Örgütsel Davranış 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
Örgütsel Davranış 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
Kişilik ve Motivasyon Kuramları | İletişim, Stres ve Çatışma | Liderlik ve Örgüt Kültürü
Kişilik ve Motivasyon Kuramları
Bireyi diğerlerinden ayıran, tutarlı ruhsal ve bedensel özelliklerin bütününe Kişilik denir. Motivasyon kuramlarından Alderfer’in ERG teorisi; ihtiyaçları Var olma, İlişki kurma (Aidiyet/Tanışma) ve Gelişme olarak üç sınıfa ayırır. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi ise piramit şeklinde; 1. Fizyolojik, 2. Güvenlik, 3. Aidiyet/Sevgi, 4. Saygı ve 5. Kendini gerçekleştirme sırasıyla ilerler. Homo Economicus modelinde birey, tamamen rasyonel ve kişisel çıkar peşinde koşan bir yapıdır; bu modelin aksine, başkalarını düşünmek anlamına gelen “düşüncelilik” bu modelle çelişir. Başkalarına özdeşleşme davranışı ise liderin sahip olduğu Karizmatik Güç ile doğrudan ilişkilidir.
İletişim, Stres ve Çatışma Yönetimi
İletişim sürecinde mesajı çözen taraf Alıcıdır. Stres; Alarm, Direnme ve Tükenme olmak üzere üç aşamadan oluşur. Bir kararda birbiriyle çelişen ancak her ikisi de değerli olan iki seçenek arasında kalmaya Etik İkilem denir. Robbins ve Judge’ın çatışma süreci modeli; potansiyel muhalefet, biliş/kişiselleştirme, niyetler, davranış ve sonuçlar olmak üzere 5 aşamadan oluşur. Bir bireyin kendi iç dünyasında beklentiler ve roller arasında yaşadığı karmaşaya Kişi içi çatışma denir. Zaman yönetiminde teknolojik imkanları verimli kullanmak bir kolaylaştırıcı unsurken, plansızlık ve amaçsızca sörf yapmak zaman tuzağıdır.
Kültür, Liderlik ve Sosyal Gruplar
Toplumda çoğunluk tarafından paylaşılan ortak değerler ve normlar Genel (Hâkim) Kültürdür; buna karşı duran, toplumla çatışan oluşumlara ise Karşıt Kültür denir. Bireyin henüz üyesi olmadığı ama olmak istediği (ölçüt aldığı) sosyal birimlere Referans Grubu denir. Yol-Amaç Teorisi’ne göre liderlik davranışları; yönlendirici, destekleyici, katılımcı ve başarıya yönelik olarak 4 gruptur; karizmatik liderlik bu teorinin ana sınıflandırması değildir. Kamu görevlilerinde çıkar çatışması görülmesi maalesef mümkün olan bir risk faktörüdür; bu tür durumlar Kamu Görevlileri Etik Kurulu yönetmelikleriyle düzenlenir. Sosyal hayatta kişilerin birbirlerine karşı uyması gereken ahlak kurallarına Objektif Ahlak denir.
Örgütsel Davranış 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
“Kişiyi başkalarından farklı kılan ve toplumsal ilişkiler içinde gözlemlenebilen örgütlü, ruhsal, bedensel, işlevsel özelliklerin bütünü” ifadesi aşağıda yer alan kavramlardan hangisini açıklamaktadır?
EDoğru cevap
Açıklama
Kişilik, bireyin iç ve dış çevresiyle kurduğu, onu diğer bireylerden ayıran, tutarlı ve yapılaşmış ilişki biçimidir. Bireyin doğuştan getirdiği biyolojik özellikleri (mizaç) ile sonradan sosyal çevre içinde kazandığı alışkanlıkların, tutumların ve ruhsal/bedensel işlevlerin bütününe “Kişilik” adı verilir. Bireyi başkalarından farklı kılan o eşsiz ve tutarlı kimlik yapısıdır.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi düşük grup bağlılığının sonuçları arasında yer almamaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
Grup bağlılığı (kohezyon), üyelerin grupta kalma arzusu ve birbirlerine olan çekim gücüdür. Grup bağlılığı “düşük” olduğunda; üyeler arasında kopukluk (ayrılık), az iletişim, hedeflere ulaşamama (görevleri tamamlayamama) gibi olumsuz sonuçlar doğar. Ancak “grup olarak düşünme bilinci (groupthink)”, düşük değil tam aksine “aşırı yüksek” grup bağlılığının ve gruptan dışlanma korkusunun yarattığı, üyelerin eleştirel düşünemeyip hep birlikte yanlış kararlar aldığı bir durumdur. Dolayısıyla düşük bağlılığın bir sonucu değildir.
Soru 3
“Sosyal hayatta kişilerin birbirleri ile ilişkilerinde nasıl davranmaları gerektiğini belirleyen ahlak kurallarını” ifade eden ahlak türü aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Soru 4
Motivasyon teorileri arasında yer alan Alderfer’in ERG teorisinde “diğer insanlarla tanışma” gibi gereksinimler hangi ihtiyaç boyutunda ele alınmaktadır?
EDoğru cevap
Açıklama
Clayton Alderfer, Maslow’un 5 basamaklı teorisini daraltarak 3 basamaklı ERG teorisini (Existence, Relatedness, Growth) geliştirmiştir. Bunlar: Var olma (Existence – temel fizyolojik ve güvenlik), İlişki kurma/Aidiyet (Relatedness – sosyal ilişkiler, tanışma, sevilme) ve Gelişme (Growth – kendini gerçekleştirme, başarı). “Diğer insanlarla tanışma ve sosyal bağ kurma”, doğrudan ERG teorisindeki R harfini temsil eden “İlişki kurma (Relatedness / Aidiyet)” boyutu içinde değerlendirilir.
Soru 5
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Maslow’un İnsan İhtiyaçları Hiyerarşisi tam olarak ve doğru sıralamayla verilmiştir?
BDoğru cevap
Açıklama
Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi (Piramidi), insan ihtiyaçlarını en alttaki temel yaşamsal güdülerden en üstteki ruhsal doyum noktasına kadar belirli bir sırayla dizer. En alt basamakta 1. Fizyolojik ihtiyaçlar (açlık, susuzluk vb.) bulunur. Bunlar karşılandığında 2. Güvenlik ihtiyacı (barınma, tehlikeden korunma), ardından 3. Aidiyet ve Sevgi ihtiyacı (sosyal bağlar), sonra 4. Saygı ihtiyacı (statü, takdir edilme) ve en tepede ise 5. Kendini gerçekleştirme (potansiyelini maksimize etme) yer alır.
Soru 6
İletişim süreci içerisinde kaynak tarafından gönderilen mesaja hedef olan kişi, grup veya kitle aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
İletişim süreci belirli temel öğelerden oluşur: Kaynak (Gönderici), Mesaj (İleti), Kanal, Alıcı (Hedef) ve Geri Bildirim (Dönüt). İletişimi başlatan kişinin (kaynağın) belirli bir kanal üzerinden kodlayarak gönderdiği mesaja hedef olan, o mesajı alıp deşifre eden (çözen) ve anlamlandıran kişi, grup veya kitleye “Alıcı (Receiver / Hedef)” adı verilmektedir.
Soru 7
“Birden fazla değerin çatışma hâli” olarak ifade edilen olgu aşağıdaki kavramlardan hangisini tanımlamaktadır?
EDoğru cevap
Açıklama
Bir karar anında, birbiriyle rekabet eden ve her ikisi de kendi içinde ahlaki birer doğru veya değer taşıyan iki seçenek arasında kalınması durumuna “Etik İkilem (Ethical Dilemma)” denir. Örneğin; bir çalışanın yöneticisinin yolsuzluğunu fark ettiğinde hissettiği “şirkete/yöneticiye sadakat” değeri ile “dürüstlük ve hukuka saygı” değerinin birbiriyle çarpışması tam bir etik ikilemdir. Hangi seçilirse seçilsin diğer değer ihlal edilmiş olacaktır.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi iş ahlakının önem kazandığı insan kaynakları uygulamaları arasında yer almamaktadır?
CDoğru cevap
Açıklama
Yayınlanan soru kitapçığında doğru cevap “B) Ayrımcılık” olarak kabul edilmiştir; ancak sonradan yayımlanan optikte cevap “C) Eğitim” olarak güncellenmiştir.
Soru 9
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde stresin aşamaları sırasıyla ve tam olarak verilmiştir?
DDoğru cevap
Açıklama
Hans Selye’nin “Genel Adaptasyon Sendromu” (GAS) teorisine göre insan vücudu strese karşı üç aşamalı bir tepki gösterir. 1. Aşama “Alarm”: Vücut tehdidi algılar ve savaş/kaç tepkisi verir (adrenalin salgılanır). 2. Aşama “Direnme/Direnç”: Tehdit devam ediyorsa vücut savaşmaya ve duruma uyum sağlamaya çalışır. 3. Aşama “Tükenme”: Stres kaynağı çok uzun süre devam ederse, vücudun enerji rezervleri biter, direnç kırılır ve çöküş (tükenme/hastalık) başlar. Doğru sıra Alarm-Direnme-Tükenme şeklindedir.
Soru 10
Çıkar çatışması bağlamında iş ahlakı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
EDoğru cevap
Açıklama
Çıkar çatışması (conflict of interest), bir kişinin resmi görevi ile kişisel veya maddi menfaatlerinin birbiriyle çelişmesi durumudur ve kamu yönetiminde en büyük etik ihlal risklerinden biridir. Kamu görevlilerinin de insan olduğu ve zaman zaman akraba kayırmacılığı, hediye kabul etme veya kişisel ticari çıkarlar gibi durumlarda görevini kötüye kullanma riski taşıdığı bilinen bir gerçektir. Bu nedenle “Kamu görevlilerinde çıkar çatışması görülmemektedir” ifadesi hem gerçeklikten uzak hem de kamu etiği literatürüne tamamen aykırı, yanlış bir yargıdır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi zaman yönetimini sağlayabilmek için okuma ve hatırlamaya dair yapılması gerekenler arasında yer almamaktadır?
DDoğru cevap
Açıklama
Zaman yönetimi, en az çaba ve zaman harcayarak en yüksek verimi elde etme sanatıdır. Etkili okuma tekniklerinde (hızlı okuma, özet çıkarma, zinde saatleri kullanma vb.) amaç, bilgiyi hızlıca süzmektir. Bir kitabı baştan sona “üç kere okumak”, aşırı derecede zaman kaybına yol açan, verimsiz ve zaman yönetimi felsefesiyle (zamanı tasarruflu kullanmakla) tamamen çelişen bir eylemdir.
Soru 12
Stresin ikinci aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Hans Selye’nin Genel Adaptasyon Sendromu’na göre stres tepkisi 1- Alarm, 2- Direnme, 3- Tükenme olmak üzere üç aşamadan oluşur. Stresörle ilk karşılaşılan “Alarm” evresinin ardından, eğer stres devam ederse organizma bu duruma ayak uydurmak ve savaşmak için tüm fizyolojik mekanizmalarını seferber eder. Bu ikinci evreye “Direnme” (veya Direnç) evresi adı verilir.
Soru 13
Genel kültür hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Genel (Hâkim) Kültür; bir toplumda çoğunluk tarafından kabul edilen, ortak normlar, değerler, inançlar ve yaşam tarzıdır (B, C, E şıkları bunu doğru açıklar). A şıkkında tanımlanan “toplum normlarıyla çatışan, hâkim düzenin karşısında olan isyankar oluşumlar”, genel kültür değil, sosyolojide “Karşıt Kültür (Counterculture)” olarak adlandırılır (Örneğin; 1960’ların hippi hareketi veya anarşist gruplar). Bu yüzden A şıkkındaki ifade genel kültür için tamamen yanlıştır.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi zaman yönetiminin sağlanmasını kolaylaştıran unsurlar arasında yer almaktadır?
CDoğru cevap
Açıklama
Zaman yönetimi; planlı olmayı, öncelikleri belirlemeyi ve zaman kaybettirici unsurları (zaman tuzaklarını) ortadan kaldırmayı gerektirir. Düzensiz uyku, fazla TV izlemek, plansızlık ve internette amaçsızca sörf yapmak en büyük zaman tuzaklarıdır. Ancak “Teknolojik imkânları verimli kullanmak” (örneğin; dijital takvimler, hatırlatıcı uygulamalar, otomasyon araçları vb.) kişinin işlerini daha hızlı ve organize yapmasına yardımcı olarak zaman yönetimini ciddi şekilde “kolaylaştıran” pozitif bir unsurdur.
Soru 15
….., bireyin henüz gerçek üyesi olmadığı ancak üye olmak istediği, bunun için çeşitli çabalar gösterdiği gruplardır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sosyoloji ve örgütsel davranışta “Referans Grubu (Danışma Grubu)”, bir bireyin şu anda içinde bulunmadığı fakat değerlerini, tutumlarını ve davranışlarını benimseyip onlar gibi olmak, o gruba girmek istediği hedef gruptur. Birey, kendi başarılarını ve davranışlarını değerlendirirken bu grubu bir “referans (ölçüt)” olarak alır ve o gruba dahil olabilmek için yaşam tarzını onlara göre şekillendirir.
Soru 16
“Toplum içinde yaşanması sonucu ortaya çıkan sevme, sevilme, saygınlık, bağlılık gibi….. ihtiyaçlar, çoğunlukla sonradan öğrenilmektedir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
CDoğru cevap
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi Robbins ve Judge’ye göre çatışma sürecinin beş aşamasından biridir?
DDoğru cevap
Açıklama
Robbins ve Judge’nin ünlü Örgütsel Davranış modeline göre Çatışma Süreci tam olarak 5 aşamadan oluşur: 1. Aşama: Potansiyel Muhalefet veya Uyumsuzluk (Zemin hazırlayan koşullar), 2. Aşama: Biliş ve Kişiselleştirme (Çatışmanın algılanması ve hissedilmesi), 3. Aşama: Niyetler (Nasıl hareket edileceğine karar verme), 4. Aşama: Davranış (Çatışmanın açıkça eyleme dökülmesi, sözlü atışmalar, sabotaj vb.), 5. Aşama: Sonuçlar (Grup performansının artması veya düşmesi). Verilen seçenekler arasında bu 5 aşamadan biri olan tek kavram “Davranış”tır.
Soru 18
Özdeşleşme davranışı hangi güç kaynağı ile yakın ilişki içerisindedir?
ADoğru cevap
Açıklama
French ve Raven’ın liderlikte güç kaynakları teorisine göre 5 temel güç vardır (Yasal, Ödül, Zorlayıcı, Uzmanlık, Referent/Karizmatik). “Karizmatik Güç (Referent Power)”, liderin çekici kişiliğine, vizyonuna ve saygınlığına dayanır. Astlar (takipçiler), lidere büyük bir hayranlık duyar, ona benzemek ister ve onunla duygusal bir bağ kurarak “özdeşleşme (identification)” yaşarlar. Özdeşleşme olgusu doğrudan doğruya liderin kişisel karizmasıyla (karizmatik güçle) yaratılır.
Soru 19
Kişinin kendisinden ne beklendiğinden emin olmadığı, kendisinden farklı ve çelişkili şeyler beklendiği veya kendisinden kendisinin yapabileceğinden fazlasının beklendiği durumlarda ortaya çıkan çatışma türü aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Örgütlerde rol belirsizliği, rol çatışması veya rol aşırı yükü gibi durumlar yaşandığında, birey kendi zihninde büyük bir baskı hisseder. “Ben ne yapmalıyım? Benden ne isteniyor?” diyerek iki arada bir derede kalan bireyin yaşadığı bu zihinsel bunalım, diğer insanlarla veya gruplarla henüz bir kavgaya dönüşmeden “bireyin kendi iç dünyasında, psikolojik olarak” yaşadığı bir durumdur. Bu duruma örgütsel davranış literatüründe “Kişi içi (Intrapersonal) Çatışma” adı verilir.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi Yol-Amaç Teorisi’ne göre oluşturulan dört liderlik davranışından biri değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Yol-Amaç (Path-Goal) Teorisi’ne göre dört temel liderlik davranışı vardır:
Yönlendirici (directive)
Destekleyici (supportive)
Katılımcı (participative)
Başarıya yönelik (achievement-oriented))