Sosyolojiye Giriş 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
Sosyolojiye Giriş 2025-2026 Final Soruları (Bahar)
Sosyoloji. toplumsal yapıları. ilişkileri ve değişimi bilimsel yöntemlerle inceleyen bir disiplindir. Sosyolojinin öncülerinden Saint-Simon. sanayileşmenin yarattığı dönüşümü fark ederek endüstri toplumu kavramını ortaya atan ilk sosyolog olmuştur. Auguste Comte ise toplumsal düşüncenin teolojik. metafizik ve pozitif olmak üzere üç aşamadan geçerek geliştiğini ileri sürmüştür. Pozitivist araştırma yaklaşımı. teoriden hipotez çıkarsanmasıyla başlayan sistematik bir süreç izler.
Klasik Sosyoloji Kuramcıları
Karl Marx. toplumsal olayları ekonomik determinizm çerçevesinde açıklamış ve serbest piyasanın sınıf çatışması ile iş gücünün sömürülmesine yol açtığını savunmuştur; ona göre artık değer ilk kez tarım toplumlarında ortaya çıkmıştır. Emile Durkheim. dinin en önemli ögesinin dünyanın kutsal ve kutsal olmayan şeklinde bölünmesi olduğunu ileri sürmüş ve kuralsızlık halini ifade eden anomi kavramını geliştirmiştir. Max Weber ise meşru otoriteyi geleneksel. rasyonel-hukuki ve karizmatik olmak üzere üç tipe ayırmış; Kalvinist teolojinin çok çalışmayı yücelterek kapitalizmin gelişiminde rol oynadığını göstermiştir. Ferdinand Tönnies de cemaat/cemiyet (topluluk/toplum) ayrımını ilk ortaya atan sosyolog olmuştur.
Kültür. Toplumsallaşma ve Tabakalaşma
Kültürel görecelilik ilkesi. her kültürün kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiğini savunur ve etnosantrizmin karşıtıdır. Toplumsallaşma. bireyin toplumun değerlerini ve normlarını öğrenerek topluma katılma sürecidir. Macionis’e göre toplumsal tabakalaşma evrenseldir ancak değişebilir. kuşaklar arasında devam eder ve yalnızca eşitsizlikleri değil inançları da içerir; bireysel farklılıkların basit bir yansıması değildir. Bireyin tabakalar arasındaki geçişi toplumsal hareketlilik kavramıyla ifade edilirken. kölelik gibi kapalı tabakalaşma biçimlerinin kaynakları arasında borç da yer almıştır.
Toplumsal Kurumlar ve Sapma
Akrabalık ilişkileri soy ve evlilik yoluyla kabul edilmiş toplumsal ilişkiler sistemidir ve aile kurumunun temelini oluşturur. Çatışmacı teoriye göre eğitim. seçkinler sınıfının egemenliğini yeniden üreten bir kurumdur. Toplumsal sapma alanında etiketleme teorisi. sapmayı davranışın kendisiyle değil. diğer insanların davranışlara atfettikleri anlamlarla açıklar. George Herbert Mead’in öncülük ettiği sembolik etkileşimcilik ise toplumsal etkileşimin semboller ve anlamlar üzerinden kurulduğunu savunur.
25 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi kültürel görecelilik ilkesine uyar?
CDoğru cevap
Açıklama
Kültürel görecelilik. bir kültürün ancak kendi değerleri. normları ve koşulları çerçevesinde anlaşılabileceğini savunan bir yaklaşımdır. Bu ilke. başka kültürleri kendi kültürünün ölçütleriyle yargılamayı ifade eden etnosantrizmin (ben-merkezciliğin) karşıtıdır. Kültürler arasında üstünlük sıralaması yapmak veya başka yaşam biçimlerini reddetmek bu ilkeyle bağdaşmaz. Her kültürü kendi koşulları içinde değerlendirmek gerektiğine inanmak kültürel görecelilik ilkesine uyar.
Soru 2
Dönüşümcülerin küreselleşme konusundaki duruşları. hangi iki gruba itiraz ederek ortaya çıkmaktadır?
ADoğru cevap
Açıklama
Küreselleşme tartışmalarında üç temel yaklaşım öne çıkar: hiper-küreselciler. kuşkucular ve dönüşümcüler. Hiper-küreselciler küreselleşmenin ulus devleti tamamen aşındırdığını savunurken. kuşkucular küreselleşmenin abartıldığını ileri sürer. Dönüşümcüler ise her iki uç görüşe de itiraz ederek küreselleşmenin gerçek ancak dönüştürücü ve çok yönlü bir süreç olduğunu savunur. Dönüşümcülerin duruşu hiper-küreselciler ve kuşkuculara itiraz ederek ortaya çıkmıştır.
Soru 3
Pozitivist araştırmanın ilk aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Pozitivist araştırma. doğa bilimlerinin yöntemlerini toplumsal olayların incelenmesine uygulayan tümdengelimci bir yaklaşımdır. Bu araştırma süreci belirli aşamaları sırasıyla izler ve mevcut bir teoriden yola çıkar. Süreç. teoriden test edilebilir bir hipotez çıkarsanmasıyla başlar; ardından hipotez operasyonel kavramlarla ifade edilir. ölçme yapılır ve sonuçlar incelenir. Pozitivist araştırmanın ilk aşaması teoriden hipotez çıkarsamaktır.
Soru 4
“Artık değer”in ilk defa ortaya çıktığı toplumlar aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Artık değer. üretimin. üreticilerin temel ihtiyaçlarını karşılamanın ötesine geçerek fazlalık oluşturması anlamına gelir. Avcı ve toplayıcı toplumlarda üretim günlük ihtiyaçları ancak karşıladığından artık değer birikimi mümkün olmamıştır. Yerleşik hayata geçiş ve tarımsal üretimle birlikte ihtiyaç fazlası ürün elde edilmeye başlanmış. bu da artık değerin doğmasına yol açmıştır. Artık değerin ilk defa ortaya çıktığı toplumlar tarım toplumlarıdır.
Soru 5
Aşağıdaki kavramlardan hangisi Karl Marx’ın toplumsal olayları açıklama biçimini daha iyi ifade eder?
CDoğru cevap
Açıklama
Karl Marx. toplumsal yapının ve değişimin temelinde ekonomik ilişkilerin yattığını savunmuştur. Ona göre üretim biçimi ve üretim ilişkileri. hukuk. siyaset. din ve kültür gibi üstyapı kurumlarını belirler. Toplumsal olayları maddi ve ekonomik temele dayandıran bu açıklama biçimi ekonomik determinizm olarak adlandırılır. Marx’ın toplumsal olayları açıklama biçimini en iyi ifade eden kavram ekonomik determinizmdir.
Soru 6
Saint-Simon’un sosyolojiye katkısı ne olarak görülür?
DDoğru cevap
Açıklama
Saint-Simon. sosyolojinin öncülerinden biri olarak sanayileşmenin toplumsal yapıda yarattığı köklü dönüşümü ilk fark eden düşünürlerdendir. Sanayi devrimiyle ortaya çıkan yeni toplum tipini kavramsallaştırarak bu alandaki çalışmaların yolunu açmıştır. Toplumsal iş bölümü ile mekanik ve organik dayanışma kavramları ise Durkheim’a aittir. Saint-Simon’un sosyolojiye katkısı endüstri toplumu kavramını ortaya atan ilk sosyolog olmasıdır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi Macionis’in belirttiği toplumsal tabakalaşma ilkelerinden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Macionis’e göre toplumsal tabakalaşma toplumun bir özelliğidir ve bireysel farklılıkların basit bir yansıması değildir. Tabakalaşma kuşaklar arasında aktarılarak devam eder. evrenseldir ancak biçimi toplumdan topluma değişebilir. Ayrıca tabakalaşma yalnızca maddi eşitsizlikleri değil. bu eşitsizlikleri meşrulaştıran inançları da içerir. Tabakalaşmanın bireysel farklılıkların basit bir yansıması olduğu ifadesi Macionis’in ilkelerine aykırıdır ve bu nedenle doğru cevaptır.
Soru 8
Bağnazlığın en önemli panzehiri aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bağnazlık. kişinin kendi görüşlerine körü körüne bağlanıp farklı düşüncelere kapalı olması durumudur. Bu tutumun temelinde eleştirel düşünme ve sorgulama eksikliği yatar. Sorgulamayı öğrenmek. kişinin kendi inançlarını da eleştirel bir gözle değerlendirmesini sağlayarak bağnaz tutumların kırılmasına yol açar. Bağnazlığın en önemli panzehiri sorgulamayı öğrenmektir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi mutlu bir çiftin özelliklerinden birisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Aile sosyolojisi araştırmaları. mutlu ve sağlıklı çift ilişkilerinin ortak özelliklerini ortaya koymuştur. Mutlu çiftler birbirlerini arkadaş olarak görür. uzun süreli bağlılık gösterir ve birlikte nitelikli vakit geçirirler. Birlikte gülüp eğlenmek. çiftler arasındaki duygusal bağı güçlendiren temel unsurlardan biridir. Mutlu bir çiftin özelliklerinden biri birlikte gülüp eğlenmeleridir.
Soru 10
Cemaat/cemiyet (topluluk/toplum) teorisini ilk ortaya atan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Cemaat (Gemeinschaft) ve cemiyet (Gesellschaft) ayrımı. sosyolojinin klasik kavram çiftlerinden biridir. Bu teoriye göre cemaat duygusal bağlara ve geleneğe dayalı topluluk ilişkilerini. cemiyet ise çıkar ve sözleşmeye dayalı modern toplum ilişkilerini ifade eder. Bu ayrımı ilk kez sistematik biçimde ortaya koyan Alman sosyolog Ferdinand Tönnies olmuştur. Cemaat/cemiyet teorisini ilk ortaya atan sosyolog F. Tönnies’tir.
Soru 11
Karl Marx ve diğer çatışmacı kuramcılar. serbest piyasanın hangi olumsuz duruma yol açtığına inanırlar?
DDoğru cevap
Açıklama
Çatışmacı kurama göre toplum. kaynaklara sahip olanlar ile olmayanlar arasındaki mücadele üzerine kuruludur. Marx. serbest piyasa ekonomisinde üretim araçlarına sahip burjuvazinin. emeğinden başka satacak şeyi olmayan işçi sınıfını sömürdüğünü ileri sürer. Bu sömürü ilişkisi. sınıflar arasında yapısal bir çatışma doğurur. Marx ve çatışmacı kuramcılar serbest piyasanın sınıf çatışması ve iş gücünün sömürülmesine yol açtığına inanırlar.
Soru 12
Kalvinist teoloji aşağıda yer alan hangi kültürel özellikleri yüceltmiştir?
ADoğru cevap
Açıklama
Max Weber. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu adlı eserinde Kalvinist teolojinin ekonomik davranışlar üzerindeki etkisini incelemiştir. Kalvinizm. dünyevi başarıyı ilahi seçilmişliğin bir işareti olarak gördüğünden çok çalışmayı. tutumluluğu ve disiplini yüceltmiştir. Bu ahlaki anlayış. Weber’e göre modern kapitalizmin gelişiminde önemli bir kültürel zemin oluşturmuştur. Kalvinist teolojinin yücelttiği kültürel özellik çok çalışmadır.
Soru 13
Köleliğe yol açan sebeplerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Kölelik. tarih boyunca farklı toplumlarda çeşitli nedenlerle ortaya çıkmış bir tabakalaşma biçimidir. Savaş esirliği. suç işleme ve borçlanma köleliğin başlıca kaynakları arasında yer almıştır. Borcunu ödeyemeyen kişilerin alacaklının kölesi haline gelmesi birçok eski toplumda görülen yaygın bir uygulamadır. Köleliğe yol açan sebeplerden biri borçtur.
Soru 14
Çatışmacı teoriye göre eğitimin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Çatışmacı teori. eğitimi toplumsal eşitsizlikleri yeniden üreten bir kurum olarak görür. Bu yaklaşıma göre eğitim sistemi. egemen sınıfın değerlerini aktararak mevcut güç ilişkilerini meşrulaştırır ve pekiştirir. Eğitim fırsatlarındaki eşitsizlik. avantajlı grupların konumlarını korumasına ve seçkinler egemenliğinin sürmesine hizmet eder. Çatışmacı teoriye göre eğitimin sonucu seçkinler sınıfı ya da egemenliği yaratmaktır.
Soru 15
Akrabalık ilişkileri hangi tür bir sistemdir?
DDoğru cevap
Açıklama
Akrabalık. sosyolojide bireyleri birbirine bağlayan temel toplumsal ilişki biçimlerinden biri olarak incelenir. Bu ilişkiler iki temel kaynaktan doğar: kan bağına dayalı soy ilişkileri ve evlilik yoluyla kurulan hısımlık ilişkileri. Akrabalık sistemi. toplumlarda mirastan aile yapısına kadar pek çok kurumu şekillendirir. Akrabalık ilişkileri soy ve evlilik yoluyla kabul edilmiş toplumsal ilişkiler sistemidir.
Soru 16
Durkheim’a göre dinin en önemli ögesi aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Emile Durkheim. Dini Hayatın İlkel Biçimleri adlı eserinde dini sosyolojik açıdan incelemiştir. Ona göre tüm dinlerin ortak ve en temel özelliği. dünyayı kutsal (sacred) ve kutsal olmayan (profane) olarak ikiye ayırmasıdır. Kutsal olan. topluluk tarafından saygı ve hürmetle yaklaşılan şeyleri ifade ederken. kutsal olmayan gündelik yaşam alanını kapsar. Durkheim’a göre dinin en önemli ögesi dünyanın kutsal ve kutsal olmayan şeklinde bölünmesidir.
Soru 17
Weber’in meşru otorite tipleri nelerdir?
DDoğru cevap
Açıklama
Max Weber. otoritenin meşruiyet kaynaklarına göre üç ideal tip belirlemiştir. Geleneksel otorite geçmişten gelen kurallara ve alışkanlıklara. karizmatik otorite liderin olağanüstü kişisel niteliklerine. rasyonel-hukuki otorite ise yazılı kurallara ve yasalara dayanır. Bu üçlü sınıflandırma. siyaset sosyolojisinin temel kavramsal araçlarından biri olmuştur. Weber’in meşru otorite tipleri geleneksel. rasyonel-hukuki ve karizmatik otoritedir.
Soru 18
Aşağıda ifade edilen karizmatik lider özelliklerinden hangisi yanlıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
Karizmatik otorite. liderin olağanüstü kişisel niteliklerine duyulan inanca dayanır ve genellikle kriz dönemlerinde ortaya çıkar. Karizmatik lider yardımcılarını uzmanlık bilgisi veya sosyal statüye göre değil. kendisine olan kişisel bağlılıklarına göre seçer; uzmanlığa dayalı seçim rasyonel-hukuki otoritenin (bürokrasinin) özelliğidir. Karizmatik otorite geleneklere karşıt yönde de gelişebilir ve liderin kutsallığına veya kahramanlık gücüne dayanır. Memurlarını uzmanlık bilgilerine veya sosyal statülerine göre seçtiği ifadesi bu nedenle yanlıştır.
Soru 19
Toplumsal sapmayı. insanların ne yaptıkları ile değil. diğer insanların onların davranışlarına atfettikleri anlamlar ile açıklama iddiasındaki teori aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Etiketleme teorisi. sapmayı davranışın kendisinde değil. topluma ve davranışa yüklenen anlamlarda arar. Bu yaklaşıma göre hiçbir davranış özünde sapkın değildir; bir davranış ancak toplum tarafından öyle etiketlendiğinde sapma haline gelir. Etiketlenen kişi zamanla bu etiketi içselleştirerek sapkın kimliği benimseyebilir. Sapmayı diğer insanların davranışlara atfettikleri anlamlarla açıklayan teori etiketleme teorisidir.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmeyi ortaya çıkaran ideolojik faktörlerden biridir?
BDoğru cevap
Açıklama
Küreselleşmenin hızlanmasında teknolojik. ekonomik ve ideolojik faktörler birlikte rol oynamıştır. Doğu Bloku’nun ve Sovyetler Birliği’nin dağılması. sosyalist sistemin çöküşüyle birlikte liberal piyasa ekonomisinin ve değerlerinin dünya çapında yayılmasının önünü açmıştır. Bu gelişme. küreselleşmenin ideolojik zeminini güçlendiren en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Küreselleşmeyi ortaya çıkaran ideolojik faktörlerden biri Doğu Bloku’nun dağılmasıdır.
Soru 21
Auguste Comte’un toplumsal düşüncenin gelişimini açıklamak için ortaya koyduğu üç hal yasasındaki aşamalar aşağıdakilerden hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
BDoğru cevap
Açıklama
Auguste Comte. insan düşüncesinin ve toplumların üç aşamadan geçerek geliştiğini ileri sürmüştür. İlk aşama olayların doğaüstü güçlerle açıklandığı teolojik aşama. ikinci aşama soyut kavramlarla açıklandığı metafizik aşama. son aşama ise bilimsel gözlem ve deneye dayanan pozitif aşamadır. Bu sıralama Comte’un üç hal yasasının temelini oluşturur. Üç hal yasasının doğru sırası teolojik. metafizik ve pozitif aşamalardır.
Soru 22
Durkheim’ın. toplumsal normların zayıfladığı veya belirsizleştiği durumlarda ortaya çıkan kuralsızlık halini ifade etmek için kullandığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Emile Durkheim. hızlı toplumsal değişim dönemlerinde toplumsal normların zayıfladığını ve bireylere yol gösterme işlevini yitirdiğini gözlemlemiştir. Bu kuralsızlık ve normsuzluk hali anomi kavramıyla ifade edilir. Durkheim anomiyi özellikle intihar üzerine yaptığı çalışmada kullanmış ve anomik intihar türünü tanımlamıştır. Toplumsal normların zayıfladığı kuralsızlık halini ifade eden kavram anomidir.
Soru 23
Bireyin toplumun değerlerini. normlarını ve davranış kalıplarını öğrenerek topluma katılma sürecine ne ad verilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Toplumsallaşma (sosyalleşme). bireyin doğumundan itibaren içinde yaşadığı toplumun değerlerini. normlarını ve davranış kalıplarını öğrenme sürecidir. Bu süreç aile. okul. arkadaş grupları ve kitle iletişim araçları gibi kurumlar aracılığıyla gerçekleşir. Toplumsallaşma sayesinde birey toplumun bir üyesi haline gelir ve toplumsal yaşama uyum sağlar. Bireyin toplum değerlerini öğrenerek topluma katılma sürecine toplumsallaşma adı verilir.
Soru 24
Bireyin bir toplumsal tabakadan başka bir toplumsal tabakaya geçişini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Toplumsal hareketlilik. bireylerin veya grupların toplumsal tabakalaşma sistemi içindeki konumlarının değişmesini ifade eder. Bu hareketlilik. alt tabakadan üst tabakaya veya tersi yönde olabileceği gibi (dikey hareketlilik). aynı tabaka içinde konum değişikliği şeklinde de (yatay hareketlilik) gerçekleşebilir. Eğitim. meslek değişikliği ve ekonomik başarı dikey hareketliliğin başlıca araçlarıdır. Bireyin bir toplumsal tabakadan diğerine geçişini ifade eden kavram toplumsal hareketliliktir.
Soru 25
George Herbert Mead’in öncülüğünü yaptığı. toplumsal etkileşimin semboller ve anlamlar üzerinden kurulduğunu savunan sosyolojik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Sembolik etkileşimcilik. toplumsal yaşamın bireyler arasındaki günlük etkileşimler yoluyla kurulduğunu savunan mikro düzeyli bir sosyolojik yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre insanlar nesnelere ve davranışlara yükledikleri anlamlar üzerinden hareket eder ve bu anlamlar toplumsal etkileşim içinde üretilir. George Herbert Mead bu yaklaşımın kurucu isimlerinden biri olarak benliğin toplumsal etkileşimle oluştuğunu ileri sürmüştür. Toplumsal etkileşimin semboller ve anlamlar üzerinden kurulduğunu savunan yaklaşım sembolik etkileşimciliktir.