Sosyolojiye Giriş -1 Ünite -2

Sosyolojinin Bir Bilim Olarak Kuruluşu

Sosyolojinin Bilim Olarak Kuruluşu: Tarihsel ve Düşünsel Kökenler

Giriş

Sosyoloji, modern sanayi toplumlarının yaşadığı toplumsal sorunları çözme amacı güden bir disiplin olarak 19. yüzyılda Avrupa’da doğmuş, Aydınlanma felsefesinin ilkeleri doğrultusunda gelişmiştir. Bu alanın ortaya çıkışı, dönemin toplumsal ve düşünsel ihtiyaçlarının bir sonucudur. Modernleşme süreciyle paralel gelişen sosyoloji, toplumsal düzenin nasıl sağlanabileceğini anlamak amacıyla doğa bilimlerini kendisine model almış, doğrudan gözlem ve ampirik veri toplama gibi yöntemlerle pozitif bir bilim olmayı hedeflemiştir.

1. Sosyolojinin Ortaya Çıktığı Dönemin Koşulları

Sosyolojinin doğuşuna zemin hazırlayan toplumsal koşullar, büyük ölçüde Avrupa’da yaşanan ekonomik, siyasal ve kültürel dönüşümlerle ilgilidir. Bu dönemde hızla ilerleyen sanayileşme, köklü sosyal değişimlere yol açarak toplumsal kurumların değişimine zemin hazırlamıştır. Reform, Rönesans ve Fransız İhtilali gibi köklü değişimlerle şekillenen Avrupa toplumu, birey ve topluma ilişkin yeni bir anlayış geliştirmiştir. Bu dönemin ilerlemeyi ve değişimi vurgulayan yapısı, geleneksel toplum yapılarının zayıflaması ve yeni sınıfların ortaya çıkışı, sosyolojinin temellerini oluşturmuştur.

2. Sosyolojiyi Ortaya Çıkaran Düşünsel ve Kültürel Süreç

Aydınlanma felsefesi, sosyolojinin temel düşünsel kaynağı olmuştur. Akılcılığı ve doğrudan gözlemi esas alan Aydınlanma, doğa bilimlerinin yöntemlerini topluma uyarlama düşüncesini beraberinde getirmiştir. Özellikle Auguste Comte, bu dönemde sosyolojiyi “bilimlerin kraliçesi” olarak tanımlamış, toplumsal düzenin sağlanması için doğa bilimlerinden esinlenen “pozitivizm” yaklaşımını benimsemiştir. Sosyoloji, toplumdaki düzeni korumak ve sosyal değişimleri yönetmek amacıyla evrensel yasalara ulaşmaya çalışmıştır.

3. Sosyolojinin İlk Dönemdeki Özellikleri

İlk dönem sosyolojisi, büyük ölçüde toplumun evrimsel gelişimini açıklama çabasına dayanıyordu. Bu dönemde sosyologlar, toplumları çeşitli aşamalara ayırarak her aşamanın kendi kurallarını ortaya koyduğuna inanmışlardır. Sosyolojinin başlangıcında Comte’un “üç hal yasası,” Durkheim’in “organik ve mekanik dayanışma” teorisi ve Marx’ın ekonomik temelli toplumsal sınıflar arasındaki çatışmaya dayalı evrim anlayışı, sosyolojinin toplumları anlamak ve düzeni sağlamak için başvurduğu ana teorik yaklaşımlardır.

4. Sosyolojinin İddiaları

Sosyolojinin kurucu isimleri, toplumsal düzenin incelenmesinde bilimsel bir metodolojiye başvurmanın gerekliliğini savunmuşlardır. Toplumsal olayların rastlantısal değil, belirli yasalar doğrultusunda gerçekleştiğini varsayan sosyologlar, bu yasaların keşfedilmesiyle sosyal sorunların çözülebileceğine inanmışlardır. Bu iddia, toplumu doğa bilimleri gibi incelemeye özen gösteren bir disiplin olan sosyolojinin pozitivist ve rasyonalist yaklaşımını yansıtır.

5. Sosyolojinin Kurucu İsimleri

Sosyolojinin bir disiplin olarak kurumsallaşmasında Auguste Comte, Emile Durkheim, Karl Marx ve Max Weber gibi isimler belirleyici olmuştur. Comte, sosyolojiyi toplumsal düzenin bilimsel temellerini inceleyen bir alan olarak tanımlarken, Durkheim sosyolojiyi bireysel davranışlar ve toplumsal yapı arasındaki ilişkileri anlamaya yönelik bir bilim olarak konumlandırmıştır. Marx ise toplumu sınıf çatışmaları üzerinden analiz etmiş ve sosyal değişim süreçlerini ekonomik temellere dayandırmıştır. Weber, sosyolojinin yöntemine rasyonel ve bürokratik yapılar üzerinden bir yaklaşım kazandırmıştır.