Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Para Teorisi ve Politikası 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/12/09/para-teorisi-ve-politikasi-2025-2026-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Para Teorisi ve Politikası 2025-2026 Vize Soruları

Para Teorisi ve Politikası 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Para teorisi ve politikası, ekonomideki parasal büyüklüklerin (para arzı, faiz oranları, döviz kuru vb.) reel ekonomik değişkenler (üretim, istihdam, enflasyon) üzerindeki etkilerini ve Merkez Bankası’nın bu değişkenleri yönetmek için kullandığı araçları inceler. Bu makalede, paranın fonksiyonlarından para politikası araçlarına, teorik yaklaşımlardan aktarım mekanizmalarına kadar temel konular ele alınacaktır.

Paranın Fonksiyonları ve Piyasa Türleri

Paranın ekonomide üç temel fonksiyonu vardır:

Finansal piyasalar vadelerine göre ayrılır: Bir yıl veya daha kısa vadeli araçların işlem gördüğü piyasalara Para Piyasaları, uzun vadeli araçların işlem gördüğü piyasalara ise Sermaye Piyasaları denir. Hazine bonoları, devlet güvencesinde olduğu için geri ödenmeme riski en düşük araçlardandır.

Para Politikası Araçları ve Aktarım Mekanizmaları

Merkez Bankası, ekonomik hedeflere ulaşmak için çeşitli araçlar kullanır:

Not: “İthalat teminatları” bir para politikası aracı değil, dış ticaret veya maliye politikası aracıdır.

Politika kararlarının ekonomiye yansıması Parasal Aktarım Mekanizmaları ile olur. Bu mekanizmaların en önemlilerinden biri Beklenti Kanalıdır; eğer politika doğru algılanırsa, iktisadi birimlerin tepkileri hedeflenen doğrultuda olur.

Teorik Yaklaşımlar ve Para Arzı

Para arzı tanımlarında M1, en likit varlıkları (Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduat) kapsar; B Tipi Likit Fonlar M1 içinde yer almaz.

Kamu Finansmanı ve Senyoraj

Hükümetler bütçe açıklarını finanse etmek için borçlanma, vergi artışı veya para basımı (emisyon) yollarına başvurabilir. Yeni basılan paranın maliyeti ile üzerindeki nominal değer arasındaki farktan elde edilen gelire Senyoraj denir.

Para Basma Yetkisi

Türkiye’de kağıt parayı (banknot) Merkez Bankası basarken, madeni parayı (bozuk para) Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Darphane basar.

Para Teorisi ve Politikası 2025-2026 Vize Soruları

20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi para politikası araçları arasında yer almamaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
Para politikası araçları, Merkez Bankası tarafından para arzını, faiz oranlarını ve kredi miktarını düzenleyerek ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla kullanılan yöntemlerdir. Başlıca araçlar Zorunlu Karşılıklar (Rezerv Rasyosu), Reeskont Oranı (Faiz oranları), Açık Piyasa İşlemleri (APİ) ve seçici bir araç olan Kredi Tavanı’dır. İthalat teminatları ise daha çok döviz rezervlerini korumak ve dış ticaretin dengesini sağlamak için kullanılan dış ticaret politikası veya maliye politikası ile ilgili bir düzenlemedir, doğrudan geleneksel para politikası aracı değildir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi bir yıl veya daha kısa vadeli finansal araçların işlem gördüğü piyasalardır?
BDoğru cevap
Açıklama
Para Piyasaları, bir yıl veya daha kısa vadeli (genellikle likiditesi yüksek) fonların ve borçlanma araçlarının (Repo, Hazine Bonosu, T.C.M.B. bankalararası para piyasası işlemleri) alınıp satıldığı piyasalardır. Sermaye Piyasaları ise bir yıldan daha uzun vadeli fonların (Hisse senetleri, Tahvil) işlem gördüğü piyasalardır. Bu ayrım, finansal piyasaların temel tasnifidir.
Soru 3
Paranın mal ve hizmetlerin değerini ölçmede kullanılan bir ölçü birimi olması paranın aşağıdaki hangi fonksiyonudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Paranın üç temel fonksiyonu vardır:
1. Değişim (Mübadele) Aracı Olması: Alışverişi kolaylaştırır.
2. Hesap Birimi Olması: Farklı mal ve hizmetlerin değerini tek bir standart ölçü birimiyle (TL, Dolar vb.) ifade etme olanağı sağlar.
3. Değer Saklama Aracı Olması: Satın alma gücünü geleceğe taşımayı mümkün kılar.
Mal ve hizmetlerin değerini ölçme ve fiyatlandırma, paranın Hesap Birimi olma fonksiyonunu gösterir.
Soru 4
Aşağıdaki hangi enstrümanın geri ödenmeme olasılığı son derece zayıftır?
CDoğru cevap
Açıklama
Hazine bonoları, genellikle devlet (Hazine) tarafından bir yıldan kısa vadeli borçlanma için ihraç edilen borçlanma senetleridir. Devlet, ulusal parayı basma ve vergi toplama gücüne sahip olduğu için, Hazine bonoları piyasadaki en düşük riskli (geri ödenmeme olasılığı en zayıf) yatırım aracı olarak kabul edilir. Hisse senetleri riskli, Tahvil (uzun vadeli) ise Hazine bonolarına göre daha uzun vade riski taşır.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangi yaklaşımda toplam talepte görülen değişimler, hükümetlerin sonuçları net olarak kestirilemeyen istikrarsız politikalarından kaynaklanmaktadır?
DDoğru cevap
Soru 6
Bir ekonomide belirli bir dönemde kişilerin ve bankaların elinde tuttukları likit değerler toplamına ne ad verilmektedir?
ADoğru cevap
Açıklama
Para Arzı (Money Supply), belirli bir zamanda bir ekonomide bireylerin, firmaların ve bankaların elinde bulundurduğu, değişim aracı olarak kullanılabilecek likit değerler toplamını ifade eder (Dolaşımdaki para + Vadesiz mevduatlar vb.). Bu, ekonomideki toplam parasal büyüklüğü gösterir.
Soru 7
Varlık olarak elde tutma amacıyla talep edilen para miktarı olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Para Talebi, Keynes’e göre üç saikle ortaya çıkar: İşlem, İhtiyat ve Spekülasyon saikleri. İşlem ve ihtiyat saikiyle tutulan paraya Aktif Para denir. Spekülasyon (Varlık) saikiyle elde tutulan, yani faiz getirisi veya diğer varlıkların değer kaybı beklentisiyle elde tutulan, piyasa işlemlerinde kullanılmayan para miktarına ise Atıl Para (Idle Money) denir.
Soru 8
Miktar Teorisinin mübadele yaklaşımında paranın değeri hangi kavram ile açıklanmaktadır?
EDoğru cevap
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi hükümetlerin yeni basılan paranın değerinden daha az bir maliyete katlanmalarından dolayı elde ettikleri kazançtır?
EDoğru cevap
Açıklama
Senyoraj, paranın nominal değeri (üzerindeki yazılı değer) ile o paranın basım veya darp maliyeti arasındaki farktan elde edilen gelirdir. Devlet (veya Merkez Bankası) yeni parayı çok düşük bir maliyetle basar ancak bu parayı piyasaya nominal değeri üzerinden sürer. Bu fark, hükümetin elde ettiği bir kazançtır.
Soru 10
Paranın kullanılmadığı dönemlerde insanlar alışverişlerde aşağıdakilerden hangisini kullanmaktadır?
CDoğru cevap
Açıklama
Trampa (Barter), paranın icadından önceki dönemlerde, bir malın doğrudan başka bir malla değiştirilmesi (takas edilmesi) yoluyla yapılan alışveriş biçimidir. Paranın temel işlevi olan değişim aracı olma işlevini yerine getirir.
Soru 11
Bozuk paraları basma yetkisi aşağıdaki kurumlardan hangisine verilmiştir?
CDoğru cevap
Açıklama
Türkiye’de banknot (kağıt para) çıkarma yetkisi yalnızca Merkez Bankası’na aittir. Ancak madeni para (bozuk para) çıkarma yetkisi, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü aracılığıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı’na (eski adıyla Hazine Müsteşarlığına bağlı Darphane) aittir.
Soru 12
Aşağıdaki hangi aktarım mekanizmasında politikanın doğru bir şekilde algılanması hâlinde iktisadi birimlerin gösterdikleri tepkiler hedeflenen doğrultuda olmaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
Beklenti Kanalı, para politikasının etkinliğini belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Merkez Bankası’nın (MB) bir politikası veya kararı, iktisadi birimler (halk, firmalar) tarafından doğru ve güvenilir bir şekilde algılanırsa (örneğin MB’nin enflasyonu düşürme hedefi konusunda kararlı olduğu anlaşılırsa), bu birimler davranışlarını (tüketim, yatırım, fiyat beklentileri) MB’nin hedeflediği yönde değiştirirler. Bu da politikanın amacına ulaşmasını kolaylaştırır.
Soru 13
Paranın değerindeki değişmelerin nedenleri aşağıdakilerden hangisi ile açıklanmaktadır?
CDoğru cevap
Açıklama
Miktar Teorisi, klasik iktisadın temel taşlarından olup, uzun dönemde paranın değeri (satın alma gücü) ile ekonomideki para miktarı (para arzı) arasındaki ilişkiyi inceler. Bu teori, paranın değerindeki değişmelerin (enflasyon/deflasyon) temel nedenini para arzındaki değişmelere bağlar. Teorinin temel varsayımı, paranın sadece değişim aracı olarak kullanıldığı (klasik düalite) ve uzun dönemde sadece fiyatları etkilediğidir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi M1 para arzı tanımı içinde yer almamaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
M1 Para Arzı, en dar tanımlı para arzıdır ve ekonomideki en likit varlıkları içerir:
* Dolaşımdaki Para (Halkın elindeki nakit)
* TL Vadesiz Mevduatlar (Bankalardaki vadesiz hesaplar)
* *Not:* Teknik olarak Banka Kasalarındaki Para M1 tanımı dışındadır çünkü henüz halkın kullanımına sunulmamıştır. B Tipi Likit Fonlar ise M2 ve daha geniş para tanımlarının (vadeli mevduatlar gibi) içinde yer alan, M1’e göre likiditesi daha düşük finansal varlıklardır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi kamu açıklarının finansmanında kullanılan yöntemlerden biri değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Kamu açıklarının finansmanında temel olarak üç yöntem kullanılır:
1. Borçlanma: Tahvil veya bono ihraç ederek piyasadan fon toplamak.
2. Vergileme: Vergi oranlarını artırarak gelirleri yükseltmek.
3. Emisyon (Para Basımı / Senyoraj): Merkez Bankası’ndan borçlanarak veya yeni para basarak.
Faiz oranı ise borçlanmanın bir maliyeti veya finansal piyasalardaki bir fiyatıdır, kamu açıklarını finanse etme yöntemi değildir.
Soru 16
Keynesçi yaklaşım ekonomide hangi uygulamalara ağırlık vermiştir?
DDoğru cevap
Açıklama
Keynesçi Yaklaşım, özellikle Büyük Buhran sonrası dönemde, ekonomiyi tam istihdama ulaştırmak için piyasanın kendi kendini düzeltme mekanizmasına güvenmez. Keynes’e göre, ekonomideki durgunlukları gidermek için en etkili araç, hükümet harcamalarını ve vergileri kullanarak toplam talebi doğrudan etkileyen Maliye Politikası’dır. Para politikasını ise faiz oranları üzerinde sınırlı etkiye sahip olduğu için (likidite tuzağı) ikincil planda görür.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi para çarpanının belirleyicilerinden biridir?
ADoğru cevap
Açıklama
Para Çarpanı (Money Multiplier), Parasal Taban’daki (Merkez Bankası parası) bir birimlik değişimin, Para Arzında ne kadar değişime neden olacağını gösterir. Çarpanın büyüklüğü iki temel orana bağlıdır:
1. Zorunlu Karşılık Oranı (r): Bankaların mevduatlarının ne kadarını rezerv tutma zorunluluğu.
2. Halkın Nakit/Mevduat Oranı (c): Halkın paranın ne kadarını nakit (dolaşımdaki para) tutmayı tercih ettiği.
Halkın elinde tuttuğu dolaşımdaki para miktarı arttıkça (veya nakit/mevduat oranı yükseldikçe), bankaların kredi verme kapasitesi azalır ve para çarpanı küçülür. Dolayısıyla dolaşımdaki para miktarı çarpanı belirler.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi bir kıymetin belirli bir tarihte belirli bir orandan geri satım vaadiyle alımını ifade eder?
EDoğru cevap
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi para politikasının makroekonomik değişkenleri ne kadar sürede ve ne ölçüde etkilediğini ifade etmektedir?
DDoğru cevap
Açıklama
Parasal Aktarım Mekanizmaları (Monetary Transmission Mechanisms), Merkez Bankası’nın politika araçlarında (faiz, zorunlu karşılıklar, APİ) yaptığı değişikliklerin, ekonomideki nihai hedeflere (enflasyon, üretim, istihdam) hangi kanallar (faiz, kredi, döviz kuru, beklenti) üzerinden, hangi şiddetle ve hangi zaman aralığında ulaştığını inceleyen süreçtir.
Soru 20
Miktar teorisinin Fisher denkleminde “MV=PT”eşitliğinde V ile aşağıdaki ifadelerden hangisi temsil edilmektedir?
ADoğru cevap
Açıklama
Irving Fisher’ın Mübadele Denklemi (MV=PT)’nde:
* M: Para Miktarı (Para Arzı)
* V: Paranın Dolaşım Hızı (Velocity) – Paranın birim zamanda kaç kez el değiştirdiğini ifade eder.
* P: Fiyatlar Genel Düzeyi
* T: İşlem Hacmi (Reel GSYH ile de gösterilebilir, yani Y)
Dolayısıyla V, paranın dolaşım hızını temsil eder.