Sosyoloji, toplumun yapısını, değişimini ve işleyişini inceleyen bir bilim dalıdır. Bu disiplinin temelleri Auguste Comte, Emile Durkheim ve Max Weber gibi öncülerin çalışmalarıyla atılmıştır. Türkiye’de ise Ziya Gökalp ve Prens Sabahattin gibi isimler sosyolojinin gelişimine öncülük etmiştir. Bu makalede, klasik sosyoloji kuramları, Türk sosyolojisinin önemli figürleri ve temel kavramlar ele alınacaktır.
Klasik Sosyoloji Kuramcıları
Türk Sosyolojisi ve Düşünürler
Türkiye’de sosyoloji, Batı’daki akımların etkisiyle şekillenmiştir.
Temel Kavramlar ve Yaklaşımlar
Sosyolojiye Giriş 1 2025-2026 Vize Soruları
Sosyolojiye Giriş 1 2025-2026 Vize Soruları
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Ziya Gökalp’in “dinî, ahlaki ve bedii duyguların toplamı” olarak tarif ettiği ve milli bir özelliğe sahip olduğunu ifade ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Ziya Gökalp, kültür kavramını ”hars” olarak ifade eder. Ona göre hars; bir milletin dini, ahlaki, estetik (bedii), lisani ve iktisadi hayatının ahenkli bir bütünüdür ve milli bir özelliğe sahiptir. Medeniyet ise uluslararasıdır.
Soru 2
“Ona göre, modern toplumun ortaya çıkışı, toplumsal eylem kalıplarındaki önemli değişikliklerle el ele gitmekteydi. İnsanların hurafe, din, töre ve uzun süredir var olan alışkanlıklara dayanan geleneksel inançlardan uzaklaştıklarını, bunların yerine, eylemlerinin etki derecesini ve gelecekteki sonuçlarını dikkate alan rasyonel, araççı hesaplamalar içine girdiklerini iddia etmekteydi. Kapitalizme egemen olan şeyin bilim ve bürokrasinin gelişimi olduğu kanaatindeydi.”
Yukarıdaki paragrafta modern topluma dair düşüncelerinden özetle bahsedilen sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Max Weber, modernleşmeyi rasyonelleşme süreci olarak açıklar. Geleneksel eylemden rasyonel eyleme geçiş, bürokrasi ve bilimsel düşüncenin yükselişi Weber’in modern toplum analizinin temel taşlarıdır.
Soru 3
Ziya Gökalp’in kültür ile uygarlık (hars ile medeniyet) arasında bir yere konumlandırdığı ve elitler arasında başlayıp taklit yolu ile topluma yayılan bir olgu olarak tanımladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Ziya Gökalp, hars (kültür) ve medeniyet ayrımının yanı sıra, bu ikisi arasında ”Tezhib” kavramından bahseder. Tezhib, genellikle seçkinler arasında başlayan ve halka inen, eğitim ve terbiye yoluyla kazanılan incelikleri ifade eder.
Soru 4
Durkheim’in sosyolojik düşüncesinin ve toplum anlayışının önemli kavramlarından biri olan kolektif şuur [kolektif bilinç] kavramının Ziya Gökalp düşüncesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Durkheim’in ”kolektif bilinç” (conscience collective) kavramı, toplumun ortak inanç ve duygularını ifade eder. Ziya Gökalp, Durkheim’dan etkilenerek bu kavramı kendi sisteminde ”Millet Şuuru” olarak kullanmıştır.
Soru 5
Bireylerin öz benliklerini, değerlerini ve davranışlarını temelden değiştirmek amacıyla onların toplumun diğer kesimlerinden izole edildiği ve idarî görevliler tarafından yönetildiği ve yönlendirildiği biçimsel kurumları adlandırmak için Erving Goffman’ın önerdiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Erving Goffman, hapishaneler, akıl hastaneleri, kışlalar gibi bireyin tüm hayatının tek bir otorite altında, dış dünyadan izole bir şekilde düzenlendiği kurumları ”Total Kurumlar” (Total Institutions) olarak adlandırmıştır.
Soru 6
Ülkemizde sosyolojiye ilgi duyan ilk isimlerden biri olan Ahmet Rıza, hangi Avrupalı sosyologun düşüncelerinin takipçisi olmuştur?
ADoğru cevap
Açıklama
Osmanlı aydınlarından Ahmet Rıza, Fransa’da bulunduğu dönemde Pozitivizm’den ve Auguste Comte’un düşüncelerinden etkilenmiş, bu görüşleri İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideolojisine taşımıştır.
Soru 7
Bir toplumsal pratik ya da kurumun işleyişinin araştırılmasını, o pratik ya da kurumun toplumun varlığının devamına yaptığı katkının çözümlenmesi olarak gören sosyoloji kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
İşlevselcilik (Fonksiyonalizm), toplumu bir sistem olarak görür ve her bir kurumun veya pratiğin (aile, din, eğitim vb.), toplumun bütününün devamlılığına ve düzenine yaptığı katkıyı (işlevi) analiz eder.
Soru 8
Auguste Comte’un Üç Hal Kanunu’na göre toplumların geçireceği gelişim aşamaları aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru sıra ile verilmiştir?
EDoğru cevap
Açıklama
Auguste Comte’un Üç Hal Kanunu’na göre insan düşüncesi ve toplumlar sırasıyla; Teolojik (dini/tanrısal açıklama), Metafizik (soyut güçlerle açıklama) ve Pozitif (bilimsel/olgusal açıklama) aşamalardan geçerler.
Soru 9
Alfred Schutz’un Edmund Husserl’in felsefi görüşlerini George H. Mead’in görüşleriyle birleştirmek suretiyle geliştirdiği sosyoloji yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Alfred Schutz, Husserl’in fenomenolojisi ile Weber ve Mead’in sosyolojik yaklaşımlarını sentezleyerek Fenomenolojik Sosyolojiyi kurmuştur. Bu yaklaşım, günlük yaşamın ve toplumsal gerçekliğin bireyler tarafından nasıl inşa edildiğini inceler.
Soru 10
“Parsons’a göre toplumlar, hepsi birbiriyle karşılıklı ilişki ve bağımlılık içinde bulunan birbirinden oldukça farklı alt sistemlerden oluşan bağımsız ve kendine yeten sistemlerdir. Bu alt sistemlerin her biri, bir toplumun varlığını sürdürebilmesi için yerine getirilmesi zorunlu dört temel ihtiyacı karşılar.”
Aşağıdakilerden hangisi, Parsons’a göre toplumdaki alt sistemlerin karşılamaları zorunlu dört temel ihtiyaçtan biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Talcott Parsons’ın AGIL şeması olarak bilinen dört fonksiyonel zorunluluğu şunlardır: Adaptasyon (Uyum), Goal Attainment (Amaca Ulaşma), Integration (Bütünleşme) ve Latency (Varlığını Sürdürme/Kalıpları Koruma). Çatışma (C) ise Parsons’ın denge ve düzen odaklı sistem teorisinde bir fonksiyonel zorunluluk değil, sistemin işleyişinde bir sorun olarak görülür.
Soru 11
Sağduyu bilgisi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?
ADoğru cevap
Açıklama
Sağduyu bilgisi, gündelik yaşamda işlevsel olan, herkesçe paylaşılan pratik bilgidir. Bilimsel bilgi gibi sistematik ve test edilmiş olmasa da, zorunlu olarak yanlış (B) değildir; çoğu zaman pratikte doğru sonuçlar verir.
Soru 12
Sabahattin Bey’e göre kamucu/iştirakî toplum tipinden bireyci toplum tipine geçişi aşağıdakilerden hangisi sağlayacaktır?
ADoğru cevap
Açıklama
Prens Sabahattin, Le Play okulunun etkisiyle, Osmanlı toplumunun yapısını değiştirmek ve bireyci (girişimci) bir toplum yapısına geçmek için en temel aracın Eğitim (B) olduğunu savunmuştur (Science Sociale ekolü).
Soru 13
Ahmet Şuayb’in, düşüncelerine ilgi duyduğu ve Türkiye’de tanıttığı sosyal bilimci aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Servet-i Fünun dönemi yazarlarından Ahmet Şuayb, pozitivist ve evrimci düşüncelere ilgi duymuş, özellikle İngiliz düşünür Herbert Spencer’ı (C) ve Hippolyte Taine’i Türkiye’de tanıtmıştır.
Soru 14
İnsanın başka insanlarla karşılıklı etkileşimi sonucunda belli bir toplumun ‘yapma’, ‘duyma’ ve ‘düşünme biçimlerini öğrenmesi ve içselleştirmesi sürecidir.
Yukarıda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Bireyin toplumun kültürel değerlerini, normlarını ve davranış kalıplarını öğrenerek toplumun bir üyesi haline gelmesi sürecine Sosyalleşme (Toplumsallaşma) denir.
Soru 15
“Üç Tarz-ı Siyaset” başlıklı eser aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
CDoğru cevap
Açıklama
”Üç Tarz-ı Siyaset”, Türk milliyetçiliğinin manifestosu kabul edilen ve Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük akımlarını kıyaslayarak Türkçülüğü savunan makaledir. Yazarı Yusuf Akçura’dır.
Soru 16
Postmodernist teoriye ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?
DDoğru cevap
Açıklama
Modernizm, bilim, ahlak ve sanat gibi alanları ayrıştırma eğilimindedir. Postmodernizm ise bu alanlar arasındaki sınırların belirsizleştiğini, iç içe geçtiğini ve kesin hatlarla ayrılamayacağını savunur. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır.
Soru 17
Üç Hâl Kanunu, aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?
BDoğru cevap
Açıklama
Üç Hal Kanunu (Teolojik, Metafizik, Pozitif), sosyolojinin kurucusu kabul edilen Auguste Comte’un en temel teorisidir.
Soru 18
Dayanışma türlerini organik dayanışma ve mekanik dayanışma olmak üzere iki kısma ayıran sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Emile Durkheim, “Toplumsal İşbölümü” adlı eserinde toplumları dayanışma türlerine göre sınıflandırmıştır: Geleneksel toplumlarda Mekanik Dayanışma, modern sanayi toplumlarında ise Organik Dayanışma hakimdir.
Soru 19
Sabahattin Bey aşağıdaki siyasi partilerden hangisini hedef alan muhalif mektuplar yayınlamıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
Prens Sabahattin, adem-i merkeziyetçilik ve teşebbüs-i şahsi fikirleriyle, dönemin iktidar partisi olan ve merkeziyetçi yapıyı savunan İttihat ve Terakki Fırkası’na karşı sert bir muhalefet yürütmüştür.
Soru 20
Oluşum ve akademik kurumsallaşma dönemleri dikkate alındığında sosyoloji disiplini için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
BDoğru cevap
Açıklama
İlk dönem sosyolojisi (Comte, Durkheim vb.); pozitif bilim olma iddiasındaydı (D), evrimciydi (C), ansiklopedikti (E) ve yeni bir toplum düzeni kurma idealiyle ideolojikti (B). Ancak, kurumsal dinin krizine çözüm bulmak sosyolojinin amacı değildi; aksine, çoğu kurucu sosyolog, dinin yerine geçecek veya dini açıklayacak seküler/bilimsel bir ahlak ve düzen arayışındaydı.