Sosyoloji, toplumsal yaşamı, sosyal değişmeyi ve insan davranışının toplumsal neden ve sonuçlarını inceleyen bir bilim dalıdır. Psikolojinin aksine bireysel farklılıklara veya bireysel akla değil, “toplumsal bütüne” odaklanır. Bu disiplinin “isim babası” olan Auguste Comte, sosyolojiyi “bilimlerin kraliçesi” olarak adlandırmıştır. Bu makalede, sosyolojinin kurucu teorileri, temel toplumsal kavramları ve araştırma süreci ele alınacaktır.
Sosyolojinin Kurucu Teorileri
Sosyoloji, 19. yüzyılda bağımsız bir disiplin olarak ortaya çıkmış ve farklı teorik yaklaşımlar üzerine inşa edilmiştir.
Temel Toplumsal Kavramlar
Toplumsal Değişim ve Sanayi Toplumu
Toplumsal yapılar tarih boyunca değişmiştir. İhtiyaçtan fazla üretimin, yani “artık değerin” ilk defa ortaya çıktığı toplumlar “tarım toplumlarıdır”. Modern toplumu başlatan Birinci Sanayi Devrimi ise ilk olarak “dokuma (tekstil)” sektöründe ortaya çıkmıştır. Daniel Bell’e göre Sanayi Devrimi sonrası (endüstri-sonrası) toplumun temel özelliği ise mal üretiminin değil, “bilginin stratejik kaynak haline gelmesidir”.
Sosyolojik Araştırma Süreci
Sosyoloji, pozitivist bir yaklaşımla (gözlemlenebilir olguları inceler) veya yorumlayıcı bir yaklaşımla araştırma yapar. Pozitivist sosyoloji, “meleklerin varlığını kanıtlamak” gibi metafizik konularla ilgilenmez. Tipik bir sosyolojik araştırma süreci şu adımları izler: (III) Problemin tanımlanması → (I) Literatür taraması → (II) Hipotezlerin belirlenmesi → (IV) Verilerin toplanması → (V) Raporun yazılması. Araştırmada etkisi incelenen değişkene “bağımsız değişken” denir.
Sosyolojiye Giriş 2025-2026 Vize Soruları
Sosyolojiye Giriş 2025-2026 Vize Soruları
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi K. Marks’ın görüşleri arasında yer alır?
ADoğru cevap
Açıklama
Karl Marks’ın temel teorisi, toplumun üretim araçlarına “sahip olanlar” (burjuvazi) ve “sahip olmayanlar” (proletarya) olarak iki ana sınıfa ayrıldığı ve bu iki sınıf arasında bir çatışma olduğu üzerine kuruludur. C ve E şıkları Durkheim’a aittir. B ve D şıkları ise Marks’ın kapitalizm eleştirisinin tam tersidir.
Soru 2
I. Literatür taraması
II. Hipotezlerin ya da araştırma stratejisinin belirlenmesi
III. Problemin tanımlanması
IV. Verilerin toplanması ve yorumlanması
V. Araştırma raporunun yazılması
Yukarıda verilen sosyolojik bir araştırma sürecinin doğru sıralanmış aşamaları aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bilimsel araştırma süreci her zaman (III) Problemin tanımlanması ile başlar. Ardından, konuyla ilgili mevcut çalışmaların incelendiği (I) Literatür taraması yapılır. Bu bilgilere dayanarak (II) Hipotezler kurulur. Sonrasında (IV) Veriler toplanır ve yorumlanır ve son olarak (V) Araştırma raporu yazılır.
Gemeinschaft (cemaat/topluluk), F. Tönnies tarafından tanımlanan geleneksel toplum tipidir. Temel özelliği, bireylerin “Biz” bilinciyle hareket etmesi, “dayanışma ruhu” ve “ortak bir irade” (örn: gelenekler, din) etrafında birleşmesidir. Diğer tüm şıklar (A, B, C, D) modern, bireyci toplum olan Gesellschaft (cemiyet) özellikleridir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi pozitivist sosyoloji geleneği içinde sosyolojik bir araştırma konusu olamaz?
EDoğru cevap
Açıklama
Pozitivist sosyoloji (Comte, Durkheim), sadece gözlemlenebilir, ölçülebilir ve somut (“eşya gibi”) olguları inceler. Eğitim, ekonomi, intihar oranları ve cinsiyet rolleri (A, B, C, D) gözlemlenebilir sosyal olgulardır. Ancak “meleklerin varlığı” metafiziksel ve teolojik bir inanç konusudur; ampirik (deneysel) olarak gözlemlenemez ve bilimsel yöntemlerle kanıtlanamaz.
Soru 5
Cemaat/cemiyet (topluluk/toplum) teorisini ilk ortaya atan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Geleneksel, sıkı bağlara sahip topluluk (Gemeinschaft) ile modern, bireyci ve sözleşmeye dayalı toplum (Gesellschaft) arasındaki ayrımı yapan ve bu teoriyi geliştiren sosyolog Ferdinand Tönnies’tir.
Soru 6
Erikson’un teorisinde “bütünlüğe karşı hayal kırıklığı” evresi insanın yaşamında hangi çağa denk gelir?
ADoğru cevap
Açıklama
Erik Erikson’un Psikososyal Gelişim Teorisi’nin sekizinci ve son evresi “Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk” (veya hayal kırıklığı) evresidir. Bu evre, bireyin hayatının son dönemi olan yaşlılık çağını kapsar ve kişi geçmiş yaşamını değerlendirir.
Soru 7
Otorite ve güç arasında aşağıdaki farklardan hangisi vardır?
EDoğru cevap
Açıklama
Max Weber’e göre “güç” (power), direnişe rağmen iradesini başkalarına kabul ettirebilme yeteneğidir. “Otorite” (authority) ise meşru (legitimate) güçtür; yani yönetilenlerin, yönetenin bu gücü kullanmaya hakkı olduğunu kabul etmesidir. Aradaki temel fark meşruiyettir.
Soru 8
“Türk Toplumunun Değerleri Araştırması”na göre aşağıdakilerden hangisi Türk toplumunun egemen değerleri arasında yer almaz?
DDoğru cevap
Açıklama
Dünya Değerler Araştırması gibi sosyolojik çalışmalar, Türk toplumunda aile içi ve yakın çevreye duyulan güvenin yüksek, ancak yabancılara veya kurumlara duyulan “genelleştirilmiş güven” düzeyinin (social trust) oldukça düşük olduğunu göstermektedir. A, B, C ve E şıkları ise literatürde sıkça belirtilen egemen değerlerdendir.
Soru 9
Herbert Spencer, toplumu neye benzetir?
BDoğru cevap
Açıklama
Herbert Spencer, “sosyal organizmacılık” kuramının öncüsüdür. Toplumun, tıpkı canlı bir organizma gibi, basit bir yapıdan karmaşık bir yapıya doğru evrimleştiğini; farklı işlevleri (ekonomi, yönetim vb.) yerine getiren ve birbirine bağımlı parçalardan (organlar) oluştuğunu savunmuştur.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi değerlerin genel işlevleri arasında yer alır?
CDoğru cevap
Açıklama
Değerler, neyin “iyi” veya “kötü” olduğuna dair toplumsal standartlardır. Bireylere rehberlik eder, toplumsal dayanışmayı sağlar ve bireyin toplumsal statüsünü, yani “nerede olduğunu” ve nasıl davranması gerektiğini belirlemesine yardımcı olurlar.
Soru 11
Comte’un üç hâl kanunu teorisine göre, toplumlar hangi üç aşamadan geçer?
BDoğru cevap
Açıklama
Auguste Comte’un “Üç Hâl Kanunu” (Law of Three Stages), insan zihninin ve toplumların tarihsel olarak üç aşamadan geçtiğini belirtir: 1. Teolojik (dinsel açıklama), 2. Metafizik (soyut felsefi açıklama), 3. Pozitivist (bilimsel açıklama).
Soru 12
Durkheim’a göre suç toplumlar için hangi işleve sahiptir?
ADoğru cevap
Açıklama
Emile Durkheim, işlevselci bir bakış açısıyla suçun “normal” ve “işlevsel” olduğunu savunur. Suç, toplumun ahlaki sınırlarının nerede olduğunu gösterir. Suça karşı gösterilen toplumsal tepki (ceza), bireyleri ortak bir vicdanda birleştirir ve kültürel değer ve normları pekiştirir.
Soru 13
Krestschmer “astenik tip”lerin hangi suç tipine daha yatkın olduğunu iddia etmiştir?
EDoğru cevap
Açıklama
Ernst Kretschmer’in (artık geçerliliği olmayan) beden tipi teorisinde, “astenik tip” (zayıf, ince, uzun boylu) olarak tanımladığı vücut yapısını, içe kapanık (şizoid) kişilikle ve bu kişiliği de ufak hırsızlıklar ve hilekârlıklar gibi suçlarla ilişkilendirmiştir.
Soru 14
Eğer bir değişkenin diğerini etkilediği varsayılıyor ise o değişkene ne ad verilir?
CDoğru cevap
Açıklama
Araştırma yöntemlerinde, etkileyen (neden) olarak varsayılan değişkene Bağımsız Değişken denir. Etkilenen (sonuç) olarak varsayılan değişkene ise “Bağımlı Değişken” denir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi D.Bell’e göre endüstri-sonrası toplumun özelliklerinden biridir?
CDoğru cevap
Açıklama
Daniel Bell’e göre endüstri toplumunun merkezinde “mal üretimi” (E) ve “mavi yakalı” işçiler (A) varken, endüstri-sonrası (post-endüstriyel) toplumun merkezinde hizmet sektörü ve stratejik kaynak olarak “bilgi” yer alır.
Soru 16
“Artık değer”in ilk defa ortaya çıktığı toplumlar aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Avcı ve toplayıcı toplumlar, yalnızca hayatta kalmaya yetecek kadar (subsistence) üretim yapabiliyordu. “Artık değer” (Surplus value) yani ihtiyaçtan fazla üretim, ilk kez yerleşik hayata geçiş ve tarım toplumları (Neolitik Devrim) ile mümkün olmuştur. Bu durum, toplumsal sınıflaşmanın da başlangıcıdır.
Soru 17
Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi sosyolojinin isim babasıdır?
DDoğru cevap
Açıklama
“Sosyoloji” (Sociology) terimi, bu yeni bilim dalını (sosyal fizik) adlandırmak için ilk kez Fransız düşünür Auguste Comte tarafından kullanılmıştır. Bu nedenle “sosyolojinin isim babası” olarak bilinir.
A, B, C ve E şıkları bireyi temel alan psikolojinin özellikleridir. Sosyoloji ise bireyden ziyade gruplara, kurumlara ve toplumsal bütüne (yapı, düzen, değişim) odaklanır.
Soru 19
İlk endüstri devrimi dalgası hangi sektörde ortaya çıkmıştır?
CDoğru cevap
Açıklama
18. yüzyılın sonlarında İngiltere’de başlayan Birinci Sanayi Devrimi’nin lokomotif sektörü, buhar makinesinin gücünün uygulandığı dokuma (tekstil) endüstrisidir (örn: spinning jenny, power loom).
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi toplumsal bir davranıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Sosyolojik anlamda “toplumsal davranış” (Weber’in “sosyal eylem”i), bireyin başkalarını dikkate alarak ve belirli bir toplumsal anlam yükleyerek yaptığı davranıştır. A ve B, tesadüfi veya tepkiseldir. C ve E bireyseldir. Kan davası gütmek ise, bireyin başkalarına (diğer aileye) yönelik olarak, belirli toplumsal normlara (namus, gelenek) ve anlamlara dayalı olarak gerçekleştirdiği karmaşık bir toplumsal davranıştır.