Diğer 15 soru

SNT402U Sanat Tarihi Ünite 2

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/04/18/snt402u-sanat-tarihi-unite-2/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

SNT402U Sanat Tarihi Ünite 2 Doğu ve Uzak Doğu Sanatı

SNT402U Sanat Tarihi Ünite 2 Doğu ve Uzak Doğu Sanatı

Giriş ve Nepal-Tibet Sanatı

Asya kıtası pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Batılı araştırmacılar bu uygarlıkların sanatlarını Doğu Sanatı genel başlığı altında toplamıştır. Bu ünitede İran, Hindistan, Hind-i Çin, Çin ve Japon sanatları ele alınmaktadır. Himalaya Dağları’nın tüm geçitleri Nepal’de bulunduğundan Tibet ile Orta Asya ve Hindistan arasındaki tüm ilişkiler Nepal üzerinden sağlanır. Nepal stupaları Çin pagodları ve Mezopotamya ziggurataları yakın kuruluştadır.

İran Sanatı

İran sanatı; Eski İran ve İran-İslam Sanatı olmak üzere iki büyük devreye ayrılır. Eski İran’ın bilinen en eski mimari eseri Med Kralı Kyaksares’in Hemedan’daki sarayıdır. Ahamenid (Pers) sanatı; İmparator II. Kiros’un benimsediği Zerdüşt dini ile I. Darius’un resmi devlet dini hâline getirdiği Ahura Mazda dini tarafından biçimlendirilmiştir. Persepolis başkent olarak kurulmuş olup apadanası yüksek ince sütunları, hayvan başlı sütun başlıkları ve kabartmalarıyla şehrin en göze çarpan yapısıdır. I. Darius’un Behistun Anıtı, zaferlerini anlatan Farsça kitabe ve figürlü kabartmalardan oluşur.

Sasaniler kalıpsız kemer inşasını keşfetmiş, hatıllı duvar örgü sistemini bulmuş ve kare tabanlı mekânı kubbeyle örtme tekniğini ileri düzeye taşımıştır. Bu inşa teknikleri Bizans, Romanesk, Gotik dönem mimarileriyle Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde de kullanılmaya devam etmiştir.

İran-İslam döneminde Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın Isfahan’da yaptırdığı Mescid-i Cuma, dört eyvanlı planıyla İran cami mimarisine yeni bir biçim kazandırmıştır. Minyatür sanatı Uygurlu ressamlar aracılığıyla İran’a girmiş; Timurlu döneminde Heratlı nakkaş Kemalettin Bihzad bu sanatın zirvesine ulaşmıştır. Seramik üretiminde minai, lacvardina ve lüster teknikleri kullanılmış; Kaşan önemli bir üretim merkezi olmuştur.

Hint Sanatı

Hint uygarlığına ait eserler MÖ 6. yüzyıldan itibaren takip edilebilmektedir. Hintlilerin en eski dini Brahmanlıktır. MÖ 6. yüzyılda ortaya çıkan Budizm, sosyal sınıf farklılıklarını ortadan kaldırarak geniş coğrafyaya yayılmıştır. Hint mimarisi Yunan-Hint üslubu, Brahmanlığa ait mimari, Budacılığa ait mimari ve Hint-İslam mimarisi olmak üzere dört devirde incelenmektedir.

Kuzey ve Doğu Hindistan üslubunda Sikra adı verilen piramit biçimli yüksek mabedler inşa edilmiştir. Kailasa Mabedi, Cayna/Merkezi Hindistan üslubunun en dikkat çekici örneği olup kayanın içinden oyularak biçimlendirilmiştir. Stupalar Buda’ya ait kutsal emanetlerin saklandığı yapılardır; en önemlileri Sançi, Barkat ve Sarnah’tadır. Hint-İslam döneminin en ünlü yapısı Şah Cihan’ın Ağra’da yaptırdığı Tac Mahal’dir. Babürlü minyatürü, Şah Ekber döneminde Timurlu ve Hint geleneklerini harmanlayarak özgün ulusal bir üsluba kavuşmuştur.

Hind-i Çin Sanatı

Güneydoğu Asya’da Hindistan ile Çin arasındaki yarımadayı kapsayan Hind-i Çin’de dini kaide ve kurallar mimariyi biçimlendirmiştir. Konfüçyüs mabedleri ibadet amaçlı Şua ve ileri gelenler için Dink olmak üzere iki türdür; Başhma Mabedi, Kraliçe Mabedi ve Thanvien’in Mabedi en ünlüleridir. Kamboçya’daki Khamer mimarisinde piramidal binalar, galerilerle çevrili binalar ve bunların karışımından oluşan binalar olmak üzere üç tür mabetle karşılaşılır. Hind-i Çin evleri ata ruhuna adanır; kapı-pencere yönleri, sütun sayısı ve inşaat mevsimi feng-shui kurallarına göre belirlenir.

Çin Sanatı

Çin, 4.000 yıllık tarihiyle dünya üzerinde siyasi süreklilik gösteren tek ülkedir. Xia Hanedanlığı’nın kültürü tunçla tanımlanır. Shang Hanedanlığı’nda kentleşme, yazı kullanımı ve metal teknolojisi ilk kez gerçekleşmiştir. Geleneksel Çin mimarisinin ana yapı malzemesi ahşaptır; bu yüzden Çin Seddi dışında 11. yüzyıl öncesine tarihlenen mimari eser bulunmamaktadır. Konfüçyüs öğretisi ve Tao felsefesi Çin sanatını derinden etkilemiştir. Ejderha gökyüzünü, simurg ölümsüzlüğü temsil eden Çin sembollerindedir; ying-yang ise dişi (yin) ve erkek (yang) güçlerin dengesini simgeler.

Qin Hanedanlığı’nın Terra Kotta Ordusu, Çin mezar mimarisi ve heykel sanatı açısından son derece değerlidir. Çin porseleni Tang Hanedanlığı döneminde icat edilmiş; Sung Hanedanlığı’nda manzara resimleri sanatın zirvesine ulaşmıştır.

Japon Sanatı

Japonya’ya Budacılık 538 yılında girmiş ve Japon tarihinin başlangıcı bu tarih olarak kabul edilmektedir. Japon mimarisinde yalnızca ahşap kullanılması, çatı biçimlerine önem verilmesi karakteristik özelliklerdir; bunun nedeni Japonya’nın deprem bölgesinde bulunması ve orman zengini olmasıdır. Japon evleri (Yashiki) sosyal sınıfa göre farklılaşmaz; hepsi benzer plan ve kuruluştadır. Japon bahçeleri başlı başına bir sanat ürünüdür.

Japon resim sanatı yazı sanatından gelişmiştir ve ışık, gölge ile perspektif yoktur. Kakemono (dikey asılan) ve Makimono (yatay dürülen) olmak üzere iki tarz resim vardır. İlk büyük Japon ressamı Kanaoka (9. yüzyıl), 11. yüzyılda Tosa resim okulu, 14. yüzyılın sonlarında ise Kano resim okulu kurulmuştur.

SNT402U Sanat Tarihi Ünite 2 Doğu ve Uzak Doğu Sanatı

SNT402U Sanat Tarihi Ünite 2 Doğu ve Uzak Doğu Sanatı

(2. Ünite Değerlendirme ve Ekstra Sorular)

15 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
I. Darius isminin yazılı olduğu kayalara oyulmuş dört mezara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
I. Darius’un isminin yazılı olduğu kayalara oyulmuş dört mezar “Taht-ı Cemşit” ya da “Nakş-ı Rüstem” adlarıyla anılmaktadır. Persepolis yakınındaki bu kaya mezarları Ahamenid Pers hanedanına aittir. Behistun Anıtı ise mezar değil I. Darius’un zaferlerini anlatan bir kabartma anıttır. Tak-ı Kisra Sasani döneminin Ktesifon’daki ünlü sarayının eyvanıdır. Zindan-ı Süleyman ise Pasargadai’deki bir ateşgede yapısıdır.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi Harzemşah devrinde İran’da üretilen çini-seramik üretim merkezlerinden biridir?
CDoğru cevap
Açıklama
Harzemşah devri eserlerinde turkuaz ve lacivert sırlı tuğla ve çiniler görülür. Bu dönemde İran’daki önemli çini-seramik üretim merkezleri arasında Rey bulunmaktadır. Rey, Büyük Selçuklu devrinden itibaren de önemli bir üretim merkeziydi. Veramin ve Sultaniye ise daha çok İlhanlı döneminin çini merkezleridir. Tebriz başkent Safevi döneminde öne çıkmış, Save ise Büyük Selçuklu devrinin üretim merkezlerindendi.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi 6. yüzyıldan itibaren takip edilebilen Kuzey ve Doğu Hindistan üslubunda yapılmış eserlerden biridir?
BDoğru cevap
Açıklama
Kuzey ve Doğu Hindistan üslubu 6. yüzyıldan itibaren takip edilebilmekte olup bu üslupta içlerinde ilah heykeli bulunan, 50 metreye yaklaşan yüksekliklerdeki piramit biçimli mabedler inşa edilmiştir. Bhubanesvar, Kaarak ve Makesvara Mabetleri bu üslubun öne çıkan örnekleridir. Kailasa ve Ellora Mabedleri Cayna/Merkezi Hindistan üslubuna, Siriringam ve Hallabid ise Dravid/Güney Hindistan üslubuna aittir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi Türk-Hint minyatürünün kurucusudur?
DDoğru cevap
Açıklama
Şah Ekber, saray nakkaş hanesinde yüzden fazla sanatçı çalıştırmış; Timurlu geleneğine bağlı nakkaşlarla Hint geleneklerine bağlı ressamları bir araya getirerek büsbütün ayrı bir karakterde ulusal bir minyatür üslubunun yaratılmasını sağlamıştır. Bu nedenle Türk-Hint minyatürünün kurucusu olarak kabul edilir. Babür ve oğlu Hümayun döneminde Delhi minyatürü Türkistan üslubuna bağlıyken Ekber bu sentezi gerçekleştirmiştir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi Şua ve Dink tarzında yapılmış mabetlerden biridir?
ADoğru cevap
Açıklama
Hind-i Çin’de Konfüçyüs mabedleri iki türlüdür: sadece ibadet ve ayinler için yapılan Şua ve şehrin ileri gelenleri adına yapılan Dink. Hind-i Çin’in kuzey ve güney bölgelerinde Şua ve Dink tarzında yapılmış çok sayıda Konfüçyüs mabedi günümüze gelmiştir; bunların içinden Başhma Mabedi, Kraliçe Mabedi ve Thanvien’in Mabedi en ünlüleridir. Phiman, Akas, Bayon ve Khamer Mabedleri ise Khamer mimarisine aittir.
Soru 6
Xia Hanedanlığı (MÖ 2005-MÖ 1523)’nın kültürü aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?
CDoğru cevap
Açıklama
Çin’de metal teknolojisinin gelişimi çok eskilere gider. Xia Hanedanlığı (MÖ 2005-MÖ 1523)’nın kültürü tunç ile tanımlanmaktadır. Arkeolojik kazılarda Çin Neolitik Çağı’nda tarımla uğraşıldığı, hayvanların evcilleştirildiği, ipek dokuma ve seramik eşyaların üretildiği tespit edilmiştir. Bu tunç kültürü sonraki Shang Hanedanlığı döneminde dini amaçlı kaplar ve heykellerin yapımında belirleyici olmuştur.
Soru 7
Çin’de kentleşme, ilk kez hangi dönemde gerçekleşmiştir?
ADoğru cevap
Açıklama
Shang Hanedanlığı (MÖ 1523-1027) döneminde Çin yazısının temelini oluşturan yazı kullanılmaya başlanmış, kerpiçten konutlar inşa edilmiş, tunç ve seramik kaplar üretilmiştir. Metal teknolojisinin bulunuşu, tunç malzemenin para yerine kullanılması, yazının geliştirilmesi ve kentleşme ilk kez bu dönemde gerçekleşmiştir. Kentleşme Xia döneminde değil Shang döneminde ortaya çıkmıştır.
Soru 8
Ünlü Çin ressamı Li-Çeng, hangi hanedanlık döneminde yaşamıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Sung Hanedanlığı (960-1279) döneminde dinsel resimler gerilemiş, manzara resimleri en yüksek sanat derecesine ulaşmıştır. Bu dönemde eser vermiş binden fazla Çin ressamının adı kataloglarda bulunmaktadır. Dönemin en ünlü ressamı manzara resimleriyle öne çıkan Li-Çeng’dir; özellikle kuş resimlerinde büyük başarı gösteren Mao İ de bu dönemin önemli ressamlarındandır. Thang Hanedanlığı döneminin ünlü ressamları ise Uang-Uey ve Vu-Tao Çen’dir.
Soru 9
Yashiki ifadesi aşağıdakilerden hangisini tanımlamaktadır?
ADoğru cevap
Açıklama
Yashiki, Japon evlerini tanımlayan terimdir. Japon evlerinin hemen hemen hepsi aynı plan ve kuruluşa sahiptir. Ev mimarisinde sosyal sınıflara göre ayrım ya da farklı plan uygulaması bulunmadığından bütün Japon evleri birbirlerine benzer. Eski evler genellikle tek katlı, ahşap direkli alçak binalardır. Buda’nın kutsal makamının yer aldığı üç bölümlü asıl tapınak yapısına ise Hondo adı verilmektedir; Tori tapınak girişlerindeki kemerli kapılardır.
Soru 10
İlk büyük Japon ressamı sayılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Japonya’da resim sanatı 9. yüzyılından itibaren takip edilebilmektedir. İlk büyük Japon ressamı sayılan Kanaoka’nın oğulları Ahimi ve Kintada ve öğrencilerinin birçoğu dönemlerinin en meşhur ressamlardır. 10. yüzyılın en ünlü ressamı Kose Hirotoka’dır. Takuma ise 14. yüzyılda adı bilinen tek ressam olup Motonobu Kano resim okulunun kurucusudur.
2. Ünite İçin Ekstra Üretilen Özgün Sorular
Soru 11
Ahamenid mimarisinde sütun başlıklarında en yaygın kullanılan motif hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Ahamenid mimarisinde sütunlar çok yüksek ve ince yapılmış olup sütun kaide ve başlıkları birkaç türde üretilebilmiştir. Aslan, ceylan ve boğa başlarından oluşanlarla sırt sırta tasvir edilmiş diz çökmüş iki boğa biçiminde yontulmuş sütun başlıkları bu dönem için karakteristiktir. Persepolis apadanasının hayvan başlı sütun başlıkları bu yapının en dikkat çekici unsurlarından birini oluşturmaktadır.
Soru 12
Japon mimarlığında inşaatlarda yalnızca ahşap kullanılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Japonya’nın sık ve şiddetli depremlerin olduğu bir bölgede yer alması, modern çağ öncesinde tüm yapılar için depreme dayanıklı ahşap malzemenin tercihini gerektirmiştir. Ayrıca çok ormanlığa sahip olunması ucuz ahşap teminini kolaylaştırmıştır. Bu iki etken Japon mimarisinin ahşap merkezli gelişmesinin temel nedenidir. 16. yüzyıldan itibaren ahşap yerini yavaş yavaş taş malzemeye bırakmaya başlamıştır.
Soru 13
Çin porseleninin icadı hangi hanedanlık dönemine tarihlenir?
CDoğru cevap
Açıklama
Thang Hanedanlığı (618-907) döneminde porselen icat edilmiş ve kısa süre içinde çok sayıda porselen imalathanesi kurulmuştur. 1005 yılında kurulan ve sadece saray için üretim yapan King-Te-Ohin imalathanesi hâlen mevcuttur. Porselen işleri başlıca altı tarihi devir geçirmiştir. Han Hanedanlığı’nda ise Roma’dan kurşunla sırlama tekniği öğrenerek seramik sanatı geliştirilmiştir; ancak porselen değil seramik söz konusudur.
Soru 14
İran-İslam mimarisinde dört eyvanlı cami planını ilk kez uygulayan yapı hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah (1072-1092) tarafından Isfahan’da yaptırılan Mescid-i Cuma, plan ve kuruluşuyla İran-Arap camilerinden çok farklı bir üsluba sahiptir. 1121 yılında yakılan bu cami avlu revaklarına eklenen birer eyvanla dört eyvanlı olarak yenilenmiş; bu plan şeması Gülpayegan, Zevvare ve Ardistan mescidlerinde de uygulanmıştır. Büyük Selçukluların dört eyvanlı camileri İran İslam ve Türk cami mimarisinin özgün örnekleri sayılmaktadır.
Soru 15
Sasani döneminin inşaat teknik ve biçimlerinin hangi döneme ait mimarileri etkilediği aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sasaniler kalıpsız kemer inşasını keşfetmiş, hatıllı duvar örgü sistemini bulmuş ve kare tabanlı mekândan kubbeye geçiş tekniklerini ileri seviyeye taşımıştır. Bu buluşlar yalnızca bir mimari geleneği değil geniş bir coğrafyayı etkilemiştir: Bizans, Romanesk ve Gotik dönem mimarileri ile Selçuklu ve Osmanlı dönemi Anadolu Türk mimarisinde de kullanılmaya devam etmiştir. Bu geniş etki alanı Sasani mimarlığının tarihsel önemini ortaya koymaktadır.