Final 2025-2026 20 soru

Maliye Politikası 2025-2026 Final

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/01/27/maliye-politikasi-2025-2026-final-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Maliye Politikası 2025-2026 Final Soruları

Maliye Politikasının Temel Araçları: Vergiler ve Harcamalar

Modern maliye politikasının temel amacı; fiyat istikrarı, tam istihdam ve ekonomik büyümeyi sağlamaktır. Bu doğrultuda devlet, harcama ve vergi politikalarını stratejik olarak kullanır. Durgunluk (resesyon) dönemlerinde ekonominin uzun vadeli üretim kapasitesini artırmak için altyapı yatırım harcamalarına odaklanılırken; enflasyonist dönemlerde talebi kısmak için daraltıcı politikalar izlenir. Enflasyonla mücadelede personel harcamalarını artırmak, satın alma gücünü körükleyeceği için iktisadi açıdan hatalı bir yaklaşımdır. Vergi sisteminde ise vergi çarpanı, artan vergilerin hanehalkı harcanabilir gelirini düşürüp tüketimi ve dolayısıyla milli geliri azaltması nedeniyle negatif bir değer alır.

IS-LM Modeli ve Para-Maliye Politikası Etkileşimi

Ekonomik dengeleri anlamak için kullanılan IS-LM modelinde, mal piyasası (IS) ve para piyasası (LM) arasındaki ilişki incelenir. Para arzının artırılması gibi genişletici para politikaları, faiz oranlarını düşürerek LM eğrisini sağa (aşağıya) kaydırır. Maliye politikasının etkinliğini azaltan en önemli fenomen ise Dışlama Etkisi (Crowding-Out)’dir. Devlet kamu harcamalarını artırmak için piyasadan borçlandığında faiz oranları yükselir; bu da özel sektörün yatırım ve tüketim harcamalarını “dışlayarak” politikanın toplam etkisini zayıflatır.

Gelir Dağılımı ve Sosyal Transferler

Piyasa ekonomisinin müdahalesiz işleyişi sonucu oluşan gelir dağılımına birincil gelir dağılımı denir. Devletin sosyal adalet amacıyla vergiler ve transfer harcamaları (sosyal yardımlar, zorunlu sigorta vb.) yoluyla bu dağılıma müdahale etmesiyle ikincil gelir dağılımı oluşur. Sosyal devletin amacı, kaynakları daha adil paylaştırmaktır. Kaynakların yoksuldan alınıp zengine aktarıldığı bir sistem (Süzgeç Devletin tersi bir işleyiş), sosyal transferlerin özüne ve maliye politikasının sosyal amacına tamamen aykırıdır.

Ekonomik İstikrarsızlıklar: Stagflasyon, Deflasyon ve Krizler

İktisat literatüründe 1973 Petrol Krizi, yüksek enflasyon ile durgunluğun aynı anda yaşandığı Stagflasyon olgusunu dünya gündemine taşımıştır. Bu durum, enflasyon ve işsizlik arasındaki ters yönlü ilişkiyi (Phillips Eğrisi) geçersiz kılmıştır. Fiyatlar genel seviyesindeki sürekli düşüşü ifade eden deflasyon da stagflasyon kadar yıkıcı bir istikrarsızlık türüdür. Yakın tarihte yaşanan 2008 Küresel Krizi ise konut piyasasındaki balon ve asimetrik bilgi sorunlarından kaynaklanmış; otomobil piyasasının genişleme isteği bu krizin bir nedeni değil, sonucu olmuştur.

Kamu Borçlanması ve Hazinenin Rolü

Devletin borçlarını ve nakit akışını yöneten Hazine, borçlanma sürecinde borçlu tarafı temsil eder. İç borçlanmada bankalar sistemi ve bireyler birer kaynak (alacaklı) iken; Hazine bu işlemin yürütücüsüdür. Dış borçlanma süreçlerinde ise ana para geri ödemesi esnasında ülkeden net kaynak transferi gerçekleşir. Küreselleşmenin bir parçası olan Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (FDI) ise doğası gereği çok uluslu şirketler tarafından gerçekleştirilir ve üretim kapasitesini artırmayı hedefler.

Vergi Yansıması ve Esneklik

Vergi yükünün ekonomik aktörler arasındaki değişimi yansıma kavramıyla açıklanır. Bir firmanın vergi yükünü tedarikçilerine veya işçilerine ücretleri düşürerek aktarması geriye yansıma olarak adlandırılır. Kurumlar vergisinde ise kaynakta kesme (stopaj) yöntemi, tahsilat gecikmelerini önlediği için verginin milli gelire olan duyarlılığını (esnekliğini) düşürmez, aksine korur.

Türkiye’nin Dönüşümü: 24 Ocak Kararları

Türkiye ekonomisi için bir milat olan 24 Ocak 1980 Kararları, dışa açık ve serbest piyasa odaklı bir modele geçişi simgeler. Bu kararlarla döviz kuru devalüe edilmiş ve dış ticaret liberalleştirilmiştir. Ancak bu program, faizlerin idari kararla düşürülmesini değil; tam aksine faizlerin serbest bırakılarak piyasa koşullarında belirlenmesini (ve tasarruf için yükselmesini) öngörmüştür.

Maliye Politikası 2025-2026 Final Soruları

Maliye Politikası Final Soruları 2025-2026

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi sosyal transfer harcamaları hakkında söylenemez?

ADoğru cevap

Açıklama

Sosyal transfer harcamalarının temel amacı, piyasa ekonomisinde oluşan gelir dağılımı adaletsizliklerini gidermek ve düşük gelirli grupları desteklemektir (İkincil Gelir Dağılımı). Bu kapsamda devlet, vergiler yoluyla yüksek gelirli kesimden kaynak toplayarak (artan oranlı vergi vb.), bunu transfer harcamaları yoluyla düşük gelirli kesime aktarır. A şıkkındaki ifade ise tam tersini, yani “yoksuldan alıp zengine verme” durumunu tarif etmektedir ki bu, sosyal devlet ilkesine ve sosyal transferlerin doğasına tamamen aykırıdır. Literatürde “Süzgeç Devlet” (veya Refah Devleti) kavramı, kaynakları yeniden dağıtarak sosyal adaleti sağlayan devlet için kullanılır, tersi için değil.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi iç borçlanma kaynaklarından biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Devletin iç borçlanma sürecinde, Hazine ve Maliye Bakanlığı borçlanan taraftır (borçlu). Yani devlet adına borçlanma işlemini yürüten, tahvil veya bono ihraç eden kurumdur. Diğer şıklar (Bankalar, Bireyler, Kurumlar) ise devletin borçlandığı “kaynaklar”dır (alacaklı). Hazine kendi kendisinden borçlanamayacağı için (teknik olarak para basımı/avans hariç, piyasa borçlanması anlamında) bir “kaynak” değil, işlemin yürütücüsüdür.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi LM eğrisini sağa kaydırır?

DDoğru cevap

Açıklama

IS-LM modelinde, LM eğrisi para piyasasındaki dengeyi temsil eder. Para arzındaki bir artış (Genişletici Para Politikası), her gelir düzeyinde faiz oranlarının düşmesine neden olur ve bu durum grafikte LM eğrisinin sağa (aşağıya) kaymasıyla gösterilir. Kamu harcamaları ve vergiler (Maliye Politikası) IS eğrisini etkilerken; faiz oranındaki değişim eğri üzerinde harekete neden olur, eğriyi kaydırmaz.

Soru 4

Durgunlukla mücadelede üretim kapasitesinin artırılması için aşağıdaki harcama kalemlerinden hangisinde artış gerekir?

CDoğru cevap

Açıklama

Durgunluk (Resesyon) dönemlerinde ekonomiyi canlandırmak için toplam talebi artırmak gerekir. Ancak sadece talebi değil, aynı zamanda ekonominin uzun vadeli üretim kapasitesini ve verimliliğini artırmak hedefleniyorsa, Yatırım Harcamaları (özellikle altyapı, enerji, ulaşım gibi) en etkili araçtır. Cari harcamalar (personel maaşı vb.) ve transferler tüketimi canlandırırken; yatırım harcamaları hem çarpan etkisiyle geliri artırır hem de sermaye stokunu büyüterek arz kapasitesini genişletir.

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi dış borçlanmanın ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinden biridir?

BDoğru cevap

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi kurumlar vergisinin esnekliği hakkında söylenemez?

CDoğru cevap

Açıklama

Vergi esnekliği, vergi hasılatının milli gelirdeki değişimlere ne kadar duyarlı olduğunu gösterir. Kaynakta kesinti (stopaj) yöntemi, gelirin doğduğu anda vergilendirilmesini sağlar. Bu yöntem, vergi tahsilatındaki gecikmeleri (tahsilat gecikmesi) önleyerek vergi gelirlerinin milli gelirle eş zamanlı hareket etmesine yardımcı olur. Dolayısıyla kaynakta kesme, sistemin tepki hızını ve etkinliğini artırır; esnekliği düşürmez, aksine korur veya artırır. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

Soru 7

Nakit açığı ile bütçe açığı arasındaki farkı yaratan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi doğrudan yabancı sermaye yatırımları için söylenemez?

BDoğru cevap

Açıklama

Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (FDI), doğası gereği sınır ötesi faaliyet gösteren, birden fazla ülkede üretim veya hizmet birimi bulunan Çok Uluslu Şirketler (MNCs – Multinational Corporations) tarafından gerçekleştirilir. “Tek uluslu” (sadece kendi ülkesinde faaliyet gösteren) bir şirketin, tanım gereği başka bir ülkede doğrudan yatırımı (fabrika kurma vb.) yoktur; olursa zaten çok uluslu hale gelir. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi hazinenin fonksiyonlarından biri değildir?

DDoğru cevap

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi verginin üretim faktörlerinin fiyatlarını azaltan yansıma türüdür?

ADoğru cevap

Açıklama

Vergi yansıması, vergi yükünün başkalarına devredilmesidir. Eğer bir firma, ödediği vergiyi ürün fiyatlarını artırarak tüketiciye yansıtıyorsa buna “İleriye Yansıma” denir. Ancak firma, vergi yükünü karşılamak için hammadde aldığı tedarikçilere veya işçilere (üretim faktörlerine) ödediği fiyatları/ücretleri düşürüyorsa, vergi yükünü üretim zincirinin gerisine aktarmış olur. Buna ”Geriye Yansıma” denir.

Soru 11

Stagflasyon aşağıdaki hangi olaydan sonra önemli bir konjonktürel istikrarsızlık olarak literatüre girmiştir?

BDoğru cevap

Açıklama

Stagflasyon (Durgunluk içinde Enflasyon), Keynesyen iktisadın “enflasyon ile işsizlik arasında ters orantı vardır (Phillips Eğrisi)” tezini çürüten bir olgu olarak tarihte ilk kez belirgin şekilde 1973 Petrol Krizi (OPEC Krizi) sonrasında ortaya çıkmıştır. Petrol fiyatlarındaki şok artış (Arz Şoku), hem maliyetleri artırarak yüksek enflasyona hem de üretimi düşürerek durgunluğa/işsizliğe neden olmuştur.

Soru 12

I. Stagflasyon durumunda fiyat istikrarı ve tam istihdam bir arada gerçekleşemez.
II. Stagflasyon, enflasyonist ortamda yapısal işsizliğin olduğu bir durumda ortaya çıkmaya başlar.
III. Stagflasyon durumunda enflasyon ve işsizlik arasında bir değişim oranının kabullenilmesi gerekir.
IV. Stagflasyonun olduğu bir ekonomide iktisadi büyüme ihmal edilmelidir.
Yukarıdakilerden hangisi/ hangileri yanlıştır?

EDoğru cevap

Açıklama

Stagflasyonla mücadele zordur çünkü enflasyonu düşürmek için uygulanan daraltıcı politikalar büyümeyi daha da bozar. Ancak ”İktisadi büyüme ihmal edilmelidir” (IV) ifadesi, ekonomi politikasının doğasına aykırı, kesin ve yanlış bir yargıdır. Stagflasyonla mücadelede amaç, arz yanlı politikalarla hem enflasyonu düşürmek hem de büyümeyi (üretimi) canlandırmaktır; büyümenin ihmal edilmesi krizi derinleştirir. (Not: III. önerme de tartışmalıdır, çünkü stagflasyonda Phillips eğrisi çöker ve değişim oranı/trade-off işlemez hale gelir, ancak IV. önerme daha bariz bir politika hatasını ifade eder).

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi 2008 Küresel Krizi’nin nedenlerinden biri değildir?

ADoğru cevap

Açıklama

2008 Küresel Finans Krizi’nin (Mortgage Krizi) temel nedenleri; ABD Konut/Emlak piyasasındaki balon, türev ürünlerin (CDO, CDS) denetimsizliği, FED’in uzun süre düşük faiz uygulaması ve bankacılık sektöründeki ahlaki tehlikedir. Krizin merkezinde “Konut Piyasası” vardır. ”Otomobil piyasasının genişleme isteği” krizin bir nedeni değil, krizden en çok etkilenen (GM, Chrysler iflasları vb.) sektörlerden biri olmuştur.

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi piyasa ekonomisinin faaliyetleri sonucu ortaya çıkardığı gelir dağılımına verilen addır?

BDoğru cevap

Açıklama

Ekonomide üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimci) üretim sürecine katılarak piyasa mekanizması içinde elde ettikleri gelire (ücret, faiz, rant, kâr) ”Birincil Gelir Dağılımı” denir. Bu dağılım, devletin müdahalesi (vergi ve transferler) olmadan önceki ham piyasa sonucudur. Devlet müdahalesiyle oluşan dağılıma ise “İkincil Gelir Dağılımı” denir.

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi 24 Ocak kararlarından biri değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

24 Ocak 1980 İstikrar Kararları, Türkiye ekonomisini dışa açan liberal bir dönüşüm programıdır. Bu kapsamda; büyük bir devalüasyon yapılmış (A), KİT ürünlerine zam yapılarak sübvansiyonlar kaldırılmış (D), ithalat/ihracat serbestleşmiştir (C). Ancak faiz politikası olarak “Faizlerin serbest bırakılması” (Faiz liberalizasyonu) benimsenmiş ve enflasyonun üzerindeki reel faizlerle tasarrufların teşvik edilmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle ”Faiz oranlarının düşürülmesi” gibi bir idari karar değil, aksine faizlerin piyasa koşullarında yükselmesine izin verilmesi söz konusudur.

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi enflasyonla mücadelede daraltıcı maliye politikası açısından hatalı bir söylemdir?

ADoğru cevap

Açıklama

Enflasyonla mücadelede (Daraltıcı Maliye Politikası), amaç toplam talebi kısmaktır. Bunun için kamu harcamaları azaltılmalı ve vergiler artırılmalıdır. A şıkkındaki ifade ise; “Personel harcamalarında artış” (kamu harcaması artışı) yapılmasını önermektedir. Harcamaların artması, piyasadaki para miktarını ve satın alma gücünü artırır, bu da talebi körükleyerek enflasyonu artırır (azaltmaz). Dolayısıyla bu ifade iktisadi mantığa terstir ve hatalıdır.

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi literatürde rastlanan ekonomik büyüme türlerinden değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

Ekonomik büyüme literatüründe; Dengeli/Dengesiz Büyüme, Sürdürülebilir Büyüme, Spontane (Kendiliğinden) Büyüme, Reel/Nominal Büyüme gibi kavramlar vardır. “Durgun Büyüme” (Stagnation) de bir durumu ifade eder. Ancak ”Süresiz Büyüme” şeklinde standartlaşmış teknik bir büyüme türü sınıflandırması bulunmamaktadır. (Genellikle “Sürdürülebilir” kavramı ile karıştırılmaması gerekir).

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi vergi çarpanının negatif değer almasının sebebidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Vergi çarpanı formülü $-c / (1-c)$ şeklindedir ve işareti negatiftir. Bunun iktisadi nedeni şudur: Vergilerdeki bir artış, hanehalkının “Harcanabilir Gelirini” (Disposable Income) düşürür. Geliri azalan bireyler tüketimlerini kısarlar. Tüketimdeki (Toplam Talep bileşeni) bu azalma, çarpan mekanizmasıyla Milli Gelirde (GSYİH) bir daralmaya/azalmaya yol açar. Vergi artışı (+), Gelir azalışı (-) yarattığı için aradaki ilişki ters yönlüdür ve çarpan negatif değer alır.

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi fiyatlar genel seviyesindeki sürekli düşüşü tanımlar?

EDoğru cevap

Açıklama

Fiyatlar genel düzeyinin sürekli ve hissedilir bir şekilde düşmesi sürecine Deflasyon denir. Enflasyonun (fiyat artışının) tersidir. (Resesyon ve Durgunluk üretimdeki düşüşü, Stagflasyon ise hem durgunluk hem enflasyonu ifade eder).

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi durgunlukla mücadelede kamu harcamalarının etkinliğini azaltır?

CDoğru cevap

Açıklama

Devlet, durgunlukla mücadele için kamu harcamalarını artırdığında, bütçe açığını finanse etmek için borçlanmaya gidebilir. Bu durum piyasadaki ödünç verilebilir fonlara olan talebi artırır ve faiz oranlarını yükseltir. Yüksek faizler, özel sektörün yatırım ve tüketim harcamalarını caydırır ve azaltır. Kamu harcamasının artarken özel harcamaların azalmasına neden olan bu duruma ”Dışlama Etkisi” (Crowding-Out Effect) denir ve bu etki maliye politikasının genişletici gücünü zayıflatır.