Sosyal politika, toplumdaki eşitsizlikleri gidermeyi, bireylerin refahını artırmayı ve sosyal adaleti sağlamayı amaçlayan müdahaleler bütünüdür. Geniş anlamda sosyal politika; sosyal adalet, sosyal bütünleşme ve sosyal denge gibi makro hedefleri kapsar; “sosyal statü” ise bireysel bir konum olup bu hedeflerden biri değildir. Dar anlamda sosyal politika ise, özellikle Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan emek-sermaye ilişkilerine odaklanır; temel amacı “emeği sermayeye karşı korumak” ve sosyal barışı temin etmektir. Bu bağlamda, “devletin mali yapısını güçlendirmek” sosyal politikanın değil, maliye politikasının bir amacıdır.
Tarihsel Kökenler ve Sanayi Devrimi
Sosyal politikanın tarihsel kökleri, en eski sosyal örgütlenme olan ve bireylerin ihtiyaçlarının giderilmesinde ilk müdahalede bulunan kurum olan “aileye” kadar uzanır. Aile, akraba ve komşuluk ilişkileri, sosyal politikanın “sivil kesim” olarak adlandırılan gayri resmi temelini oluşturur. Antik Çağ’daki çalışma olgusu ise büyük ölçüde “kölelik” sistemi üzerine kuruluydu ve kölelerin efendilerini seçme gibi bir hakkı yoktu.
Modern sosyal politikaların doğuşu ise Sanayi Devrimi’ne dayanır. Sanayi Devrimi’nin ilk başladığı İngiltere’de feodal yapının çözülmesinde para ekonomisine geçiş ve asillerin zayıflaması etkili olmuş; “lordların güçlenmesi” ise bu çözülmenin bir nedeni değildir. Devrimin ilk yıllarındaki çalışma koşulları son derece ağırdı; düşük ücretler, kadın ve çocukların ağır işlerde çalıştırılması yaygındı. “Çalışma sürelerinin günlük 8 saati geçmemesi” gibi bir durum söz konusu değildi, aksine 14-16 saatlik çalışma süreleri normaldi. Bu ağır koşullar, toplumsal tepkilere yol açmıştır. İşçilerin, kendilerini işsiz bırakacağı düşüncesiyle makineleri tahrip ettiği “Ludist hareketler” (makine kırıcılığı), bu dönemin en bilinen sosyal hareketlerindendir.
Sosyal Politikanın Aktörleri
Sosyal politikaların uygulanmasında üç temel aktör bulunur:
İdeolojiler ve Sosyal Politika
Sosyal politikaya yaklaşımlar, farklı ideolojilere göre şekillenir.
Refah Devleti ve Güncel Meseleler
1929 ekonomik bunalımı sonrası, liberal politikalar yerini Keynesyen politikalara bırakmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasından 1970’lerin ortalarına kadar olan (1945-1975) dönem, sosyal harcamaların ve sendikaların güçlendiği “altın dönem” olarak bilinir. Bu dönemde İngiltere’de sosyal hizmetlerin sunumunda yerel yönetimler aktif rol oynamış ve bu durum “Yerel Refah Devleti” olarak adlandırılmıştır.
İktisadi krizler, sosyal politikaları derinden etkiler. Krizler, işsizliği artırır ve sağlık, eğitim, sosyal güvenlik gibi sosyal harcama kanallarında kısıntılara yol açar; ancak sosyal politikalar “bütünüyle iktisadi krizlerin ürünü değildir”, ahlaki ve siyasi mücadeleler de sosyal politikanın kaynağıdır. Sosyal harcama kanalları arasında “askeri güvenlik harcamaları” yer almaz. Günümüzde yerel yönetimlerin sosyal politika rolü, 1992 tarihli “Avrupa Kentsel Şartı” gibi belgelerle de vurgulanmaktadır.
Sosyal Siyaset 2024-2025 Vize Soruları
40 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
“Makine kırıcılığı” olarak tanımlanan, işçilerin kendilerini işsiz bırakacağı düşüncesiyle makineleri tahrip ettiği sanayileşmenin ilk yıllarında gerçekleşen sosyal hareket aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Sanayileşmenin ilk yıllarında (1811-1816 arası İngiltere’de), yeni dokuma makinelerinin (çorap tezgahı, çerçeve tezgahı vb.) geleneksel zanaatkarların işlerini yok edeceği korkusuyla, Ned Ludd (efsanevi lider) adına gizli gruplar tarafından fabrikalara gece baskınları düzenlenerek makineler kırılmıştır. Ludist hareketler (Luddizm), teknolojik işsizliğe karşı ilk sistematik işçi protestosu olup, hükümet tarafından ağır cezalarla (idam dahil) bastırılmıştır.
Soru 2
“Makine kırıcılığı” olarak tanımlanan, işçilerin kendilerini işsiz bırakacağı düşüncesiyle makineleri tahrip ettiği sanayileşmenin ilk yıllarında gerçekleşen sosyal hareket aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Sanayileşmenin ilk yıllarında, işçilerin makinelerin işlerini ellerinden alacağı inancıyla makineleri tahrip etmeleri eylemine Ludist hareketler (Luddizm) denir.
Soru 3
“Aile, Akraba, Komşu, Arkadaşlık” örgütlenme biçimini içeren sosyal politika kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika, refahı devlet, piyasa ve sivil kesim üzerinden sağlar. Aile, akraba, komşu, arkadaşlık gibi gayri resmi, gönüllü ve dayanışma temelli ilişkiler sivil kesimin temelini oluşturur. Bu kesim, resmi kurumların yokluğunda bireylerin ilk sığındığı doğal destek ağıdır ve sosyal politikanın en eski, en yaygın refah dağıtım mekanizmasıdır.
Soru 4
“Aile, Akraba, Komşu, Arkadaşlık” örgütlenme biçimini içeren sosyal politika kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika, refah sağlama hizmetlerini devlet, piyasa ve sivil kesim aracılığıyla dağıtır. Aile, akraba, komşu ve arkadaşlık gibi gayri resmi örgütlenme biçimlerini içeren kurum Sivil Kesim (Sivil Toplum) olarak adlandırılır.
Soru 5
Sanayi Devrimi’nin ilk yıllarındaki çalışma koşulları için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Sanayi Devrimi’nin başlangıç evresinde (18. yüzyıl sonu – 19. yüzyıl başı) fabrikalarda günde 14-16 saat çalışma yaygındı; 8 saatlik iş günü ancak 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başındaki işçi mücadeleleriyle (örneğin 1886 Haymarket Olayı, 1919 ILO sözleşmeleri) kazanılmıştır. Diğer şıklar (düşük ücret, çocuk emeği, sağlık sorunları) dönemin tipik özellikleridir.
Soru 6
Sanayi Devrimi’nin ilk yıllarındaki çalışma koşulları için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Sanayi Devrimi’nin ilk yıllarında çalışma koşulları çok ağırdı ve işçiler genellikle günlük 14-16 saat çalışmak zorundaydı. Günlük 8 saatlik çalışma süresi çok daha sonraki sosyal mücadelelerle kazanılmıştır. Bu nedenle ifade yanlıştır.
Soru 7
“………. sosyal örgütlenmenin en eski örneğini teşkil eder, bireylerin ihtiyaçlarının giderilmesinde ilk müdahalede bulunan kurumdur.”
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki sosyal politika kurumlarından hangisi getirilmelidir?
ADoğru cevap
Açıklama
İnsanlık tarihinin en eski sosyal birimi ailedir. Doğum, bakım, eğitim, koruma gibi temel ihtiyaçlar ilk olarak aile içinde karşılanır. Sosyal politika açısından aile, bireyin ilk “refah kurumu”dur; devlet veya piyasa devreye girmeden önce ihtiyaçlar burada giderilir.
Soru 8
“………. sosyal örgütlenmenin en eski örneğini teşkil eder, bireylerin ihtiyaçlarının giderilmesinde ilk müdahalede bulunan kurumdur.”
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki sosyal politika kurumlarından hangisi getirilmelidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bireyin ihtiyaçlarının giderilmesinde ilk ve en eski sosyal örgütlenme ve müdahale kurumu Aile’dir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Sanayi Devrimi’nin ilk başladığı ülke olan İngiltere’de feodal yapının çözülmesinin nedenlerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Feodalitenin çöküşünde lordların zayıflaması (E), para ekonomisine geçiş (B), ticaretin büyümesi (D), merkezi krallığın güçlenmesi ve köylü isyanları (A) etkili olmuştur. Lordların güçlenmesi ise feodal yapıyı güçlendirirdi, çözmezdi.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi Sanayi Devrimi’nin ilk başladığı ülke olan İngiltere’de feodal yapının çözülmesinin nedenlerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
İngiltere’de feodal yapının çözülmesinde lordların güçlenmesi değil, aksine Asillerin/Lordların zayıflaması (E) etkili olmuştur. Para ekonomisine geçiş (B) ve ticaretin gelişimi (D) feodal sistemi çözmüştür.
Soru 11
İlk işçi sendikaları, koalisyon yasağının kalkmasıyla birlikte ………. yılında ………. kurulmuştur.
Yukarıdaki cümleden yer alan boşluklara aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
CDoğru cevap
Açıklama
1799-1800 Combination Acts ile sendikalaşma yasaklanmıştı. 1824’te bu yasaklar kaldırılınca İngiltere’de ilk yasal işçi sendikaları kurulmaya başladı (örneğin, 1825’te “Journeysmen Steam Engine Makers”). Bu, modern sendikacılığın başlangıcı kabul edilir.
Soru 12
İlk işçi sendikaları, koalisyon yasağının kalkmasıyla birlikte ………. yılında ………. kurulmuştur.
Yukarıdaki cümleden yer alan boşluklara aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
CDoğru cevap
Açıklama
İşçi sendikalarının kurulması üzerindeki koalisyon yasağı, Sanayi Devrimi’nin başladığı İngiltere’de 1824 yılında kaldırılmış ve ilk işçi sendikaları resmen bu ülkede kurulmaya başlamıştır.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi ekonomik kriz sonrası oluşan işsizlik ve yoksulluğu gidermek adına üretilen sosyal politikanın harcama kanallarından biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika harcamaları; sağlık, eğitim, sosyal güvenlik, sosyal yardım gibi insan refahını doğrudan artıran kalemlerdir. Askeri harcamalar savunma amaçlıdır ve sosyal politika hedefleriyle doğrudan ilişkili değildir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi ekonomik kriz sonrası oluşan işsizlik ve yoksulluğu gidermek adına üretilen sosyal politikanın harcama kanallarından biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika harcamaları; yoksulluk, işsizlik ve eşitsizliği gidermeye yönelik sağlık, eğitim, sosyal güvenlik ve sosyal yardım gibi kalemleri kapsar. Askeri güvenlik harcamaları, bu amaca yönelik bir sosyal politika harcama kanalı değildir.
Soru 15
İktisadi krizlerin sosyal politikalara etkileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politikalar sadece krizlerin değil; sosyal mücadeleler (sendikalar), ahlaki/dini değerler, siyasi ideolojiler ve uzun vadeli kalkınma hedefleri ile de şekillenir. Örneğin, Bismarck’ın sosyal sigortaları hem işçi hareketlerini kontrol etmek hem de ulusal birlik için yapılmıştır.
Soru 16
İktisadi krizlerin sosyal politikalara etkileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika uygulamaları (örneğin sağlık, eğitim), sadece iktisadi krizlerin ürünü değil, aynı zamanda sosyal mücadelelerin, ahlaki kaygıların, dini inançların ve siyasi tercihlerin de ürünüdür. Bu nedenle bütünüyle iktisadi krizlerin ürünüdür ifadesi doğru değildir.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi dar anlamda sosyal politikanın esas amaçlarından biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Dar anlamda sosyal politika, işçi-işveren ilişkilerine odaklanır ve emeğin korunması, çatışmanın azaltılması, sosyal barış ve sistemin devamlılığı gibi hedefleri içerir. Mali denge, kamu maliyesinin hedefidir; sosyal politikanın değil.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi dar anlamda sosyal politikanın esas amaçlarından biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Dar anlamda sosyal politika, işçi-işveren ilişkisine odaklanarak emeği korumayı, çatışmayı azaltmayı ve sosyal barışı sağlamayı hedefler (A, B, D, E). Devletin mali yapısını güçlendirmek ise kamu maliyesinin bir amacıdır, sosyal politikanın esas amaçlarından değildir.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi Protestan ahlakı ve laissez-faire (bırakınız yapsınlar-bırakınız geçsinler) ilkesinin ortaya çıkarabileceği sonuçlardan biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Laissez-faire ve Protestan çalışma ahlakı, devletin ekonomiye ve sosyal yaşama müdahalesini reddeder. Sosyal yardım, bu ilkeye aykırıdır. Diğer şıklar (uzun saatler, çocuk emeği, düşük ücret, monopol) serbest piyasanın doğal sonuçları olarak görülmüştür.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi Protestan ahlakı ve laissez-faire (bırakınız yapsınlar-bırakınız geçsinler) ilkesinin ortaya çıkarabileceği sonuçlardan biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Laissez-faire ilkesi ve liberal düşünce, piyasanın kendiliğinden işleyeceğini varsayarak devletin ekonomiye müdahalesine ve sosyal yardım yapmasına karşıdır. Diğer şıklar (uzun çalışma saatleri, düşük ücretler, çocuk emeği, monopoller) bu serbestiyetin ortaya çıkardığı sorunlardır.
Soru 21
I. Devletin iş gücü piyasalarına müdahalesi uzun süreli ve açık işsizliğe sebep olacaktır.
II. Ücretlerin işçi ve işveren örgütlerinin uzlaşmasıyla belirlenmesi işsizliği artıracaktır.
III. Devletin asgari ücreti tespit etmesi, uzun vadede işsizliği azaltacaktır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri liberal düşüncenin işsizliğe ilişkin benimsediği görüşlerdendir?
ADoğru cevap
Soru 22
I. Devletin iş gücü piyasalarına müdahalesi uzun süreli ve açık işsizliğe sebep olacaktır.
II. Ücretlerin işçi ve işveren örgütlerinin uzlaşmasıyla belirlenmesi işsizliği artıracaktır.
III. Devletin asgari ücreti tespit etmesi, uzun vadede işsizliği azaltacaktır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri liberal düşüncenin işsizliğe ilişkin benimsediği görüşlerdendir?
ADoğru cevap
Soru 23
Tarihsel gelişim süreci dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi ilk evrede gündeme alınan sosyal politika konularından birisi değildir?
EDoğru cevap
Soru 24
Tarihsel gelişim süreci dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi ilk evrede gündeme alınan sosyal politika konularından birisi değildir?
EDoğru cevap
Soru 25
1992 yılında Avrupa Konseyi tarafından yayınlanan belge, Avrupa içindeki yerleşimlerde yaşam kalitesinin yükseltilmesini amaçlamaktadır. En önemli yönü ise belediyeler tarafından yerine getirilmesi gereken hizmet alanlarının belirtilmesidir.
Yukarıda ifade edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Avrupa Kentsel Şartı (1992), Avrupa Konseyi tarafından yayınlanmış olup, yerel yönetimlerin konut, ulaşım, çevre, sosyal hizmetler gibi alanlarda yaşam kalitesini artırma sorumluluklarını tanımlar.
Soru 26
1992 yılında Avrupa Konseyi tarafından yayınlanan belge, Avrupa içindeki yerleşimlerde yaşam kalitesinin yükseltilmesini amaçlamaktadır. En önemli yönü ise belediyeler tarafından yerine getirilmesi gereken hizmet alanlarının belirtilmesidir.
Yukarıda ifade edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
1992 yılında Avrupa Konseyi tarafından yayınlanan ve yerel yönetimlerin (belediyelerin) yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla yapması gerekenleri belirten belge Avrupa Kentsel Şartı’dır.
Soru 27
Aşağıdakilerden hangisi geniş anlamda sosyal politikanın hedeflerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Geniş anlamda sosyal politika, toplumun tümünü kapsayan adalet, bütünleşme, denge ve gelişme hedefler. Sosyal statü, bireysel konumdur; makro bir hedef değildir.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi geniş anlamda sosyal politikanın hedeflerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Geniş anlamda sosyal politika, toplumun tamamını kapsayan sosyal adalet, bütünleşme, denge ve gelişme gibi makro hedeflere odaklanır. Sosyal statü ise daha çok bireysel bir konumlandırmayı ifade eder ve bu makro hedeflerden biri değildir.
Soru 29
“Gelişmiş ülkelerde, o güne kadar takip edilen ve 1929 ekonomik bunalımı nedeniyle ağır eleştirilere uğrayan liberal iktisat politikaları, yerini Keynesyen politikalara bırakmış ve bu ülkelerde sosyal/refah devleti anlayışı hakim olmaya başlamıştır.”
Yukarıdaki cümlede ifade edilen Keynesyen dönem aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap anahtarı kaynakta yok.
Açıklama
1929 Buhranı sonrası liberalizm terk edildi. 1945-1975 arası (Altın Çağ), Keynesyen politikalar (kamu harcaması, refah devleti) ve sosyal demokrasi hakim oldu. 1970’lerde petrol kriziyle bitti.
Soru 30
“Gelişmiş ülkelerde, o güne kadar takip edilen ve 1929 ekonomik bunalımı nedeniyle ağır eleştirilere uğrayan liberal iktisat politikaları, yerini Keynesyen politikalara bırakmış ve bu ülkelerde sosyal/refah devleti anlayışı hakim olmaya başlamıştır.”
Yukarıdaki cümlede ifade edilen Keynesyen dönem aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Liberal politikaların (1929’a kadar) yerini Refah Devleti anlayışına ve Keynesyen politikalara bıraktığı dönem, II. Dünya Savaşı sonrası (1945) ile 1970’li yıllardaki krizlere kadar (1975) süren dönemdir.
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de 1990’lı yıllara kadar yerel yönetimlerin sosyal-kültürel alanda çok fazla etkili olamamasının sebeplerinden biri değildir?
BDoğru cevap
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi Türiye’de 1990’lı yıllara kadar yerel yönetimlerin sosyal-kültürel alanda çok fazla etkili olamamasının sebeplerinden biri değildir?
BDoğru cevap
Soru 33
Köleci toplum düzeni için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
Köleler mülktü; efendi seçme hakkı yoktu. Diğer şıklar (üretim aracı, beden emeğinin değersizliği, tarım, ikili yapı) köleci toplumun temel özellikleridir.
Soru 34
Köleci toplum düzeni için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
Köleci toplum düzeninde köleler özgür değildir ve efendileri tarafından mülk olarak görülürler. Kölelerin efendilerini seçebilmesi söz konusu değildir. Bu ifade yanlıştır.
Soru 35
“Sosyal politika önlemlerinin alınmasında görev alan kurumların en önemlisi ve bu politikanın gelişmesinde en etkili olanıdır.”
Yukarıda tanımlanan sosyal politika kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politikaların yasama, finansman, uygulama ve denetiminde devlet en etkili kurumdur. Refah devleti, sosyal sigortalar, iş hukuku gibi tüm büyük adımlar devlet öncülüğündedir.
Soru 36
“Sosyal politika önlemlerinin alınmasında görev alan kurumların en önemlisi ve bu politikanın gelişmesinde en etkili olanıdır.”
Yukarıda tanımlanan sosyal politika kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Sosyal politika önlemlerinin alınmasında görev alan ve bu politikanın gelişmesinde en önemli ve etkili olan kurum Devlet’tir.
Soru 37
Refah devletini paternalist, istihdam yaratamayan ve yoksulluk sorununu daha da derinleştiren bir sistem olarak tanımlayan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
Refah devletini paternalist, istihdam yaratamayan ve yoksulluk sorununu daha da derinleştiren bir sistem olarak tanımlayan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Refah devletini istihdam yaratamayan, hantal ve yoksulluğu derinleştiren bir sistem olarak eleştiren düşünce Neoliberalizm’dir.
Soru 39
“Bireycilik”, “özgürlük”, “kendiliğinden düzen (tabii-doğal düzen)”, “piyasa ekonomisi” ve “sınırlı devlet” ilkelerini benimseyen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Klasik liberalizm (Adam Smith, John Locke), bireyi merkeze alır, piyasa kendi kendine düzenlenir (görünmez el), devlet sadece gece bekçisidir (laissez-faire). Diğer şıklar bu ilkeleri benimsemez.
Soru 40
“Bireycilik”, “özgürlük”, “kendiliğinden düzen (tabii-doğal düzen)”, “piyasa ekonomisi” ve “sınırlı devlet” ilkelerini benimseyen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Tanımı yapılan, bireyin özgürlüğünü, piyasa ekonomisini ve devletin sınırlı rolünü (laissez-faire) esas alan düşünce Liberalizm’dir.