Ara Sınav (Vize) 2024-2025 20 soru

Maliye Politikası 2024-2025 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/11/09/maliye-politikasi-2024-2025-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Maliye Politikası 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Maliye politikası, devletin kamu harcamaları ve vergiler gibi mali araçları kullanarak ekonomik hedeflere (büyüme, istikrar, gelir dağılımı) ulaşma çabasıdır. Klasik iktisat okulu, devletin ekonomiye müdahalesine karşı çıkarken, 1929 Büyük Buhranı sonrasında, yani 1930’lu yıllardan sonra, devletin ekonomideki rolü ve kamu harcamalarının önemi John Maynard Keynes’in öncülüğünde artmıştır.

Maliye Politikasının Amaçları

Maliye politikasının kısa ve uzun dönemli amaçları bulunmaktadır. Enflasyonun önlenmesi, işsizliğin azaltılması ve ödemeler bilançosu dengesinin sağlanması kısa dönemli istikrar amaçlarıdır. Kişi başı milli gelirin artırılması (ekonomik büyüme) ise politikanın uzun dönemli amacıdır. Vergilemenin temel “mali amacı” ise, devletin temel işlevi olan kamu harcamalarının finansmanı için gelir elde etmektir.

İktisadi Ekoller ve Maliye Politikası

Kamu Harcamaları ve Çarpan Mekanizması

Kamu harcamaları, sınıflandırılırken harcamayı yapan kuruma (bakanlık vb.) göre yapılan ayrıma “organik sınıflandırma” denir. Devletin bir mal veya hizmet almadan yaptığı (örn: sübvansiyonlar) ödemeler “transfer harcamaları” olarak adlandırılır. Kamu harcamalarının milli gelir üzerindeki etkisini ölçen kavrama “çarpan” denir. Çarpanın değeri, marjinal tüketim eğilimi (MPC) büyüdükçe büyür. Dışa açık ekonomilerde ise, gelirin bir kısmının ithalata (yabancı mallara) kayması nedeniyle çarpan değeri azalır.

Maliye Politikası Uygulamaları

Maliye politikası, iradi (aktif kararlar gerektiren) veya otomatik (kendiliğinden işleyen) olabilir.

IS-LM Modeli ve Politika Etkinliği

Maliye ve para politikasının birlikte ele alındığı model IS-LM (Hicks-Hansen) modelidir; “çarpan modeli” ise bu kapsamda değildir. LM eğrisi para piyasası dengesini gösterir ve para arzı artarsa sağa kayar. Maliye politikası (IS sağa kayar) uygulanırken para arzı sabit tutulursa, faizler yükselir ve özel yatırımlar azalır (dışlama etkisi). Eğer kamu harcamaları ve para arzı birlikte artırılırsa, faizler yükselmez ve dışlama etkisi ortaya çıkmaz.

Stagflasyon ve Phillips Eğrisi

Stagflasyon, 1973 Petrol Krizi sonrası ortaya çıkan, durgunluk (işsizlik) ve enflasyonun bir arada görülmesi durumudur. Phillips Eğrisi, işsizlik oranı düşükken parasal ücretlerin (ve enflasyonun) artma eğiliminde olduğunu gösteren eğridir. Stagflasyon, bu iki sorunun aynı anda yaşanması nedeniyle “sadece talep ağırlıklı maliye politikaları ile çözülemez”.

Maliye Politikası 2024-2025 Vize Soruları

Soru 1

Devletin ekonomi içindeki yeri ve dolayısıyla kamu harcamaları ne zaman önem kazanmaya başlamıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

1929 Büyük Buhranı, Klasik iktisadın “devlet müdahale etmemeli” görüşünü çürütmüştür. 1930’lardan sonra John Maynard Keynes’in öncülüğünde, devletin ekonomik durgunlukla mücadele etmek için kamu harcamaları yoluyla toplam talebe müdahale etmesi gerektiği fikri kabul görmüş ve kamu harcamaları önem kazanmıştır

Soru 2

Çarpan, aşağıdakilerden hangisi ile ilgili değildir?

BDoğru cevap

Açıklama

Çarpan (multiplier), maliye politikası araçları olan kamu harcamalarındaki (D) veya vergilerdeki (C) bir değişikliğin milli gelir düzeyi (E) üzerinde kat kat etki yaratmasını ifade eder ve ekonomik istikrar (A) için kullanılır. Para politikasının etkinliği ise (para arzı, faiz oranları) daha çok LM eğrisinin konumu ve eğimi ile ilgilidir, doğrudan çarpan mekanizması ile ilgili değildir.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisinde IS-LM analizine göre dışlama etkisi ortaya çıkmaz?

EDoğru cevap

Açıklama

Dışlama (Crowding-out) etkisi, para arzı sabitken (A) kamu harcamalarının artırılmasının (C) faiz oranlarını yükseltmesi (B) ve bu yükselen faizlerin özel yatırımları dışlaması/azaltmasıdır. Eğer maliye politikası (kamu harcamaları artışı) ile birlikte para politikası (para arzı artışı) da genişletilirse, Merkez Bankası faiz oranlarının yükselmesini engelleyebilir. Bu durumda dışlama etkisi ortaya çıkmaz.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi, Keynesyen ve Klasik teoriler arasındaki temel farklardan biridir?

CDoğru cevap

Açıklama

A, B, D ve E şıkları tam tersini söylemektedir. Keynes, ekonomiyi canlandırmak için maliye politikası (vergi ve harcamalar) müdahalesini savunur. Klasikler ise (“jandarma devlet”) devlet müdahalesine karşıdır; onlara göre bu araçlar (özellikle vergiler) piyasanın doğal işleyişini bozarak etkinlik kaybı yaratır 4.

Soru 5

I. Devlet sadece “jandarma devlet işlevlerini yerine getirmelida.
II. Kamu harcamaları düşük ve bütçe kojonktürel olmalıdır.
III. Bireyin kendi faydasını düşünerek çalışması toplumun faydasma hizmet eder.
IV. Vergiler ekonomide saptırıcı etkiler yaratınayacak şekilde tarafsız olmalıdır.
V. Dış ticaret fazlasına yönelik devlet müdahalesi gereklidir.
Yukarıdakilerden hangileri Klasik iktisat okulunun öğretilerindendir?

BDoğru cevap

Açıklama

I (Jandarma Devlet), III (Görünmez El) ve IV (Tarafsız Vergiler) Klasik iktisadın temel direkleridir. II yanlıştır, çünkü Klasikler “denk bütçe” ister, “konjonktürel bütçe” (Keynesyen) istemez. V yanlıştır, çünkü “dış ticarete müdahale” Klasiklerin değil, onların eleştirdiği Merkantilistlerin görüşüdür.

Soru 6

Aşağıda stagflasyon ile ilgili yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır?

EDoğru cevap

Açıklama

Stagflasyon, durgunluk (işsizlik) ve enflasyonun bir arada görülmesidir (B, C, D) . Genellikle 1973 Petrol Krizi gibi arz şoklarıyla ortaya çıkar (A). Talep ağırlıklı maliye politikaları (örn: vergileri artırmak) enflasyonu düşürürken işsizliği artırır; (örn: harcamaları artırmak) işsizliği azaltırken enflasyonu artırır. Bu nedenle stagflasyonu sadece talep ağırlıklı politikalarla çözmek mümkün değildir; arz yönlü politikalar da gerekir. E şıkkı yanlıştır.

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisinde kamu harcaması çarpanı daha büyük değer alır?

EDoğru cevap

Soru 8

Maliye politikası araçlarında kendiliğinden meydana gelen değişimlerle konjonktürel dalgalanmaların olumsuz etkilerini giderebilen maliye politikası yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Hükümetin aktif bir karar (iradi politika) almasına gerek kalmadan, ekonominin durumuna göre kendiliğinden devreye giren mekanizmalara (örn: artan oranlı gelir vergisi, işsizlik sigortası) Otomatik İstikrar Sağlayıcılar denir. Bu mekanizmalar, dalgalanmaların şiddetini azaltır.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi LM eğrisi ile ilgili doğru bir ifadedir?

CDoğru cevap

Açıklama

LM (Likidite-Para) eğrisi, para piyasası dengesini (Para Arzı = Para Talebi) gösterir. Pozitif eğimlidir (B yanlış). Mal piyasası dengesini IS eğrisi gösterir (D yanlış). Para arzı artarsa (genişletici para politikası), aynı faiz oranında daha yüksek bir gelir düzeyi mümkün olacağı için LM eğrisi sağa kayar.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi maliye politikasının etkinliğini para politikası ile birlikte dikkate alan modele verilen ad değildir?

CDoğru cevap

Açıklama

IS-LM modeli (Hicks-Hansen modeli olarak da bilinir) maliye ve para politikasını birlikte ele alır. IS-LM-BP (Mundell-Fleming modeli) 8 ise buna dış dengeyi ekler. Çarpan modeli ise basit Keynesyen modeldir ve para piyasasını (faiz oranlarını) dikkate almaz, sadece mal piyasasına odaklanır.

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi enflasyonla mücadelede kamu harcamalarının beklenenin altında gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkarak bizzat bir maliye politikası aracı olarak da kullanılır?

BDoğru cevap

Açıklama

Enflasyonla mücadelede (daraltıcı politika), devlet harcamaları kısar (beklenenin altında gerçekleşir) ve/veya vergileri artırır. Bu durum, bütçe gelirlerinin bütçe giderlerini aşmasına, yani Bütçe Fazlası oluşmasına yol açar. Bu fazla, toplam talebi kıstığı için enflasyonla mücadelede bir araç olarak kullanılır.

Soru 12

Keynesyen ekole göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

ADoğru cevap

Açıklama

Keynesyen teorinin temel taşı, Klasiklerin “Her arz kendi talebini yaratır” (E) görüşünün reddidir. Keynes’e göre tam tersi, toplam çıktı düzeyini (milli geliri) belirleyen şey Toplam Taleptir (efektif talep). Bu nedenle A ve D şıkları aynı ve doğru anlamı ifade etmektedir . (Not: Genellikle A şıkkı daha temel bir tanım olarak kabul edilir.)

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi kurumlar vergisinin esnekliği hakkında söylenemez?

DDoğru cevap

Açıklama

Vergi esnekliği, milli gelirdeki %1’lik değişime vergi hasılatının verdiği tepkidir. Kaynakta kesme (stopaj), verginin doğduğu anda (kaçakçılığı azaltarak) toplanmasını sağlar. Bu durum, milli gelir arttığında vergi hasılatının da otomatik olarak artmasına neden olur. Dolayısıyla kaynakta kesme yaygınlaşırsa vergi hasılatının gelire duyarlılığı, yani esneklik yükselir, düşmez. D şıkkı söylenemez.

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi maliye politikasının uzun dönemli amacıdır?

ADoğru cevap

Açıklama

Enflasyon (C), işsizlik (D), ödemeler bilançosu (B) ve talep yönetimi (E) 11, maliye politikasının kısa dönemli konjonktürel (istikrar) amaçlarıdır. Kişi başı milli gelirin artırılması (Ekonomik Büyüme ve Kalkınma) ise maliye politikasının uzun dönemli amacıdır.

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi dışa açık ekonomide çarpan değerinin azalmasının nedenidir?

BDoğru cevap

Açıklama

Çarpan mekanizması, yurt içinde yaratılan gelirin tekrar yurt içi harcamalara dönmesine dayanır. Dışa açık ekonomide, yaratılan gelirin bir kısmı (marjinal ithalat eğilimi ‘m’ kadar) ithalata, yani yabancı mallara harcanır. Bu “sızıntı”, yurt içinde kalması gereken talebi dışarıya aktarır ve çarpanın değerini küçültür.

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Arz Yanlı iktisatçıların düşüncelerindendir?

DDoğru cevap

Açıklama

Arz Yanlı İktisatçılar, Keynesyen talep yönetimi (E) yerine toplam arzı artırmaya odaklanır. Onlara göre yüksek vergi oranları, çalışma (emek), yatırım (sermaye) ve tasarruf etme motivasyonunu bozar (“saptırıcı etki”). Bu durum toplam arzı ve dolayısıyla büyümeyi negatif etkiler. Bu nedenle vergi indirimlerini savunurlar.

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi fonksiyonel sınıflandırılan kamu harcamalarının özelliklerinden biri değildir?

ADoğru cevap

Açıklama

Fonksiyonel harcamalar Reel (Cari ve Yatırım) ve Transfer harcamalarından oluşur (E). Reel harcamalar (memur maaşı, mal alımı) doğrudan milli gelir yaratır (C). Transfer harcamaları (emekli maaşı, burs) ise sadece satın alma gücünü bir kesimden diğerine aktarır, kaynak dağılımını etkiler (B). Doğrudan kaynak yaratan (gelir yaratan) değil, kaynak kullanan harcamalardır. A şıkkı yanlıştır.

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi enflasyonla mücadelede daraltıcı maliye politikası açısından hatalı bir söylemdir?

DDoğru cevap

Açıklama

Enflasyonla mücadele (daraltıcı politika), toplam talebi kısmayı amaçlar. A, B, C ve E şıkları toplam talebi kısan (harcamayı azaltan veya vergiyi artıran) doğru politikalardır. D şıkkı ise hatalıdır; personel harcamalarında artış (genişletici politika) satın alma gücünü artırır ve bu durum enflasyonu azaltmaz, aksine körükler.

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi iradi maliye politikasının gecikme sorunlarından değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

İradi maliye politikasının gecikmeleri: Tanıma/Tahmin gecikmesi (B), Karar gecikmesi (C), Uygulama gecikmesi (A) ve Etki gecikmesidir (E) . D şıkkında bahsedilen Merkez Bankası’nın faiz kararı ise maliye politikasının değil, para politikasının bir gecikmesidir.

Soru 20

İşsizlik oranı düşükken parasal ücretlerin artma eğilimi içinde olduğunu gösteren eğri aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Phillips Eğrisi, enflasyon oranı ile işsizlik oranı arasındaki kısa dönemli ters yönlü ilişkiyi gösterir. Bu ilişkiye göre, işsizlik oranı düştükçe (ekonomi canlandıkça) parasal ücretler (ve dolayısıyla enflasyon) artma eğilimine girer.