Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Kamu Maliyesi 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/04/29/kamu-maliyesi-2025-2026-vize-sorulari-bahar/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Kamu Maliyesi 2025-2026 Vize Soruları (Bahar)

Kamu Maliyesi 2025-2026 Vize Konu Özeti

Piyasa Başarısızlıkları ve Devletin Rolü | Kamu Harcamalarının Sınıflandırması | İktisadi Düşünce Okulları ve Wagner Kanunu | Küresel Kamusal Mallar ve Bütçe Dengesi

Piyasa Başarısızlıkları ve Devletin Rolü

Piyasa ekonomisinin kaynak dağılımında etkinliği sağlayamadığı durumlara “Piyasa Başarısızlığı” denir. Eksik piyasaların varlığı, asimetrik bilgi, doğal tekeller ve dışsallıklar devletin ekonomiye müdahalesini gerektiren temel piyasa aksaklıklarıdır. Özellikle asimetrik bilgi durumunda ortaya çıkan “Ahlaki Tehlike (Moral Hazard)”, bir kişinin risklere karşı sigortalandıktan sonra (örneğin özel sağlık sigortası yaptırması) davranışlarını değiştirerek gereksiz harcamalar (gereksiz tıbbi tetkikler) yapmasıyla ilişkilidir. Negatif dışsallıklar ise bir üretim veya tüketim faaliyetinin üçüncü şahıslara zarar vermesidir; bir fabrikanın atık gazlarının çevreyi kirletmesi buna en tipik örnektir. Bireylerin bilgi eksikliği veya gelir yetersizliği nedeniyle yeterli talebi oluşturamadığı, ancak toplum için faydalı olan (eğitim, süt tüketimi vb.) mallara ise Musgrave tarafından “Erdemli Mallar” adı verilmiştir.

Kamu Harcamalarının Sınıflandırması ve Artış Nedenleri

Kamu harcamaları; bütçedeki ödeneklerin hizmeti yürüten kurumlar (Bakanlıklar, Genel Müdürlükler vb.) arasında dağıtılmasına göre “Organik (Kurumsal) Sınıflandırma” olarak adlandırılır. Ekonomik niteliklerine göre ise harcamalar; personel ve kırtasiye gibi rutin harcamalardan oluşan “Cari Harcamalar”, devletin üretim faktörü satın almadığı ancak karşılıksız ödeme yaptığı (emekli maaşları, faiz giderleri gibi) “Transfer Harcamaları” ve “Yatırım Harcamaları” olarak ayrılır. Kamu harcamalarının zaman içindeki artışını açıklayan Adolph Wagner’e göre, toplumsal taleplerin ve refah beklentilerinin yükselmesi harcamaların artmasındaki temel faktördür. Teknolojik gelişmeler harcamalarda “gerçek” bir artışa neden olurken; enflasyon (fiyatlar genel düzeyindeki artış) veya bütçe tekniğindeki değişiklikler sadece “görünüşte” bir artış yaratır.

İktisadi Düşünce Okulları ve Devlet Fonksiyonları

Devletin ekonomiye aktif müdahalesinin temelleri, ulusal zenginliği altın ve gümüş biriktirmeye ve ihracatı artırıp ithalatı kısmaya dayandıran “Merkantilizm” ile başlamıştır. Buna karşılık Adam Smith’in “Görünmez El” kuramı, devletin müdahale etmemesi gerektiğini savunur. Modern maliyede Musgrave, devletin üç ana fonksiyonu olduğunu belirtir: Kaynak dağılımında etkinliği sağlamak, gelir bölüşümünde adaleti sağlamak ve fiyat istikrarı ile tam istihdamı (ekonomik denge) hedefleyen istikrar fonksiyonudur. 1970’lerden sonra popüler olan “Arz Yönlü İktisat” okulu ise, vergi oranları ile vergi gelirleri arasındaki ilişkiyi meşhur “Laffer Eğrisi” ile açıklamıştır.

Küresel Kamusal Mallar ve Mali Göstergeler

Faydası sınırları aşan ve tüm dünya insanlığını ilgilendiren unsurlara “Küresel Kamusal Mallar” denir; çevre korunması, bilgi, terörizmle mücadele ve küresel sağlık bu gruptadır. Ancak “Mali Derinlik” gibi göstergeler daha çok ulusal piyasalarla ilgilidir; trafik kazaları ise yerel bir sorundur. Kamu kesiminin büyüklüğünü ölçerken kamu harcamaları, kamu istihdamı ve toplam vergi gelirleri temel göstergelerdir; ancak “Dış Ödemeler Dengesi” bir dış ticaret göstergesi olup kamu kesiminin büyüklüğünü doğrudan ölçmez. Bütçe analizlerinde ise, toplam harcamalardan faiz ödemeleri çıkarıldıktan sonra kalan kısmın bütçe gelirleriyle kıyaslanmasına “Birincil Denge” denir ve bu, mali disiplinin en önemli göstergesidir.

Kamu Maliyesi 2025-2026 Vize Soruları

Kamu Maliyesi Vize Çıkmış Sorular ve Açıklamalı Cevaplar

Soru 1

Özel sağlık sigortası yaptıran bir kişinin gereksiz tıbbi tetkikler istemesi, teknik olarak aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Asimetrik bilgi kapsamında değerlendirilen “Ahlaki Tehlike (Moral Hazard)”, taraflar arasında sözleşme yapıldıktan sonra ortaya çıkan bir durumdur. Bir kişi veya kurum sigorta kapsamına alındığında, oluşacak maliyetin sigorta şirketi tarafından karşılanacağını bildiği için risklere karşı daha dikkatsiz davranabilir veya kaynakları israf edebilir. Sorumuzdaki kişinin sigortası olduğu için maliyeti düşünmeden gereksiz tıbbi tetkikler talep etmesi, bu kavramın en klasik örneğidir.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi cari harcamalar arasında yer almaz?

ADoğru cevap

Açıklama

Kamu harcamalarının ekonomik sınıflandırmasında “Cari Harcamalar”, kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için her yıl düzenli olarak yapılan ve faydası o dönemde tükenen personel maaşı, kırtasiye, ısıtma ve aydınlatma gibi giderleri kapsar. Ancak “Faiz Giderleri”, devletin aldığı borçların karşılığı olarak yaptığı bir ödemedir ve üretim faktörü satın alınmadığı için cari harcama değil, “Transfer Harcaması” kategorisinde değerlendirilir.

Soru 3

Bir ekonomide eksik piyasaların olması aşağıdakilerden hangisine yol açar?

EDoğru cevap

Açıklama

Eksik piyasalar, piyasanın hiç oluşmadığı veya bazı mal/hizmetlerin (örneğin riskli sigorta alanları veya çok uzun vadeli yatırımlar) özel sektör tarafından üretilemediği durumlardır. Piyasanın bu alanlarda dengeyi kuramaması, kaynakların toplum için en faydalı alanlara yönelmesini engeller. Bu durum mikroekonomik açıdan “Kaynak dağılımını saptırıcı bir etki” yaratarak piyasa başarısızlığına neden olur.

Soru 4

Devletin ekonomiye müdahalesi aşağıdaki iktisadi düşüncelerden hangisiyle başlamıştır?

BDoğru cevap

Soru 5

Devlet bütçesindeki ödeneklerin, kamu hizmetini yürüten çeşitli kamu kurum ve kuruluşları arasında dağıtılması, kamu harcamalarının hangi tür sınıflandırmasını ifade eder?

BDoğru cevap

Açıklama

Kamu harcamalarının sınıflandırılmasında “Organik (Kurumsal) Sınıflandırma”, ödeneklerin hangi kamu birimi (Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, bir genel müdürlük vb.) tarafından kullanılacağına göre yapılan bir ayrımdır. Yani harcamayı yapan “organa” (kuruma) odaklanır. Hizmetin amacına odaklanan sınıflandırma ise fonksiyonel sınıflandırmadır.

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi merkantilist iktisadi düşüncenin temel önermelerinden biri olamaz?

CDoğru cevap

Açıklama

Merkantilizmde neden-sonuç ilişkisi şu şekilde kurulur: Devlet önce askeri ve siyasi gücünü kullanarak deniz ticaretini ele geçirir, koloniler kurar ve ticaret yollarını kontrol eder — ekonomik zenginlik bunun sonucunda gelir. Yani merkantilizmde “askeri güç → ekonomik büyüme” ilişkisi geçerlidir. C şıkkındaki “ekonomik büyüme → askeri güç” ifadesi ise bu nedensellik ilişkisini tersine çevirmektedir.
Diğer şıklar merkantilizmin temel önermeleridir:
A) → Değerli maden birikimi = ulusal zenginlik: Merkantilizmin temel taşıdır.
B) → İhracatı artır, ithalatı kıs: Ticaret fazlası hedefinin doğal gereğidir.
D) → Ticaret fazlası hedefi: İhracat > ithalat dengesi merkantilizmin ana hedefidir.
E) → Ara mal ithalatında gümrük kolaylığı: Teknik olarak ithalatı kolaylaştırdığı için tartışmalı olmakla birlikte ihracatı destekleme amacı taşıdığından merkantilist çerçevede değerlendirilebilir.
Not: Bu soru terminoloji açısından tartışmalıdır. E şıkkı da merkantilist felsefeyle çelişmektedir; ancak soru kitapçığına göre doğru cevap C’dir.

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi devletin ekonomiye müdahalesini gerektiren piyasa başarısızlıkları arasında yer alır?

CDoğru cevap

Açıklama

Piyasa başarısızlıkları (aksaklıkları); kamusal mallar, dışsallıklar, doğal tekeller, asimetrik bilgi ve “Eksik Piyasalar”dır. Sübvansiyonlar ve teşvikler (A, E) devletin müdahale araçlarıdır; müdahale “gerekçesi” değildir. Stagflasyon (D) bir makroekonomik istikrarsızlık halidir; piyasanın mikro düzeydeki yapısal aksaklığı olan “Eksik Piyasalar” ise doğrudan bir müdahale gerekçesidir.

Soru 8

Bir ekonomide tam istihdam ile fiyat istikrarı amacının birlikte gerçekleşmesi durumu aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir?

DDoğru cevap

Açıklama

Kamu maliyesinin istikrar fonksiyonu kapsamında devlet; fiyatların genel düzeyinin korunmasını (fiyat istikrarı) ve çalışmak isteyen herkesin iş bulabilmesini (tam istihdam) hedefler. Bu iki hayati amacın bir arada, uyum içinde sağlanmış olduğu ideal duruma makroekonomik literatürde “Ekonomik Denge” adı verilir.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Musgrave’in belirlediği devlet fonksiyonları içinde yer almaz?

DDoğru cevap

Açıklama

Modern maliyenin kurucularından Richard Musgrave, devletin ekonomideki rolünü 3 ana başlık (fonksiyon) altında toplamıştır: 1- Tahsis (Kaynak dağılımında etkinlik), 2- Bölüşüm (Gelir dağılımında adalet) ve 3- İstikrar (Tam istihdam ve fiyat istikrarı). Erdemli mallar (Merit Goods), Musgrave’in literatüre kazandırdığı bir kavram olsa da, devletin genel “fonksiyonel başlıklarından” biri değil, tahsis fonksiyonu altında üretilen spesifik bir mal kategorisidir.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi devletin ekonomiye müdahale gerekçeleri arasında yer almaz?

CDoğru cevap

Açıklama

“Görünmez El” (Invisible Hand), Adam Smith tarafından Klasik İktisat okulunda ortaya atılan bir kavramdır. Bu kurama göre piyasa, dışarıdan (devletten) herhangi bir müdahale olmadan kendi kendine dengeyi bulur; yani müdahale etmemenin gerekçesidir. Diğer şıklar (A, B, D, E) ise piyasanın işleyemediğini veya devletin neden müdahale etmesi gerektiğini açıklayan temel sebeplerdir.

Soru 11

Adolph Wagner tarafından ortaya atılan kamu harcamaları ile ilgili teoriye göre, aşağıdakilerden hangisi kamu harcamalarında artışa yol açan faktörlerden biridir?

BDoğru cevap

Açıklama

“Kamu Harcamalarının Sürekli Artış Kanunu”nun sahibi olan Adolph Wagner’e göre, sanayileşen ve gelişen toplumlarda halkın devletten olan hizmet beklentisi artar. Sosyal güvenlik, eğitim ve sağlık gibi alanlardaki bu toplumsal talep artışı, devletin harcamalarını kaçınılmaz olarak milli gelirden daha hızlı bir oranda artırmasına neden olur.

Soru 12

Bir fabrikanın atık gaz emisyonlarının çevreye zarar vermesi aşağıdakilerden hangisine örnek olarak verilebilir?

BDoğru cevap

Açıklama

Dışsallık, bir ekonomik birimin faaliyetinin piyasa dışında üçüncü taraflara yansımasıdır. Fabrikanın üretim yaparken bacasından çıkan gazların çevreye, tarım arazilerine veya insan sağlığına zarar vermesi, fabrikanın bu zararı ödemediği durumlarda “Negatif Dışsallık” (Dışsal Maliyet) olarak tanımlanır ve kaynak dağılımını bozar.

Soru 13

Bireylerin, gerek bilgi yoksunluğundan gerekse gelir yetersizliğinden dolayı gerekli talebi oluşturamadıkları mal ve hizmetlere ne ad verilir?

ADoğru cevap

Açıklama

Richard Musgrave’e göre “Erdemli Mallar” (Merit Goods), toplum ve birey için faydalı olduğu halde tüketicilerin rasyonel karar verememeleri (bilgi eksikliği) veya bütçelerinin yetmemesi nedeniyle olması gerekenden daha az tükettikleri mallardır (Eğitim, çocuk sütü, aşılar vb.). Devlet bu malların tüketimini teşvik eder veya bedava sunar.

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi devletin üretim faktörü satın almak için yaptığı harcamalardan değildir?

CDoğru cevap

Açıklama

Devletin bir üretim faktörü (işgücü, sermaye vb.) veya mal/hizmet karşılığında yaptığı harcamalara “Reel (Gerçek) Harcamalar” (B, D, E) denir. Ancak “Transfer Harcamaları”, devletin herhangi bir mal veya hizmet almadan, sadece satın alma gücünü sosyal amaçlarla veya borç yönetimiyle belirli gruplara aktarmasıdır (Örn: burslar, faiz ödemeleri, emekli maaşları).

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi küresel kamusal mallar grubunda değerlendirilemez?

BDoğru cevap

Açıklama

Faydası bir ülkenin sınırlarını aşan ve tüm dünya refahını etkileyen unsurlara Küresel Kamusal Mal denir. Çevre, bilgi, küresel sağlık ve terörizmle mücadele bu kategoridedir. “Mali Derinlik” ise bir ülkenin finansal piyasalarının gelişmişlik düzeyini gösteren ulusal bir gösterge olup küresel kamusal mal sınıfında yer almaz.

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi küresel kamusal mallar çerçevesinde değerlendirilemez?

ADoğru cevap

Açıklama

Küresel kamusal mallar tüm dünyayı ilgilendiren büyük ölçekli sorunlardır (İklim değişikliği, yoksulluk, asit yağmurları vb.). “Trafik kazaları” ise yerel bir sorun olup etkisi sınırları aşmayan ve her ülkenin kendi iç trafik düzenlemeleriyle ilgili olan bir durumdur.

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi bir ekonomide kamu kesiminin büyüklüğünü ölçmede kullanılan göstergelerden biri olamaz?

EDoğru cevap

Açıklama

Kamu kesiminin bir ekonomide ne kadar yer kapladığını anlamak için kamu harcamaları (A), gelirler (B), istihdam (C) ve vergi yükü (D) gibi verilere bakılır. “Dış ödemeler dengesi” ise bir ülkenin dış dünyayla yaptığı ekonomik işlemlerin kaydı olup kamu kesiminin büyüklüğünü değil, ülkenin dış ticaret performansını gösterir.

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi kamu harcamalarının gerçek artış nedenlerindendir?

DDoğru cevap

Açıklama

Kamu harcamalarının artışı “Gerçek” ve “Görünüşte” olarak ikiye ayrılır. Fiyat artışları (E), para ekonomisine geçiş (B) ve bütçe teknikleri (C) harcamayı rakamsal olarak büyütse de devletin sunduğu hizmet miktarını artırmaz. Ancak “Teknolojik Gelişmeler”, devletin yeni savunma sistemleri, uzay araştırmaları veya ileri sağlık teknolojileri sunmasını gerektirerek hizmet miktarını ve kalitesini “gerçekten” artırır.

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi bütçe harcamalarından faiz ödemeleri çıkarıldıktan sonra kalan faiz dışı kısım ile bütçe gelirleri arasındaki farkı gösterir?

EDoğru cevap

Açıklama

Bütçe dengesi analizlerinde, toplam bütçe harcamalarından geçmiş borçların maliyeti olan “faiz ödemeleri” çıkarılarak elde edilen faiz dışı harcamalar ile bütçe gelirleri arasındaki farka “Birincil Denge” (Primary Balance) denir. Bu gösterge, hükümetin o yılki kendi harcama ve gelir performansını borç yükünden bağımsız görmeyi sağlar.

Soru 20

Laffer Eğrisi hangi iktisat okulu tarafından geliştirilmiş olan bir önermedir?

EDoğru cevap

Açıklama

Arthur Laffer tarafından geliştirilen ve “Arz Yönlü İktisat” okulunun en popüler önermesi olan Laffer Eğrisi; vergi oranları ile vergi gelirleri arasındaki ilişkiyi gösterir. Buna göre, vergi oranları belirli bir noktayı (optimum nokta) aştığında, insanların çalışma ve yatırım şevki kırılacağı için toplam vergi gelirleri artmak yerine azalmaya başlar.