Kamu maliyesi. devletin kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için gerekli olan gelirleri elde etmesi. bu gelirleri harcaması ve borçlanma faaliyetlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Musgrave devletin üç temel maliye fonksiyonunu kaynak dağılımında etkinlik. gelir bölüşümünde adalet ve ekonomik istikrar olarak belirlemiştir. Ekonomik istikrar fonksiyonu fiyat istikrarının ve tam istihdamın sağlanmasını kapsar. Bu fonksiyonlar devletin ekonomiye müdahale gerekçelerinin temelini oluşturur.
Kamu Gelirleri ve Türleri
Kamu gelirleri vergi. resim. harç. şerefiye. parafiskal gelir ve borçlanma gibi çeşitli kaynaklardan oluşur. Vergi. devletin egemenlik gücüne dayanarak karşılıksız ve cebri olarak aldığı nakdi bir ödemedir. Resim belirli bir iş veya faaliyet için alınan izin karşılığında. harç ise sunulan bir kamu hizmeti karşılığında ödenir. Parafiskal gelirler. emekli sandığı gibi sosyal güvenlik kurumlarının topladığı zorunlu ödemelerdir ve genel bütçe dışında kalır.
Vergileme İlkeleri ve Vergi Türleri
Vergiler farklı ölçütlere göre sınıflandırılabilir. Dolaylı vergiler fiyat mekanizmasıyla başkasına aktarılabilirken. dolaysız vergilerde yansıma genellikle mümkün değildir. Subjektif vergiler mükellefin kişisel ve ailevi özelliklerini dikkate alırken. objektif vergiler bunları göz önüne almaz. Ayırma ilkesi emek ve sermaye gelirinin farklı oranlarda vergilendirilmesini öngörürken. ödeme gücü ilkesi vergilerin kişinin mali gücüne göre alınmasını esas alır.
Bütçe ve Mali Yönetim
Bütçe. devletin belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminlerini içeren ve uygulanmasına önceden izin veren bir belgedir. Bütçe ilkeleri arasında birlik. genellik. yıllık olma. denklik. mali saydamlık ve hesap verebilirlik yer alır. Birlik ilkesi tüm gelir ve giderlerin tek belgede toplanmasını öngörür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu. mali saydamlık ve hesap verebilirliği esas alarak geçici bütçe uygulamasını en fazla 6 ay ile sınırlandırmıştır.
25 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Musgrave’in belirlediği devlet fonksiyonları içinde yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
Musgrave devletin üç temel maliye fonksiyonunu kaynak dağılımında etkinlik. gelir bölüşümünde adalet ve ekonomik istikrar olarak belirlemiştir. Ekonomik istikrar fonksiyonu fiyat istikrarı ve tam istihdamı içerir. Erdemli (merit) mal üretimi ise bu üç temel fonksiyon içinde ayrı bir kategori olarak sayılmaz; kaynak dağılımı fonksiyonunun içinde değerlendirilir. Bu nedenle erdemli mal üretmek Musgrave’in belirlediği temel devlet fonksiyonları arasında yer almaz.
Soru 2
Kişilerin vergi kanunlarını ihlal etmek suretiyle vergi dışı kalmalarına ne ad verilir?
CDoğru cevap
Açıklama
Vergi kaçakçılığı. mükelleflerin vergi kanunlarına aykırı davranarak yasa dışı yollarla vergi yükümlülüğünden kurtulmasıdır. Vergiden kaçınma ise yasalara aykırı olmadan. kanundaki boşluklardan yararlanarak vergi yükünü azaltmaktır. Aradaki temel fark. kaçakçılığın yasa ihlali içermesi. kaçınmanın ise yasal olmasıdır. Kanunları ihlal ederek vergi dışı kalma vergi kaçakçılığı olarak adlandırılır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi bütçe ilkelerinden biri değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bütçe ilkeleri. bütçenin hazırlanması ve uygulanmasında uyulması gereken temel kurallardır. Hesap verebilirlik. denklik. yıllık olma ve mali saydamlık bütçenin klasik ve çağdaş ilkeleri arasında yer alır. Dışa bağımlılık ise bir bütçe ilkesi değil. olumsuz bir ekonomik durumu ifade eden bir kavramdır. Bu nedenle dışa bağımlılık bütçe ilkelerinden biri olarak kabul edilmez.
Soru 4
Bir toplumda görülen aşırı ilaç kullanımı. teknik olarak aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilendirilebilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Ahlaki tehlike (moral hazard). bir tarafın riski başkasının üstlendiğini bilerek davranışlarını değiştirmesidir. Sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin maliyeti kendileri tam karşılamadığı için aşırı ilaç ve sağlık hizmeti kullanması bu duruma örnektir. Ters seçiş sözleşme öncesi bilgi asimetrisiyle. ahlaki tehlike ise sözleşme sonrası davranış değişikliğiyle ilgilidir. Aşırı ilaç kullanımı ahlaki tehlike kavramıyla ilişkilendirilir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi verginin genel özelliklerinden biri olarak kabul edilemez?
EDoğru cevap
Açıklama
Vergi. devletin egemenlik gücüne dayanarak karşılıksız ve cebri olarak aldığı nakdi bir ödemedir. Gerçek ve tüzel kişileri yükümlü kılar ve bazı muafiyet ile istisnalar içerebilir. İstifade (yararlanma) teorisi ise verginin karşılığında doğrudan bir hizmetten yararlanmayı öngörür ki bu verginin karşılıksız olma özelliğiyle çelişir. Bu nedenle istifade teorisine dayalı alınması verginin genel özelliği olarak kabul edilemez.
Soru 6
1929 Ekonomik Buhranı sonucu önem kazanan iktisadi görüş aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
1929 Büyük Buhran. klasik iktisadın piyasaların kendi kendine dengeye geleceği görüşünün yetersizliğini ortaya koymuştur. Bu dönemde devletin ekonomiye müdahalesini savunan görüşler ön plana çıkmıştır. John Maynard Keynes. devlet harcamalarıyla toplam talebin artırılmasını öneren yaklaşımıyla öne çıkmıştır. Bu nedenle 1929 Buhranı sonrası önem kazanan görüş Keynesyen yaklaşımdır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi küresel kamusal mallar çerçevesinde değerlendirilemez?
ADoğru cevap
Açıklama
Küresel kamusal mallar. etkileri ülke sınırlarını aşan ve birden fazla ülkeyi ilgilendiren konulardır. Küresel yoksulluk. terörizm. asit yağmurları ve iklim değişikliği uluslararası boyutta ele alınması gereken küresel sorunlardır. Trafik kazaları ise genellikle yerel veya ulusal düzeyde kalan. sınır ötesi etkisi sınırlı olan bir konudur. Bu nedenle trafik kazaları küresel kamusal mallar çerçevesinde değerlendirilemez.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi yönetimler arası mali ilişkilerin düzenlenmesinin nedenlerinden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Yönetimler arası mali ilişkiler. merkezi ve yerel yönetimler arasındaki gelir ve görev paylaşımını düzenler. Bu ilişkilerin düzenlenmesinde mali. iktisadi. sosyal ve idari nedenler etkili olur. Geleneksel nedenler ise bu düzenlemelerin somut gerekçeleri arasında sayılmaz. Bu nedenle geleneksel nedenler yönetimler arası mali ilişkilerin düzenlenme nedenlerinden biri değildir.
Soru 9
Emek geliri elde edenlerin. sermaye geliri elde edenlerden daha düşük oranda vergilendirilmesi. aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Ayırma ilkesi. gelirin kaynağına göre farklı vergilendirme yapılmasını öngörür. Emek geliri. çalışma karşılığı elde edildiği ve daha güç kazanıldığı için sermaye gelirine göre daha düşük oranda vergilendirilir. Bu yaklaşım vergi adaletini gelirin niteliğine göre sağlamayı amaçlar. Emek ve sermaye gelirinin farklı oranlarda vergilendirilmesi ayırma ilkesiyle ifade edilir.
Soru 10
Belirli bir işin veya hizmetin görülmesi için yetkili makamlardan alınan izin karşılığı ödenen paralara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Resim. belirli bir iş veya faaliyetin yapılabilmesi için yetkili makamlardan alınan izin karşılığında ödenen bedeldir. Harç ise kamu kurumlarının sunduğu belirli bir hizmet karşılığında alınır. Şerefiye. kamu yatırımları nedeniyle değeri artan gayrimenkullerden alınan bir katılma payıdır. İzin karşılığı ödenen para resim olarak adlandırılır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi kamu borcunu azaltan veya ortadan kaldıran faktörler arasında yer almaz?
EDoğru cevap
Açıklama
Kamu borcu; ödeme yapılması. moratoryum ilan edilmesi. borcun reddedilmesi gibi yollarla azaltılabilir veya ortadan kaldırılabilir. Enflasyon da borcun reel değerini düşürerek borç yükünü azaltır. Deflasyon ise fiyatlar genel düzeyinin düşmesi olup borcun reel değerini artırır ve borç yükünü ağırlaştırır. Bu nedenle deflasyon kamu borcunu azaltan faktörler arasında yer almaz.
Soru 12
Vergilerin. mükelleflerin kişisel ve ailevi özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Subjektif (şahsi) vergiler. mükellefin kişisel ve ailevi durumunu dikkate alarak alınan vergilerdir. Objektif (gayrişahsi) vergiler ise kişisel özellikleri göz önüne almadan sadece konuyu esas alır. Gelir vergisinde uygulanan en az geçim indirimi subjektif vergiye örnektir. Mükelleflerin kişisel ve ailevi özelliklerine göre yapılan sınıflandırma subjektif ve objektif vergiler ayrımıyla ifade edilir.
Soru 13
Eski borçların ödenebilmesi için alınan krediye ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Röfinansman (refinansman) kredisi. mevcut ve vadesi gelen eski borçların ödenebilmesi amacıyla alınan yeni kredidir. Bu yöntemle borç tasfiye edilmez. yeni bir borçla yer değiştirir. Program kredisi ve bağlı kredi ise belirli projelerin veya programların finansmanı için kullanılır. Eski borçları ödemek için alınan kredi röfinansman kredisi olarak adlandırılır.
Soru 14
Kanuni yükümlüsü tarafından ödendikten sonra fiyat mekanizmasından yararlanarak başkasına aktarılabilen vergilere ne ad verilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Dolaylı vergiler. kanuni yükümlüsü tarafından ödendikten sonra fiyatlara yansıtılarak nihai tüketiciye aktarılabilen vergilerdir. KDV ve ÖTV bu vergilere örnektir. Dolaysız vergilerde ise yansıma genellikle mümkün değildir ve vergiyi ödeyen kişi yükü doğrudan taşır. Fiyat mekanizmasıyla başkasına aktarılabilen vergiler dolaylı vergi olarak adlandırılır.
Soru 15
5018 sayılı yasanın tüm hükümleri ile yürürlüğe girdiği 2006 yılı itibariyle. söz konusu yasa çerçevesinde. geçici bütçe uygulaması ne kadarlık bir süre ile sınırlandırılmıştır?
CDoğru cevap
Açıklama
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu. kamu mali yönetiminde saydamlık ve hesap verebilirliği esas alır. Bütçenin zamanında kanunlaşmaması durumunda geçici bütçe uygulamasına başvurulabilir. Ancak bu uygulama yasa çerçevesinde belirli bir süreyle sınırlandırılmıştır. 5018 sayılı yasaya göre geçici bütçe uygulaması en fazla 6 ay ile sınırlıdır.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi vergi yansımasını etkileyen faktörlerden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Vergi yansıması. verginin yasal mükelleften başkalarına aktarılması sürecidir. Bu süreci verginin türü. malın talep ve arz esnekliği. verginin kapsamı ve piyasa yapısı gibi faktörler etkiler. Vergi tarifesi ise verginin hesaplanma biçimiyle ilgili olup yansıma sürecini doğrudan belirleyen bir faktör değildir. Bu nedenle vergi tarifesi yansımayı etkileyen faktörler arasında sayılmaz.
Soru 17
Millî geliri doğrudan etkilemeyen kamu harcaması türü aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Kamu harcamaları reel ve transfer harcamaları olarak ikiye ayrılır. Reel harcamalar mal ve hizmet alımı içerdiğinden milli geliri doğrudan etkiler. Transfer harcamaları ise karşılıksız gelir aktarımı olduğu için milli geliri doğrudan değil. dolaylı olarak etkiler. Bu nedenle milli geliri doğrudan etkilemeyen harcama türü transfer harcamalarıdır.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi cari harcamalar arasında yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
Cari harcamalar. kamu hizmetlerinin yürütülmesi için yapılan ve faydası bir yılla sınırlı olan harcamalardır. Isıtma. kırtasiye. aydınlatma ve personel giderleri cari harcamalara örnektir. Faiz giderleri ise borçlanma nedeniyle yapılan transfer niteliğinde harcamalar olup cari harcama kategorisinde değerlendirilmez. Bu nedenle faiz giderleri cari harcamalar arasında yer almaz.
Soru 19
I. Anayasamız. yararlanma ilkesine dayalı bir vergilemeyi öngörmektedir.
II. Tüm kamu gelirlerinde ödeme gücü ilkesi esas alınır.
III. Gelir vergisi mali güce göre alınan bir vergi türüdür.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
BDoğru cevap
Açıklama
Anayasamız yararlanma ilkesine değil. ödeme gücü (mali güç) ilkesine dayalı vergilemeyi öngörür; bu nedenle I numaralı ifade yanlıştır. Tüm kamu gelirlerinde değil. özellikle vergilerde ödeme gücü ilkesi esas alındığından II numaralı ifade de tartışmalı ve yanlıştır. Gelir vergisi ise kişinin mali gücüne göre alınan bir vergi türüdür ve III numaralı ifade doğrudur. Bu nedenle yalnızca III doğrudur.
Soru 20
Emekli sandığı tarafından gerçekleştirilen kesintiler. hangi kamu geliri grubunda yer almaktadır?
CDoğru cevap
Açıklama
Parafiskal gelirler. kamusal nitelikteki meslek kuruluşları ve sosyal güvenlik kurumlarının topladığı zorunlu ödemelerdir. Emekli sandığı gibi sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı kesintiler bu gruba girer. Bu gelirler genel bütçe dışında kalır ve belirli amaçlar için toplanır. Emekli sandığı kesintileri parafiskal gelir grubunda yer alır.
Soru 21
Bir kamusal malın özellikleri arasında yer alan. bir kişinin maldan yararlanmasının diğerlerinin yararlanmasını engellememesi durumu aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Tam kamusal mallar iki temel özelliğe sahiptir: tüketimde rakip olmama ve dışlanamama. Tüketimde rakip olmama. bir kişinin maldan yararlanmasının diğerlerinin yararlanmasını azaltmaması veya engellememesi anlamına gelir. Örneğin milli savunma hizmetinden bir kişinin yararlanması başkalarının yararını düşürmez. Bu özellik tüketimde rakip olmama kavramıyla ifade edilir.
Soru 22
Vergi oranının artan gelir dilimleriyle birlikte yükseldiği vergi tarifesi türü aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Vergi tarifeleri. matrah ile vergi oranı arasındaki ilişkiye göre sınıflandırılır. Artan oranlı tarifede matrah büyüdükçe uygulanan vergi oranı da yükselir. Bu tarife. yüksek gelirlilerden daha fazla vergi alarak vergi adaletini sağlamayı amaçlar. Gelir dilimleri arttıkça oranın yükseldiği tarife artan oranlı tarifedir.
Soru 23
Devletin topladığı vergi gelirlerinin. mükelleflerin satın alma gücünü azaltarak toplam talebi düşürmesi etkisi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
ADoğru cevap
Açıklama
Verginin gelir etkisi. vergi yoluyla mükellefin kullanılabilir gelirinin azalması sonucu ortaya çıkar. Geliri azalan mükellefin satın alma gücü düşer ve buna bağlı olarak toplam talep azalır. İkame etkisi ise vergi nedeniyle bireyin tercihlerini değiştirmesiyle ilgilidir. Satın alma gücünün azalmasıyla talebin düşmesi verginin gelir etkisiyle açıklanır.
Soru 24
Bütçenin tüm gelir ve giderlerinin tek bir belgede toplanmasını öngören bütçe ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Bütçe birliği ilkesi. devletin tüm gelir ve giderlerinin tek bir bütçe belgesinde toplanmasını öngörür. Bu ilke. bütçenin bütünlük içinde görülmesini ve denetlenmesini kolaylaştırır. Genellik ilkesi ise gelir ve giderlerin gayri safi olarak gösterilmesiyle ilgilidir. Tüm gelir ve giderlerin tek belgede toplanması birlik ilkesiyle ifade edilir.
Soru 25
Bir kamu hizmetinden yararlananların. sağladıkları fayda karşılığında ödedikleri ve hizmetin maliyetine katılma amacı taşıyan kamu geliri türü aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Harç. kamu kurumlarının sunduğu belirli bir hizmetten yararlananların. bu hizmet karşılığında ödedikleri bedeldir. Verginin aksine harçta doğrudan bir karşılık ve fayda ilişkisi vardır. Yargı harçları ve noter harçları bu türe örnektir. Kamu hizmetinden yararlanma karşılığı ödenen ve maliyete katılma amacı taşıyan gelir harçtır.