercihler yaklaşımıdır. Devletin ekonomik alandaki güç ve yetkilerinin anayasal kurallarla nasıl sınırlandırılabileceğini inceleyen disiplin Anayasal iktisat’tır.
Kamu harcamaları arasında yer alan transfer harcamaları, bir mal veya hizmet alımı karşılığı yapılmadığı için milli geliri doğrudan etkilemez.
Devletin egemenlik hakkı kriteri esas alındığında, devletin kendi mülk ve teşebbüslerinden elde ettiği gelirler; vergi, harç, resim gibi cebri nitelikteki gelirlerden farklılık arz eder.
Kamu gelirleri arasında vergilerin yanı sıra harçlar ve resimler de bulunur. Belirli bir işin veya hizmetin görülmesi için yetkili makamlardan alınan izin karşılığı ödenen paralara resim denir.
Modern anlamda verginin temel özellikleri vardır. Vergi, mali, ekonomik ve sosyal amaçlarla alınır; kanunilik ilkesine tabidir; yükümlülerin mali güçlerine göre alınır ve karşılıksız bir ödemedir. Modern vergiler para (nakdi) olarak ödenir, ayni olarak ödenmesi modern verginin bir özelliği değildir.
Devletin borçlanma nedenleri arasında bütçe açıkları, kalkınmanın finansmanı, olağanüstü giderlerin finansmanı ve mevcut borçların geri ödenebilmesi için yeniden borçlanılması yer alır. Gelir dağılımında adaletin sağlanması, doğrudan bir borçlanma nedeni değildir. Bir devletin borçlarını ödeyemeyeceğini ilan etmesine moratoryum denir. Türkiye, 1958 yılında moratoryum ilan etmiştir.
Bütçe, devletin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerini gösteren bir belgedir. Bütçe hesaplarının kapatılmasında kullanılan egzersiz yönteminin bazı sakıncaları bulunur. Bunlar arasında savurganlığa neden olması, hesapların birbirine karışmasına yol açması, bütçe denetimini geciktirmesi ve bütçenin yıllık olma ilkesine ters düşmesi sayılabilir. Bu yöntemin ödenekten fazla harcama yapılmasına neden olması ise sakıncalarından biri değildir.
Türkiye’de bütçe üzerindeki dış denetimi, TBMM adına Sayıştay yapar.
Dışsallıklar, bir ekonomik birimin eylemlerinin diğer birimleri olumlu veya olumsuz etkilemesidir. Devletin dışsallıklara müdahale yöntemleri arasında mülkiyet haklarını düzenleme, miktar kısıtlamaları, sübvansiyonlar ve vergileme bulunur. İstisnalar, bu müdahale yöntemleri arasında yer almaz.
Kamusal mallar, faydasından kimsenin dışlanamadığı ve tüketiminde rekabetin olmadığı mallardır. Toplumda yaşayan bireylerin, kamusal malın sunumuna katılmamalarına rağmen söz konusu maldan yararlanmalarını ifade eden kavram bedavacılık (free-riding) olarak adlandırılır.
Kamu hizmetlerinin ve gelir kaynaklarının merkezi yönetimde toplanması merkezileşme olarak ifade edilir. Yerel yönetim birimleri arasında ise doğal kaynaklar, nüfus, beşerî sermaye ve vergi potansiyeli gibi konularda farklılıklar ortaya çıkabilir. Milli gelir, ülke genelini ilgilendiren bir kavram olup yerel yönetimler arası bir farklılık unsuru olarak değerlendirilmez.