Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Makro İktisat 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/11/12/makro-iktisat-2025-2026-vize-sorulari-guz/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Makro İktisat 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Makro iktisat, ekonomiyi bir bütün olarak ele alır ve toplam gelir, toplam istihdam, enflasyon gibi toplulaştırılmış büyüklükleri inceler. Bu disiplin, özellikle 1929 Büyük Buhranı’nın ardından, yani 1930’lu yıllardan sonra John Maynard Keynes’in öncülüğünde önem kazanmıştır. Keynes, Klasik iktisadın aksine, ekonomiyi canlandırmak için devlet müdahalesini ve maliye politikalarını savunmuştur.

Milli Gelir ve Ölçümü

Milli gelir, bir ekonomide belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Ülkeler arası gelişmişlik düzeyini karşılaştırmak için genellikle ortak para birimi olan ABD Doları kullanılır.

Tüketim, Tasarruf ve Yatırım

Milli gelir (Y), tüketim (C), tasarruf (S) ve yatırım (I) arasında bölünür.

Çarpan Mekanizması ve IS-LM Modeli

Keynesyen modelde, harcamalardaki bir değişikliğin milli gelir üzerinde katlanarak etki yaratmasına “çarpan” denir. Devletin karşılıksız ödemesi olan “işsizlik primi” gibi kalemlerdeki değişimin milli gelire etkisini “Transfer Ödemeleri Çarpanı” gösterir. Maliye ve para politikasının birlikte ele alındığı model ise IS-LM (Hicks-Hansen) modelidir; “çarpan modeli” bu kapsamda değildir.

LM eğrisi, para piyasası dengesini gösterir ve “para arzı artarsa sağa kayar”. Kamu harcamaları artırılırken (IS sağa kayar) para arzı sabit tutulursa, faizler yükselir ve özel yatırımlar azalır (dışlama etkisi). Bu etki, “kamu harcamaları ve para arzının birlikte artırılması” durumunda ortaya çıkmaz.

Enflasyon

Enflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artıştır. Reel olarak artmayan mal ve hizmetler için daha fazla harcama yapılması “enflasyonist baskı” yaratır.

İşsizlik

İşsizlik, çalışma gücü ve arzusunda olan kişilerin iş bulamamasıdır. Çalışan kişilerin oluşturduğu duruma ise “istihdam” denir.

Sonuç

Bir ülkenin “ödemeler dengesi”, o ülkenin uluslararası alandaki ekonomik ve mali itibarının bir göstergesi olarak kabul edilir. Modern iktisat teorileri, “Rasyonel Beklentiler Teorisi” (Lucas, Sargent, Barro) gibi, klasik iktisadın bazı varsayımlarını yeniden ele alarak (Irving Fisher bu ekolden değildir), ekonomik dengeyi sağlamaya yönelik yeni modeller sunmaktadır.

Makro İktisat 2025-2026 Vize Soruları

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi işsizlik primi ödemelerindeki bir liralık bir değişimin milli gelir düzeyinde kaç liralık bir değişmeye yol açacağını göstermektedir?

EDoğru cevap

Açıklama

Keynesyen modelde, devletin karşılıksız yaptığı ödemeler (işsizlik primi, emekli aylığı, burs vb.) “transfer ödemesi” olarak adlandırılır. Bu ödemelerdeki bir birimlik değişimin milli gelir üzerinde yarattığı etki “Transfer Ödemeleri Çarpanı” (kTR = MPC / (1-MPC)) ile ölçülür.

Soru 2

Bir ekonomide yaratılan gelirin ne kadarının yatırıma ayrıldığını gösteren orana ne denir?

CDoğru cevap

Açıklama

“Ortalama yatırım eğilimi” (API – Average Propensity to Invest), toplam yatırımların (I) toplam milli gelire (Y) oranıdır (API = I/Y). Bu oran, gelirin ne kadarının yatırıma gittiğini gösterir. Marjinal yatırım eğilimi ise gelirdeki değişimin yatırımı ne kadar değiştirdiğini gösterir.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi gayrı safi milli hasıladan amortisman payı düşüldüğü zaman elde edilmektedir ?

CDoğru cevap

Açıklama

Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH), bir ülkenin ürettiği tüm mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Bu üretim sırasında eskiyen veya yıpranan makine ve teçhizat payı olan “amortisman” (sermaye aşınma payı) bu toplamdan düşüldüğünde, geriye “Safi Milli Hasıla” (SMH) kalır. (SMH = GSMH – Amortismanlar).

Soru 4

Aşağıdakilerden hangi enflasyon çeşidinde para, değerini hızla kaybetmekte, satın alma gücü ise azalmaktadır?

ADoğru cevap

Soru 5

Bir ekonomide vergiler düşülmeden bireylerin elde ettiği gelir aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

“Kişisel Gelir” (PI), bireylerin bir dönemde elde ettikleri toplam gelirdir (maaşlar, faizler, transfer ödemeleri vb.). Bu gelirden kişisel gelir vergisi gibi doğrudan vergiler düşüldüğünde ise geriye “Harcanabilir Gelir” (DI) kalır. Dolayısıyla Kişisel Gelir, vergiler düşülmeden önceki gelirdir.

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi kronik enflasyonunun ortaya çıkma nedenlerinden biri değildir?

CDoğru cevap

Açıklama

Kronik enflasyon (stagflasyon da denir), genellikle ekonomide “durgunluk” (satışların yavaşlaması, işsizliğin artması, yatırımların azalması) ile birlikte yüksek enflasyonun görüldüğü durumdur. “Milli gelirin artması” ise ekonomik büyümeyi ifade eder ve bu tablonun bir nedeni değil, zıttı bir durumdur.

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi bir ekonomide devletin transfer ödemelerinden biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Transfer ödemesi, devletin karşılığında bir mal veya hizmet almadan yaptığı ödemelerdir (Sosyal yardımlar, burslar, primler). “Memurlar”a yapılan ödeme (maaş) ise, onların sunduğu kamu hizmetinin karşılığıdır; bu nedenle bir transfer ödemesi değil, kamu harcamasıdır.

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi çalışma gücü ve arzusunda olan kişilerin belirli bir ücret karşılığında hizmetlerinden yararlanılmasıdır?

CDoğru cevap

Açıklama

Bu tanım, tam olarak “istihdam” kavramını açıklamaktadır. Çalışma yaşında olup, çalışma gücü ve arzusuna sahip olarak mevcut ücret düzeyinde çalışan kişilerin oluşturduğu duruma istihdam denir.

Soru 9

Fiyatların değişmediği kabul edildiğinde, toplam harcamalardaki artışın toplam talep eğrisini artış yönünde sağa kaydırması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

EDoğru cevap

Açıklama

Toplam harcamalardaki (tüketim, yatırım, kamu harcamaları) bir artış, ekonomideki toplam talebi artırır (eğriyi sağa kaydırır). Artan bu talep, firmaların üretimlerini (yani milli geliri) artırmalarına yol açar. Bu süreç “çarpan mekanizması” olarak da bilinir.

Soru 10

Tasarruf artışlarının milli gelir düzeyinde azalmalara yol açtığını belirten yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Keynesyen iktisatta “Tasarruf Paradoksu” (paradox of thrift), bireysel olarak mantıklı görünen tasarruf yapma eyleminin, ekonomi genelinde toplam talebi düşürerek milli geliri ve ironik olarak toplam tasarruf hacmini de azaltabileceğini öne süren yaklaşımdır.

Soru 11

Ülkedeki nüfusun üretici durumda bulunan yani iktisadi faaliyete katılan kısmına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi bir ülkenin uluslararası alandaki ekonomik ve mali itibarının bir göstergesi olarak da yorumlanmaktadır?

BDoğru cevap

Açıklama

“Ödemeler Dengesi” (veya Bilançosu), bir ülkenin diğer ülkelerle olan tüm ekonomik işlemlerinin kaydıdır. Bu dengenin sürekli olarak büyük açıklar vermesi, ülkenin dış dünyaya borçlandığını ve yükümlülüklerini karşılayamadığını gösterir; bu da ülkenin uluslararası alandaki mali itibarını zayıflatır.

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi enflasyonist etkinin azaltılmasına yardımcı olmamaktadır?

DDoğru cevap

Açıklama

Enflasyonist etki (talep fazlalığı), toplam talebi kısarak azaltılır. Faizlerin yükseltilmesi, tüketimin kısılması, devlet harcamalarının kısılması ve vergilerin artırılması toplam talebi azaltan (daraltıcı) politikalardır. “Tasarrufların azaltılması” ise tüketimin artması anlamına gelir, bu da toplam talebi ve enflasyonist baskıyı daha da artırır.

Soru 14

Ülkeler arası gelişmişlik düzeyine ilişkin karşılaştırmalarda kullanılan para birimi aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Uluslararası ekonomik karşılaştırmalarda (GSYİH, kişi başına gelir vb.) ortak bir ölçü birimine ihtiyaç duyulur. Dünya ticaretinde ve rezervlerinde en yaygın kullanılan para birimi (rezerv para) olması nedeniyle, bu karşılaştırmalarda standart olarak “ABD Doları” ($) kullanılır.

Soru 15

Reel olarak artmayan mal ve hizmetler için daha fazla harcama yapılması hangi duruma neden olmaktadır?

BDoğru cevap

Açıklama

Ekonomideki mal ve hizmet üretimi (reel arz) artmazken, bu mallara olan talebin (harcamaların) artması, “kıt olan mallara yönelik daha fazla para harcanması” anlamına gelir. Bu durum, fiyatlar genel düzeyinin artmasına, yani “enflasyonist baskı”ya neden olur.

Soru 16

Ekonomide üretim faktörleri piyasasında rekabetin bozulması sonucu sendikalar pazarlık gücüne sahip olup iş gücünün verimliliğinin üzerinde ücret talep ettiğinde ortaya çıkan enflasyon aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Sendikaların ücretleri verimlilik artışının üzerinde artırması, firmalar için bir “maliyet” artışıdır. Firmalar bu artan maliyeti ürün fiyatlarına yansıtır. Bu şekilde, üretim maliyetlerindeki (girdi fiyatları) artışlardan kaynaklanan enflasyona “Arz (Maliyet) Enflasyonu” denir.

Soru 17

Aşağıdaki hangi enflasyon oranı yıllık değil aylık olarak belirlenmektedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Hiperenflasyon, fiyat artışlarının kontrol edilemez bir hıza ulaştığı durumdur. Fiyatlar o kadar hızlı artar ki, yıllık oranlar anlamsızlaşır (milyonlarca, milyarlarca olabilir). Bu nedenle hiperenflasyon, genellikle “aylık” (örn: ayda %50’nin üzeri) veya hatta günlük oranlarla ölçülür.

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi rasyonel beklentiler teorisinin temsilcilerinden biri değildir?

BDoğru cevap

Açıklama

Robert Lucas, Thomas Sargent, Robert Barro ve Neil Wallace, 1970’lerde Keynesyen iktisada karşı çıkan “Yeni Klasik İktisat” okulunun ve “Rasyonel Beklentiler Teorisi”nin en önemli temsilcileridir. Irving Fisher ise 20. yüzyılın başlarında yaşamış, Paranın Miktar Teorisi ve faiz oranları üzerine çalışmış daha eski bir iktisatçıdır.

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi millî gelir düzeyindeki değişmelere bağlı olan yatırımlardır?

DDoğru cevap

Açıklama

Yatırımlar ikiye ayrılır: Gelir düzeyinden bağımsız olan, faiz oranlarına bağlı yatırımlara “Otonom Yatırımlar” denir. Milli gelir (talep) arttıkça artan, gelir düzeyine bağlı olan yatırımlara ise “Uyarılmış Yatırımlar” (Induced Investments) denir.

Soru 20

Deflasyon sürecinde, ücretlerin düşme eğiliminin yavaş olması, o ekonomide neyi arttırmaktadır?

BDoğru cevap

Açıklama

Deflasyon, fiyatların genel olarak düştüğü bir süreçtir. Fiyatlar düşerken, ücretler (bir maliyet unsurudur) buna ayak uyduramaz ve yavaş düşerse (buna “ücret yapışkanlığı” denir), firmaların reel maliyetleri artar ve kârlılıkları düşer. Kârlılığı düşen firmalar ise üretimi kısar ve işçi çıkarır, bu da “işsizliği” artırır.