Bütçe açığı, kamu giderlerinin gelirleri aşmasıdır. Faiz dışı açık/denge, faiz ödemeleri hariç tutulduğunda bütçenin durumunu gösterir; faiz dışı fazla verilmesi borç stokunun kontrolünde kilit göstergedir. Konjonktürel açık durgunlukla kendiliğinden, yapısal açık ise politika tercihleriyle oluşur.
Açığın finansmanı
Borçlanma: iç borç (DİBS ihracı — tahvil/bono) ve dış borç. Parasallaşma: merkez bankası kaynağıyla finansman — kısa vadede kolay ama enflasyon yaratır; Türkiye'de 2001 sonrası TCMB'nin Hazine'ye avans vermesi yasaklanmıştır. Varlık satışı/özelleştirme tek seferlik gelirdir.
Dışlama etkisi ve sürdürülebilirlik
Dışlama (crowding-out): kamunun borçlanma talebi faizleri yükseltir ve özel yatırımları dışlar; genişletici maliye politikasının etkinliğini kısar. Borç sürdürülebilirliği, faiz oranı (r) ile büyüme oranının (g) ilişkisine bağlıdır: r > g ise borç/GSYH oranı faiz dışı fazla olmadan büyür. Maastricht ölçütleri: borç/GSYH ≤ %60, bütçe açığı/GSYH ≤ %3. Borçlanmanın kalitesi (vade, kur bileşimi, sabit/değişken faiz) kırılganlığı belirler.